الەم • 20 قىركۇيەك, 2023

اقش-تىڭ ورتالىق ازياداعى ستراتەگياسى

281 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

«Wall Street Journal» باسىلىمىندا اقش پرەزيدەنتى دجو بايدەن مەن ورتالىق ازيا باسشىلارىنىڭ كەزدەسۋىنە قاتىستى ماقالا شىقتى. اقپارات قۇرالىندا بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى باس اسسامبلەياسىنىڭ ءسامميتى اياسىندا اق ءۇي باسشىسى قازاقستان, وزبەكستان, قىرعىزستان, تاجىكستان جانە تۇرىكمەنستان پرەزيدەنتتەرىمەن كەلىسسوز جۇرگىزەتىنى ايتىلعان.

اقش-تىڭ ورتالىق ازياداعى ستراتەگياسى

«اقش ورتالىق ازياعا قا­تىس­تى ستراتەگياسىن دامىتۋ قا­جەت» دەپ اتالاتىن باعاندا اۆتور «س5+1» فورماتى ماڭىزعا يە ەكە­نىن, وڭىردەگى تاعدىرشەشتى كەزدەسۋگە اينالۋى مۇمكىن ەكەنىن جازادى.

«امەريكا قۇراما شتات­تا­رىنا ەۋرازيا قۇرلىعىنىڭ قاق ورتاسىنا ستراتەگيالىق كوز­قاراس قاجەت. ايماقتا اق ءۇي­دىڭ ىقپالى تاريحي تۇرعىدا رەسەي مەن قىتايعا قاراعاندا الدەقايدا تومەن. ماسكەۋ دە, بەيجىڭ دە قيىندىقتارعا تاپ كەلگەندە ۆاشينگتون ورتالىق ازيامەن ىنتىماقتاستىقتى بەرىك ورناتا الادى. ەڭ باستىسى – وڭىردەگى كوشباسشى قازاقستانمەن تىعىز ىنتىماقتاستىق بولماق», دەپ جازادى اۆتور.

ماقالادا 2021 جىلى بايدەن اكىمشىلىگى 2021 جىلعى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى ۋاقىتشا ستراتەگيالىق نۇسقاۋلىعىندا ور­تالىق ازيانى تىلگە تيەك ەتپە­گەنى كەلتىرىلگەن. ال كەيىنگى كەزدە ۆاشينگتون تاراپىنىڭ وڭىرگە نازار اۋدارۋى – ىلگەرىلەۋدىڭ ناقتى ايعاعى.

«ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ كوشباسشىلارى ماسكەۋ مەن بەيجىڭگە تۇراقتى تۇردە بارادى. بىراق رەسەيدىڭ الاپات سوعىس­تان السىرەۋى مەن قىتايدىڭ ەكو­نو­ميكالىق قۇلدىراۋى ۆا­شينگ­­تونعا ورتالىق ازيامەن تى­عىز قارىم-قاتىناس ورناتۋعا, كوپتەن وقشاۋلانعان ايماقتى باتىس­پەن جانە حالىقارالىق قاۋىم­داس­تىقپەن ينتەگراتسيالاۋعا مۇم­كىن­دىك بەرەدى», دەلىنگەن ماقالادا.

سونداي-اق ماقالادا قازاقس­تاننىڭ يادرولىق قارۋدى تارات­پاۋ, تەرروريزمگە قارسى ءىس-قي­مىل, قاقتىعىستاردى رەتتەۋ جانە حالىقارالىق دامۋ سەكىلدى ماسەلەلەرگە باسىمدىق بە­رە­تىنى, وسىلايشا حالىقارالىق ويىن­شى رەتىندە تانىلىپ كەلە جات­قانى اتاپ وتىلگەن. بىلتىر پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ كوپۆەكتورلى سىرتقى سايا­سات دوكتريناسىن قابىلدادى. وسىنداي قادام ارقىلى شار­تاراپ­­­تىڭ ءىرى جاھاندىق ويىنشىلارمەن, سونىڭ ىشىندە رەسەي, قىتاي, اقش جانە ەۋروپالىق وداقپەن تىعىز قارىم-قاتىناستى دامىتۋعا ۇم­تى­لادى.

«رەسەي مەن قىتايعا جاقىن ورنالاسقاندىقتان, قازاقستان ۆاشينگتونعا ۋكرايناداعى داعدا­رىستى شەشۋگە جانە سوعىستان كەيىنگى كەزەڭدە ماسكەۋمەن قارىم-قاتى­ناستى جاقسارتۋعا, سونداي-اق بەيجىڭمەن باسەكەلەستىكتىڭ كۇشەيۋىنە توتەپ بەرۋگە كومەكتەسە الادى», دەيدى ماقالا اۆتورى.

بۇدان كەيىن استانانىڭ ارا­عايىن­دىق ءرولىن اتقارۋى ءۇشىن ۆاشينگ­توننىڭ كورسەتەتىن كو­مە­­گى كەلتىرىلگەن. بىرىنشىدەن, ۆاشينگ­تون استانانىڭ سۋپەر­پرەزيدەنتتىك باسقارۋ تۇرىنەن كۇشتى پارلامەنتى, جاڭا ساياسي پارتيالارعا اشىق جانە باق ەركىندىگى كەڭەيتىلگەن پرەزي­دەنت­تىك رەسپۋبليكاعا كوشۋ كەزىندەگى ساياسي رەفورمالارىنا قولداۋ كورسەتە الادى. قازاقستاننىڭ دە­مو­­كراتيالىق جولى ورتالىق ازيا­نىڭ قالعان ءتورت مەملەكەتى ءۇشىن ايماقتى ماسكەۋ, بەيجىڭ جانە كابۋلدىڭ ىقپالىنان وقشاۋ­لاۋدىڭ ۇلگىسىنە اينالماق.

ەكىنشىدەن, قازاقستان «ور­تا­­لىق ءدالىز» دەپ اتالاتىن ترانس­كاس­پي حالىقارالىق تران­زيت­تىك ءدالىزى ارقىلى ايماق پەن جا­ھان­دىق ەكونوميكا اراسىن­داعى بايلانىستىرۋشى ءرولىن اتقا­رادى.

«بۇل كوپارنالى كولىك ارتەرياسى شىعىس پەن باتىستى قۇبىرلار, تەمىر جولدار, اۆتوموبيل جولدارى جانە تالشىقتى-وپتيكالىق كابەلدەر ارقىلى بايلانىستىرادى. ءدالىز ورتالىق ازيانىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا جانە حالىقارالىق ەنەرگەتيكالىق جانە باسقا دا ساۋدا اعىندارىنا ۇلەس قوسادى. اقش ينۆەستيتسيالار, ساۋ­­دا, تەحنولوگيا جانە جاھاندىق كومەگى ارقىلى ءدالىزدى ءساتتى جۇزەگە اسىرۋعا ىقپال ەتۋگە كۇشى جەتەدى. جالپى العاندا, امەريكا قىتاي مەن رەسەيدەن الدا بولۋ ستراتەگيا­سىن ۇستانا وتىرىپ, ورتالىق ازياعا تاكتيكالىق كوزقاراسىن جەتىلدىرۋى كەرەك», دەيدى اۆتور.

ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك, ما­قا­لا اۆتورى كامران بۋحاري «New Lines» ستراتەگيا جانە سايا­سات ينستيتۋتىنىڭ ەۋرازيالىق قاۋىپسىزدىك جانە وركەندەۋ ءبولى­مى­نىڭ اعا ديرەكتورى قىزمەتىن اتقارادى. سونداي-اق ول – وتتاۆا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كاسىبي دامۋ ينس­تي­تۋتىنىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك جانە سىرتقى ساياسات جونىندەگى مامانى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار