جاتاقحانا تاپشىلىعى قاشان شەشىلەدى؟

بۇل پروبلەما الماتى, استانا قالا­لارى مەن سولتۇستىك قازاقستان وبلى­سىندا وزەكتى. ستۋدەنتپەن قوسا اتا-انا­­­لاردى دا اۋرە-سارساڭعا سالاتىن تۇيت­­­­كىلدىڭ ءتۇيىنى تارقاۋى ءۇشىن دە مەم­لە­­­كەت جىل سايىن قىرۋار قارجى بولۋ­دەن ايانبايدى. «بىراق جاڭا وقۋ جىلى قار­­­ساڭىندا ماسەلەنىڭ ۋشىعا بەرەتىنى الاڭ­داتادى», دەيدى ءماجىلىس دەپۋتاتى نارتاي ارالباي ۇلى.

«جىل سايىن جاڭا وقۋ جىلىندا قوز­عالاتىن ماڭىزدى ماسەلە – جاتاقحانا تاپشىلىعى. وكىنىشكە قاراي, ۇكىمەت بۇل ماسەلەنى تۇبەگەيلى شەشە العان جوق. 2021 جىلى ستۋدەنت جاستارىمىزدىڭ تەك 16 پايىزى عانا جاتاقحانامەن قامتىلدى. ودان كەيىنگى جىلداردا دا ءدال وسىنداي جاعدايعا تاپ بولدىق. جوعارى وقۋ ورىندارىندا ورناعان ءبىر تەندەنتسيا بار: الدىمەن 1-كۋرس ستۋدەنتتەرى عانا جاتاقحاناعا جايعاستىرىلادى. ورىن قالىپ جاتسا, وزگە ستۋدەنتتەر قام­تى­لادى. بۇل قانشالىقتى ادىلەتتى؟ پاتەر جالداۋعا حالىقتىڭ جالاقىسى جەتپەيدى. سوعان قاراماستان جاۋاپتى ورگاندار وسى ماسەلەگە كۇنى بۇگىنگە دەيىن ءاتۇستى قاراپ كەلەدى. ءبىز ماسەلەنى قۇر كوتەرىپ قانا قويماي, شەشۋ جولىن قاراستىرۋىمىز كەرەك», دەدى ول «اmanat» پارتياسى جا­نىنداعى رەس­پۋبليكالىق جاستاردى قول­داۋ كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا.

وسى رەتتە كەڭەستە قارجى مينيستر­لىگى الەۋمەتتىك سالا بيۋدجەتى دەپار­تامەنتىنىڭ ديرەكتورى مەدەت اقتان­جا­نوۆ جوو-مەن كوللەدجدەردەگى جاتاقحا­نا ماسەلەسىن شەشۋ ءۇشىن بيۋدجەتتەن بولىنەتىن قاراجاتقا توقتالدى.

«جوو ستۋدەنتتەرىن جاتاقحانالار­دا 14 532 ورىنمەن قامتۋ ماقساتىن­دا, 2023 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكا­لىق بيۋدجەتتە عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنە 5 ملرد 257 ملن تەڭگە قا­راستىرىلدى. ال كوللەدج ستۋدەنتتەرىن 5 273 ورىنمەن قامتۋ ءۇشىن وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنە 1 ملرد 849 ملن تەڭگە ءبولۋ كوزدەلدى. بۇگىندە 2024-2026 جىل­دار­عا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋد­جەت قا­رالىپ جاتىر. وسى ءۇش جىل­دىق كەزەڭدە عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مي­­نيسترلىگىنە ستۋدەنتتەردى 15 138 جا­تاقحانا ورنىمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن – 19,2 ملرد تەڭگە, ال وقۋ-اعار­تۋ مينيسترلىگىنە جاستاردى 6 762 جا­تاقحانا ورنىمەن قامتاماسىز ەتۋگە ­8,6 ملرد­ تەڭگە ءبولۋ جوسپارلانىپ وتىر», دەدى دەپار­تامەنت ديرەكتورى.

ەلدەگى جاتاقحانالاردىڭ جاعدايى دا ءماز ەمەس. پارتيا جانىنداعى «جاستار رۋحى» جاستار قاناتى 389 جاتاقحانانىڭ جاعدايىن تەكسەرگەن. ناتيجەسىندە, ءبىراز ولقىلىقتىڭ بەتى اشىلدى. بۇل تۋرالى جيىندا پارتيا حاتشىسى شولپان كارينوۆا ايتتى.

«زاڭعا سايكەس جوو-داعى بارلىق ءبىلىم الۋشى جاتاقحانامەن قامتىلۋعا ءتيىس. الايدا ءىس جۇزىندە ولاي بولماي وتىر. پارتيا جانىنداعى «جاستار رۋ­حى» جاس­تار قاناتى ستۋدەنتتەردىڭ جا­تاقحانا تاپشىلىعى مەن ولارعا لا­يىق­تى جاعداي جاساۋ ماسەلەسىن بىرنەشە جىل­دان بەرى كوتەرىپ كەلەدى. ماسەلەن, جاس­تار قاناتى بيىل 14 تامىزدان بەرى 389 جا­تاقحانانىڭ جاعدايىن تەكسەردى. ونىڭ 149-ى – جوعارى وقۋ ورىندارى­نا, قال­عانى تەحنيكالىق جانە كاسىپ­تىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنا تيە­سىلى. ناتيجەسىندە, سانيتارلىق جانە قا­ۋىپ­سىزدىك نورمالارىنىڭ ساقتالماۋى, سۋ كراندارىنىڭ جۇمىس ىستەمەيتىنى, سى­نىق كافەلدەر, وقۋ زالدارىنىڭ ءوز ماق­ساتىندا پايدالانىلماۋى, ستۋدەنتتەر­دىڭ بوس ۋاقىتىن ءتيىمدى وتكىزۋگە ارنالعان ورىنداردىڭ بولماۋى انىقتالدى», دەدى پارتيا حاتشىسى.

بۇگىندە ەلىمىزدەگى 104 جوعارى وقۋ ورنىندا 198 جاتاقحانا بار. ونداعى سى­يىمدىلىق تەك 106 مىڭ ورىندى قۇ­رايدى ەكەن.

«وكىنىشكە قاراي, جاتاقحانالار­داعى ورىن تاپشىلىعى ماسەلەسىن ءبىر كۇندە شەشۋ مۇمكىن ەمەس. 58 ءبىلىم وردا­سىنداعى جاتاقحانا تاپشىلىعىن شەشۋ ماقساتىندا جەكەمەنشىك 182 جاتاقحانا مەن حوستەلدى جالعا الۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. وندا 24 560 ورىن بار. مەنشىك يەلەرىمەن بىرنە­شە كەلىسسوز ­جۇر­­گىزىلىپ, الماتىداعى حوس­تەلدەردى جال­­­عا الۋ قۇنى ايتارلىق­تاي ار­زانداتىل­دى. ناتيجەسىندە, ءبىر جا­تىن ورىننىڭ باعاسى» 30-50 مىڭ تەڭگە ارا­لىعىندا بەلگىلەندى. كەلىسىمگە ساي­كەس وندا تەك ستۋدەنتتەر عانا ورنالاستىرىلادى. قا­ۋىپ­سىزدىك ماسەلەسىنە دە ءمان بەرىلەدى. جالپى, 2018-2022 جىلدارى ەلىمىزدە ستۋدەنتەرگە ارنالعان 26 390 ورىندىق 99 جاتاقحانا پايدالانۋعا بەرىلگەن. بيىل 8 854 ورىنعا نەگىزدەلگەن 32 جاتاقحانا­نى پايدالانۋعا بەرۋ جوس­پارلانىپتى. بۇ­گىندە ونىڭ التاۋى جاس­تاردى قابىلداپ ۇلگەردى. قالعانى جىل سوڭىنا دەيىن جۇ­مىس ىستەي باستايدى», دەدى عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى تالعات ەشەنقۇلوۆ.

قازىر رەسپۋبليكادا 1 ميلليوننان اس­تام ستۋدەنت بار. وقۋ-اعارتۋ ۆيتسە-ءمي­­نيسترى ەدىل وسپاننىڭ سوزىنشە, ەل اۋما­­عىنداعى 776 كوللەدجدە 517 مىڭ­نان استام ستۋدەنت ءبىلىم الىپ جاتىر. ال بيىل 190 مىڭ تالاپكەر وقۋعا قابىل­دانعان.

«ەلىمىزدەگى تەحنيكالىق جانە كاسىپ­تىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنداعى 523 جا­تاقحانادا 54 مىڭنان استام ستۋدەنت تۇرىپ جاتىر. الايدا 6 312 ورىن ءالى دە تاپشى. اسىرەسە اقمولا وبلىسى مەن الماتى قالاسىندا جاتاقحانا تاپ­شى­لىعى بار. سوندىقتان بيىل كوللەدج ستۋدەنتتەرى جاتاقحانالاردا قوسىم­شا 2 359 ورىنمەن قامتىلادى. سونىڭ ىشىندە جاڭا وقۋ جىلى باستالعالى بەرى 6 جاتاقحانا پايدالانۋعا بەرىلدى. جىل سوڭىنا دەيىن 1 269 ورىنعا نەگىزدەلگەن تاعى 6 جاتاقحانانى پايدالانۋعا بەرۋ كوزدەلىپ وتىر. سونداي-اق 19 كوللەدجدىڭ ستۋدەنتتەرى حوستەلدەر مەن قوناقۇيلەر­دەگى 1 327 ورىنمەن قامتىلدى», دەدى ول.

وتىرىستا ۇلتتىق ەكونوميكا مي­نيسترلىگى ينۆەستيتسيالىق ساياسات دەپار­تامەنتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى الماز قۇسايىنوۆ مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى اياسىندا تۇرعىزىلىپ جاتقان جاتاقحانالارعا توقتالدى.

«مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەس­تىگى شەڭبەرىندە قىزىلوردا قالاسىندا 400 ورىنعا نەگىزدەلگەن جاتاقحانا قۇرى­لىسى قولعا الىندى. سونىمەن قاتار استانا قالاسىنداعى س.سەيفۋللين اتىن­­داعى قازاق اگروتەحنيكالىق ۋني­ۆەر­سيتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرىنە ارناپ 3 310 ورىن­دىق جاتاقحانا سالۋ كوزدەلىپ وتىر. بۇدان بولەك پرەزيدەنت تاپسىرماسى اياسىندا الەۋمەتتىك سالادا مەملەكەت-جەكە­مەنشىك ارىپتەستىگىن دامىتۋدىڭ 2024-2028 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوس­پارىنىڭ جوباسى ازىرلەنىپ جاتىر. وسى كەشەندى جوبانى پىسىقتاۋ بارى­سىندا عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مي­نيسترلىگى 7 950 ورىنعا ارنالعان 4 ستۋ­دەنتتىك جاتاقحانا سالۋ بويىنشا 3 جوبا ۇسىندى», دەدى الماز قۇسايىنوۆ.

ءماجىلىس دەپۋتاتتارى, قوعام بەلسەن­دىلەرى جانە كەڭەس مۇشەلەرى مەن قۇزىر­لى ورگانداردىڭ وكىلدەرى قاتىسقان جيىن قورىتىندىسىندا كەڭەس توراعاسى نارتاي ارالباي ۇلى بۇل ماسەلەگە الداعى ۋاقىتتا دا ەرەكشە ءمان بەرىلەتىنىن ايتىپ, بارلىق ۇسىنىس نازارعا الىناتىنىن اتاپ ءوتتى.