سوزگە توقتاۋ, ىمىراعا كەلۋ قازاقتا بۇرىننان بار تاربيە. مەدياتسيا 1947 جىلى اقش-تا ەندى عانا پايدا بولىپ جاتقاندا, تۋراسىن ايتار بيلەر سوتى بىزدە ورتا عاسىرلاردىڭ وزىندە-اق قولدانىستا بولعان. ول تۋرالى ورىس عالىمدارىنىڭ ەڭبەكتەرىنەن وقۋعا بولادى. ل.سلوۆوحوتوۆ «بيلەر سوتى – اسقان ادىلەت سوتى» دەسە, ا.لەونتەۆ ء«بيدىڭ بيلىگى – جۇرتتىڭ بىرلىگى», «بيلىك ايتقان بي ەمەس, ءبىتىم تاپقان بي بولار», دەپ تامسانا جازعان ەكەن. وسىدان-اق ۇلتىمىز ءسوز قۇدىرەتى مەن زاڭ قۇدىرەتىن ساقتاپ قالعانىن اڭعارۋعا بولادى. سول سياقتى اتادان قالعان « ۇلىق بولساڭ, كىشىك بول», «الدىڭا كەلسە, اتاڭنىڭ قۇنىن كەش», «داۋدىڭ مۇراتى – ءبىتىم», «كەشىرۋ – ايىپتى ءوشىرۋ» دەگەن سىندى مىسالداردى كوپتەپ كەلتىرۋگە بولادى. قازىر ءبىز «مەدياتسيا» دەپ اتاپ جۇرگەن مامىلە جولى بيلەر سوتى, اقساقالدار القاسى, قازىلاردىڭ جالعاسى ىسپەتتى. بيلەر مەن اقساقالدار ماسەلەنىڭ اق-قاراسىن اجىراتىپ, شەشىمدى وزدەرى شىعارعان بولسا, بۇگىندە مەدياتورلار تەك تاتۋلىققا باستايتىن ءۇشىنشى تاراپ بولىپ وتىر.
قازىر داۋدى وڭتايلى شەشۋگە تىرىساتىن مەدياتسياعا جۇگىنەتىندەر قاراسى كوبەيگەن. مۇنى استانا قالاسىنداعى تاتۋلاسۋ ورتالىعىنىڭ باس مامان-ءستاتيسى ديانا تۇرسىنقىزى دا راستاپ وتىر. مامان كەلتىرگەن دەرەك بويىنشا 2023 جىلدىڭ 4 قاڭتارىنان باستاپ مەملەكەتتىك مەكەمەگە 5 مىڭنان اسا ءىس تۇسكەن. سونىڭ 2574-ءى مەدياتسيالىق جولمەن, ياعني كەلىسىمگە كەلۋمەن اياقتالعان. مۇندا كوبىندە وتباسىلىق ماسەلەلەر, قارىز بەرۋشى مەن قارىز الۋشىنىڭ اراسىنداعى قارىم-قاتىناستار, بانكتەر مەن ميكروقارجى ۇيىمدار اراسىنداعى داۋلار شەشىمىن تابادى.
مەدياتورلارمەن اڭگىمەلەسە كەلە, تالاپ-ارىزدىڭ باسىم كوپشىلىگى اجىراسۋ, تاتۋلاسۋ ماسەلەسىنە قاتىستى ەكەنىن اڭعاردىق. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ 2022 جىلعى مالىمەتىنشە, 2021 جىلمەن سالىستىرعاندا تىركەلگەن اجىراسۋلار سانى 7,7 پايىزعا ازايىپ, 44,5 مىڭ اجىراسۋدى قۇراعان. اجىراسۋدىڭ كوپشىلىگى قالالىق جەردە تىركەلەدى ەكەن. بىلتىر قالالاردا 33,2 اجىراسۋ (74.6%) تىركەلسە, اۋىلدىق جەرلەردە بۇل سان – 11,3 (25.4%). اجىراسۋدىڭ ەڭ جوعارعى كورسەتكىشى استانا قالاسىنا «تيەسىلى», سەبەبى ەلوردادا اجىراسۋدىڭ جالپى كوەففيتسيەنتى 1000 تۇرعىنعا 3,24-كە تەڭ. ال ەڭ تومەنگى اجىراسۋ تۇركىستان وبلىسىندا – 1000 تۇرعىنعا شاققاندا 0,98 وقيعانى قۇرادى. كيەلى ولكەدە 1000 نەكەگە 347 اجىراسۋ كەلەدى. اجىراسۋدىڭ جالپى كوەففيتسيەنتى 1000 ادامعا شاققاندا 2,27 پايىزدى قۇرايدى. ەلىمىزدە اجىراسۋ بەلەڭ الا باستاعانىن بايقاعان ساتتەن جوعارعى سوت «وتباسىلىق سوت» اتتى قاناتقاقتى جوبانى قولعا العان ەدى. باستامانىڭ ماقساتى – كۇيزەلىسكە ءتۇسىپ, تىعىرىققا تىرەلگەن جۇپتىڭ جاقسىلاپ ويلانىپ, وتباسىن ويران ەتپەۋىنە ىقپال ەتۋ. وسى ورايدا, شاڭىراعى شايقالعان جۇپتارعا قۇقىقتىق جانە پسيحولوگيالىق قولداۋ كورسەتىلەدى.
«وكپە-رەنىش, اشۋ-ىزا بار جەردە ەكى تاراپ ءبىرىن-ءبىرى ەستىگىسى كەلمەيدى. اركىم وزىنىكىن دۇرىسقا بالايدى. جەڭىلگىسى كەلمەيدى. سوندا ماحاببات, سەنىم, سەزىم جۇرەك تۇكپىرىندە ءبىر عانا قادامنان ءۇمىت كۇتەدى. ءبىز سونداي جاعدايدا ولاردىڭ جان دۇنيەسىن تۇسىنۋگە تىرىسامىز. ءوزارا سويلەسە الماعان جۇپتاردىڭ اڭگىمەسىن تىڭداپ, جان دۇنيەسىنە ۇڭىلەمىز. وتباسىن ساقتاپ قالۋعا بار ىنتامىزبەن كومەك بەرۋگە ۇمتىلامىز, باعدار بەرەمىز, كەڭەس ايتامىز. سودان ولار ويلانا كەلە قايتا تابىسىپ جاتادى», دەدى مەدياتور-مەتافيزيك انار كەنجەحانقىزى.
ماماننىڭ ايتۋىنشا, اجىراسپاس بۇرىن وتباسىنا تاتۋلاسۋ ءۇشىن نەگىزىندە ءبىر اي ۋاقىت بەرىلەدى. الايدا ول ءار جاعدايدا ءتۇرلى مەرزىمدە شەشىلەدى. قاتەنى ءتۇسىنۋ, قابىلداۋ, كەشىرۋ ءۇشىن اركىمگە ءارتۇرلى ۋاقىت قاجەت. ال كاسىبي مەدياتور بەرىك كوپباي ۇلى بىلتىردان بەرى 6 مىڭنان اسا اداممەن اجىراسۋ ماسەلەسى بويىنشا اڭگىمەلەسكەنىن ايتتى. سونىڭ ىشىندە ول 300-دەن اسا وتباسىنى تاتۋلاستىرعان. «ەلىمىزدە الەۋمەتتىك ماسەلەلەر دۇرىس شەشىلمەگەن. اجىراسۋدىڭ باسىم بولىگى وسى سەبەپكە بايلانىستى. جاستاردىڭ تۇرعىن ءۇي ماسەلەسى دۇرىس جولعا قويىلماعان. ەڭبەكاقى كوپ جەردە تومەن. ۇرىس-كەرىستىڭ كوپشىلىگى وسىدان باستالادى. مۇندايدا جاستارعا ءتۇرلى جۇرەككە جەتەتىن سوزدەر ايتىپ, يلاندىرىپ, تاتۋلاستىرۋعا تىرىسامىن», دەدى ول.
قاراپ وتىرساق, سوت جۇيەسىنىڭ جۇمىسىن وڭتايلاندىرۋعا ارنالعان جوبا ءبىرشاما وتباسىنى تابىستىرىپتى. ءتىپتى بولماعاندا ەكى جاققا دا ءتيىمدى كەلىسىمدەر جاسالعان. داۋدى توقتاتقان ءبىتىم تەك يگىلىككە دانەكەر بولسىن دەپ تىلەيمىز.
