مەرەيتوي بارىسىندا جىل باسىندا باستاۋ العان «95 ىزگى ءىس» قايىرىمدىلىق اكتسياسى قورىتىندىلاندى. وسىعان وراي وتكەن سالتاناتتى جيىندا اۋدانداعى ىرگەلى كاسىپورىندار مەن مەكەمەلەر, جەكەلەگەن كاسىپكەرلەر مەن قاراپايىم تۇرعىندار تاراپىنان جاسالعان ساۋاپتى ىستەر تۋرالى ايتىلدى. قايىرىمدىلىق اكتسياسى اياسىندا بۇگىنگە دەيىن 80-نەن اسا جوبا جۇزەگە اسىرىلعان. ەندى جىل سوڭىنا دەيىن تاعى ون شاقتى جوبا اياقتالۋعا ءتيىس.
جىتىقارادا ىسكە اسىرىلعان «95 ىزگى ءىستىڭ» جارقىن ءبىر ۇلگىسى – «جىگەر» ستاديونى. بالالار مەن جاسوسپىرىمدەرگە ارنالعان سپورت نىسانىنىڭ قۇرىلىسىنا «كوماروۆ تاۋ-كەن كاسىپورنى» 158 ملن تەڭگە قارجى بولگەن. ستاديوننىڭ اشىلۋ راسىمىنە اۋدان تۇرعىندارى, وبلىس باسشىلارى مەن سپورت ارداگەرلەرى, وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق جارىستاردان جۇلدە الىپ جۇرگەن جەرگىلىكتى جاس سپورتشىلار قاتىستى. جيىندا وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ارمان ابەنوۆ جىتىقارا تۇرعىندارىن اۋداننىڭ 95 جىلدىعىمەن قۇتتىقتاپ, ءوڭىر باسشىسى قۇمار اقساقالوۆتىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىپ بەردى.
– ءتۇرلى تاريحي كەزەڭدەردە اۋدان سان الۋان سىناقتار مەن قيىندىقتاردى ەڭسەرە وتىرىپ, ۇلكەن تابىستارعا قول جەتكىزە ءبىلدى. بۇگىنگى تاڭدا ءوڭىر كەلبەتى وزگەرىپ, جارقىن بولاشاققا باتىل قادام باسىپ كەلە جاتىر. اۋداننىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىن جاقسارتۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇمىستار جۇرگىزىلدى. مەملەكەت ءوڭىردىڭ ينفراقۇرىلىمدىق دامۋىنا, شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا, الەۋمەتتىك نىسانداردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتۋعا زور كوڭىل ءبولىپ وتىر. اۋداندا ءبىرتالاي ءبىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ, مادەنيەت جانە سپورت نىساندارى بوي كوتەرىپ, ەسكىرگەندەرىنىڭ دەنى كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتتى. ەلدى مەكەندەردى اباتتاندىرۋ جۇمىستارىنىڭ دا قارقىنى جوعارى, – دەدى ا.ابەنوۆ.
ەسكى ستاديوندى زامانعا ساي ەتىپ وڭداپ, جاڭارتىپ بەرگەن دەمەۋشىلەرگە ريزاشىلىق بىلدىرگەن سپورت مەكتەبىنىڭ باسشىسى الىبەك مۇقانوۆ: «ستاديوننىڭ جاي-كۇيى بارىمىزگە بەلگىلى ەدى عوي. ەندى, مىنە, سول ستاديون بۇگىن ادام تانىماستاي بولىپ وزگەردى. مۇنى جاس سپورتشىلارعا جاسالىپ جاتقان ۇلكەن قولداۋ دەپ بىلەمىز. اۋدانىمىزدىڭ جاس فۋتبولشىلارى بيىلدان باستاپ وسى ستاديوندا جاتتىعادى. مۇندا جەڭىل اتلەتيكا, رەگبي, ۆولەيبول سياقتى وزگە سپورت تۇرلەرىمەن دە اينالىسۋعا مۇمكىندىك بار. سونداي-اق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەرگە ارنالعان سپورت مەكتەبىنىڭ عيماراتى كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتتى. «ۆارۆارينسكوە» اق بۇعان 27 ملن تەڭگە قارجى جۇمساپ, ۇلكەن يگى ءىس اتقارىپ وتىر. اتالعان كاسىپورىن باسشىلارىنا دا شىنايى العىس ايتامىن», دەدى.
جيىندا اۋدان اكىمى نۇرجان وتەگەنوۆ بالالار مەن جاسوسپىرىمدەرگە ارنالعان سپورت مەكتەبىنە مۋزىكالىق قۇرىلعى تارتۋ ەتتى. ءىس-شارا ودان كەيىن «ۇلتتىق رۋحاني جاڭعىرۋ» ۇلتتىق جوباسى اياسىنداعى «جومارت جۇرەك» سىيلىعىنىڭ يەگەرلەرىن ماراپاتتاۋعا ۇلاسىپ, «Polymetal International» كاسىپورنىنىڭ باس اتقارۋشى ديرەكتورى ۆيتالي نەسيس بەلسەندى شۇلەڭگىرلىك قىزمەتى ءۇشىن «جىل مەتسەناتى» سىيلىعى تابىس ەتىلدى. «تۋعان ولكە» اتالىمى بويىنشا «Uniستروي» جشس-نىڭ باسشىسى اۋەزحان ورداباەۆ جەڭىمپاز اتاندى. اتالعان سەرىكتەستىك ءبىراز جىلدان بەرى اۋداننىڭ الەۋمەتتىك سالاسىنىڭ دامۋىنا قايىرىمدىلىق, قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى.
جىتىقارادا «قازاقستان حالقىنا» قوعامدىق قورىنىڭ قاراجاتى ەسەبىنەن انگار ۇلگىسىندەگى جىلدام سالىناتىن مودۋلدىك سپورت زالىن سالۋ جوسپاردا بار. سالتاناتتى راسىمنەن كەيىن اتالعان سپورت كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى باستالىپ, العاشقى كىرپىشى قالاندى. اكىمنىڭ ايتۋىنشا, بۇل نىساننىڭ اۋدانى 1 مىڭ شارشى مەتردەن اسادى. سپورت كەشەنى 2024 جىلى پايدالانۋعا بەرىلمەك.
سالتاناتتى راسىمنەن كەيىن جاڭا ستاديوندا جىتىقارا اۋدانى مەن بەيىمبەت مايلين اۋدانىنىڭ فۋتبولشىلارى جولداستىق كەزدەسۋ وتكىزدى. ماتچ قورىتىندىسى بويىنشا الاڭ يەلەرى 6-1 ەسەبىمەن جەڭىسكە جەتتى.
سپورتتىق-مادەني ءىس-شارالارمەن قاتار اۋداندىق مادەنيەت ۇيىندە «جىتىقارا اۋدانى: قالىپتاسۋ كەزەڭى, دامۋى مەن كەلەشەگى» اتتى عىلىمي كونفەرەنتسيا ءوتتى. جيىندى اشىپ بەرگەن اۋدان اكىمىنىڭ قۇتتىقتاۋ سوزىنەن كەيىن جىتىقارا وڭىرلىك مەملەكەتتىك ءارحيۆىنىڭ باسشىسى گۇلنار جاپپاروۆا مىنبەرگە كوتەرىلىپ, اۋداننىڭ قۇرىلۋ تاريحىن باياندادى.
گۇلنار كاكىمجانقىزىنىڭ ايتۋىنشا, 1928 جىلدىڭ 17 قاڭتارىندا قوستاناي وكرۋگىنىڭ 26 بولىسىنان 15 اۋدان قۇرىلىپ, جايىلما قونىسى جەتىقارا اۋدانىنىڭ ورتالىعى بولىپ بەلگىلەنگەن. قوستاناي وبلىسى قۇرىلعان 1936 جىلى جەتىقارا اۋدانىنىڭ ورتالىعى دەنيسوۆ اۋىلى, ال ءبىر جىلدان كەيىن جەتىقارا اۋىلى بولىپ بەلگىلەنەدى.
1939 جىلى التىن وندىرەتىن كومبيناتى, كاسىپشىلىك ارتەلى, نان زاۋىتى, راديو تورابى, تاۋ-كەن ۋچيليششەسى, ديزەلدى ەلەكتر ستانساسى مەن اەرودرومى جۇمىس ىستەپ تۇرعان جەتىقارا قالا مارتەبەسىنە يە بولادى.
– قالا قۇرىلىسى مەن ونىڭ وندىرىستىك الەۋەتىن ارتتىرۋ مىندەتى جەتىقاراداعى «قازاسبەستستروي» قۇرىلىس-مونتاج ترەستىنە جۇكتەلدى. 1958 جىلى ماۋسىمدا جەتىقارادا قازاقستانداعى تۇڭعىش اسبەست كومبيناتىن سالۋ جونىندە شەشىم قابىلدانىپ, 1959 جىلى قۇرىلىس باستالادى. جەتىقارا اسبەست كومبيناتى 1966 جىلى پايدالانۋعا بەرىلدى. وسىدان كەيىن كوپتەگەن تۇرعىن ءۇي بوي كوتەرىپ, قالانىڭ ينفراقۇرىلىمى دامي باستادى. 1997 جىلى جەتىقارا اتاۋى جىتىقارا بولىپ وزگەردى. 2000 جىلداردان بەرى قاراي اكتسيونەرلىك قوعامدار, جشس-لار, جەكە كاسىپورىندار مەن شارۋا قوجالىقتارى, شاعىن فيرمالار پايدا بولا باستادى. وسىنىڭ ءبارى سول كەزەڭدە ەل ءىشىن جايلاپ العان جۇمىسسىزدىقتىڭ ازايىپ, اۋداننىڭ دامۋىنا سەرپىن بەردى, – دەدى گ.جاپاروۆا.
كونفەرەنتسيادا ءسوز العان گەولوگيا-مينەرالوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, اكادەميك نيزامي دجافاروۆتىڭ ايتۋىنشا, گەولوگ ماماندار جىتىقارا اۋدانىنىڭ اۋماعىنان جۇزدەن اسا پايدالى قازبا كوزىن انىقتاعان. ولاردىڭ ىشىندە اسبەست, التىن, كوبالت, نيكەل, تيتان, اليۋميني, تەمىر, تولىپ جاتقان تابيعي قۇرىلىس ماتەريالدارى مەن وزگە دە سيرەك كەزدەسەتىن جەراستى مەتالدارى بار. بۇگىندە جىتىقارا ينۆەستورلار ەڭ كوپ شوعىرلانعان اۋدان سانالادى. ولاردىڭ جارتىسىنان كوبى التىن وندىرەدى. التىننان تىس, حريزوتيل مەن اسبەست وندىرەتىن ءوڭىر كەن بايىتۋ جونىنەن الەمدە 3 ورىنعا يە. ماسەلەن, جىتىقارا ءحريزوتيلىنىڭ قورى 25 ملن توننادان اسادى.
– سونداي-اق اۋدان اۋماعىندا نەفريت پەن ءتۇرلى-ءتۇستى تاس كەن ورنى بار. ول تاستاردى, كوبىنە, الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى قولونەر شەبەرلەرى پايدالانادى. «قوستاناي مينەرالدارى» اق تاۋ-كەن بايىتۋ كاسىپورنى وندىرەتىن قازبا بايلىقتار الداعى ءبىر عاسىرعا تولىق جەتەدى, – دەيدى عالىم.
كونفەرەنتسيا بارىسىندا كورنەكتى اقىن, جازۋشى-دراماتۋرگ, كوسەمسوز شەبەرى اقىلبەك شاياحمەتتىڭ «جىتىقارا: تاريح. وقيعالار. حالىق» اتتى كولەمدى جيناعىنىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى. ءوڭىر تاريحىنان, جىتىقارا توپىراعىندا تۋعان ەلەۋلى ەڭبەك ادامدارىنىڭ ومىرىنەن سىر شەرتەتىن تانىمدىق ءمانى زور جيناق اۋدان اكىمدىگىنىڭ قولداۋىمەن, «قوستاناي مينەرالدارى» اق-نىڭ دەمەۋشىلىگىمەن جارىققا شىقتى.
القالى جيىننان كەيىن اۋدان تۇرعىندارى قازاق كۇرەسى, ات جارىس, اۋدارىسپاق, قىز قۋ, ارقان تارتۋ سەكىلدى ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىن قىزىقتادى. جارىستا قوستاناي وبلىسىنان بولەك, اقتوبە مەن اتىراۋ وبلىسىنان كەلگەن سايگ ۇلىكتەر باق سىنادى. 16 شاقىرىمدىق الامان بايگەدە قامىستى اۋدانىنان كەلگەن سايگ ۇلىك مارەگە ءبىرىنشى بولىپ جەتتى. ال قازاق كۇرەسىنەن بولعان تارتىستى بەلدەسۋدە مەرەكە ىرىزدىقوۆ ەسىمدى بالۋاننىڭ باعى باسىم شىقتى.
مەرەكەلىك ءىس-شارالار لەگى كەشكىلىك قالا ورتالىعىنداعى تاۋەلسىزدىك الاڭىندا وتكەن كونتسەرتتىك باعدارلاماعا ۇلاستى. كونتسەرتتى ء«انشى بالاپان – 2023» بايقاۋىنىڭ جەڭىمپازى ماريا پالي مەن جىتىقارا ونەرىنىڭ جۇلدىزى, كوپتەگەن حالىقارالىق ءان بايقاۋىنىڭ جەڭىمپازى ياسمين ايۋپوۆا اشىپ بەردى. دۋماندى كەش بارىسىندا اۋدان اكىمى ءوڭىردىڭ دامۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسقان بىرقاتار ەڭبەك مايتالمانىن ماراپاتتاپ, تارتۋ-تارالعىلارىن ۇستاتتى.
قوستاناي وبلىسى
