مەملەكەت باسشىسى جولداۋدا وسى باعىتتا 15 ءىرى جوبانى دايىنداۋدى تاپسىردى. راس, ەلىمىزدىڭ تابيعاتى تاماشا, تاريحى تەرەڭ. تۋريستىك نىسانعا اينالدىرۋعا ابدەن لايىق ورىندار جەتەرلىك. الىس-جاقىن شەت مەملەكەتتەردىڭ كەيبىرى تەك تۋريزمنەن تۇسكەن قارجىنىڭ ەسەبىنەن بيۋدجەتىن تۇگەلدەپ وتىرعانىن ەسكەرسەك, ءبىزدىڭ دە ءتۋريزمدى دامىتۋعا مۇمكىندىگىمىز مول.
قانىش ساتباەۆتان بەرى جالعاسىپ كەلە جاتقان تاۋ-كەن ءىسى, گەولوگيا عىلىمىنىڭ كەيىنگى كەزدە توقىراپ قالعانى جاسىرىن ەمەس. وسىنى ەسكەرگەن پرەزيدەنت جاڭا قازبا بايلىقتار كەنىن تاۋىپ, كەڭەيتۋدى تاپسىردى. قويناۋى قازىناعا تولى دالامىز بەن تاۋىمىزدىڭ سىرىن ۇققانعا, ءتىلىن بىلگەنگە بەرەرى ۇشان-تەڭىز. بۇل رەتتە وسى سالا عالىمدارىنا ارتىلار جاۋاپكەرشىلىك سالماعى وراسان. جەر استىنداعى قازبا بايلىقتارىمىزدى شيكىزات كۇيىندە ساتىپ, شەتەلدەن ونىڭ وڭدەلگەن ءتۇرىن بىرنەشە ەسە قىمبات باعاعا ساتىپ الۋدىڭ تيىمسىزدىگىن ۋاقىت كورسەتىپ وتىر. ەندەشە, ءونىمدى وڭدەۋ جانە ءوندىرۋ – كەزەك كۇتتىرمەيتىن وزەكتى ماسەلە.
كورشى ەلدەردە بولىپ جاتقان گەوساياسي جاعدايلار, ءتۇرلى قاقتىعىستار مەن داۋ-دامايلار قازاققا ەتەك-جەڭىن جيىپ, قىمتانۋ قاجەتتىگىن تاعى ءبىر ەسكە سالعانداي. ەلىمىزدە بولعان ورمان ءورتى, سۋ تاسقىنى سىندى تابيعي اپاتتار دا ويلاندىرماي تۇرمايدى. قازاقتا «اۋرۋىن جاسىرعان ولەدى» دەگەن ءسوز بار. ءبارى جاقسى, ءبارى كەرەمەت دەگەننەن ەشكىمنىڭ ماڭدايى جارقىراپ, جۇلدىزى جانباسىنا وتىز جىلدا كوز جەتتى. اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ, وتاندىق ءونىمدى ءوندىرۋ, ونى قولداۋ – مەملەكەتتىك دەڭگەيدە قاداعالانىپ, ءجىتى باقىلاۋدا بولاتىنى دا كوڭىلگە قۋانىش سىيلادى. اۋىلداعى قاراپايىم شارۋانىڭ جانايقايى بيلىكتىڭ مىنبەرىنەن قوزعالىپ, پرەزيدەنت نازارىندا بولۋى كوپ جايدى اڭعارتادى. بىلە بىلسەك, بۇل تەك قاراپايىم شارۋانىڭ ماسەلەسىنىڭ كوتەرىلۋى ەمەس, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرىپ وتىرعان بارلىق كەلەڭسىزدىكتەرگە قارسى ۇلكەن كۇش. قاجەتتى تەحنيكالاردىڭ جاڭارتىلۋى, سوعان ساي مامانداردىڭ سۇرانىسقا يە بولۋى جۇمىسسىزدىقتى دا شەشۋگە وڭ ىقپال ەتەرى ءسوزسىز.
ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ىرگەسى بەكەم, شەكاراسى مىعىم بولۋى اركەز قىراعىلىقتى عانا ەمەس, قورعانىس تەحنيكالارىنىڭ زاماناۋي تالاپقا ساي جاڭارىپ, جابدىقتالۋىن دا تالاپ ەتەدى. وسى رەتتە مەملەكەت باسشىسىنىڭ قورعانىس تەحنيكالارىن جاڭارتۋعا قاتىستى تاپسىرماسى ايبىندى ارميامىزدى قۋاتتى كۇشكە اينالدىرادى دەپ سانايمىن. قورعانىس ماسەلەسىن ءوز دەڭگەيىندە زامان تالابىنا ساي تالقىلايتىن ۋاقىت جەتتى. بۇل ماسەلەگە ۇلكەن ءمان بەرۋ كەرەك, ايتپەسە ءبىز كەشىگەمىز.
گازبەن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىستارىنىڭ قارقىندى جالعاسۋى حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن ودان ءارى جاقسارتىپ, تۇرمىسىن وڭالتادى. كەيىنگى جىلدارداعى كومىر تاپشىلىعىنان تۋىنداعان ونىڭ باعاسىنىڭ ءوسۋى حالىقتىڭ قالتاسىنا وڭاي تۇسپەي تۇر. سوندىقتان بارلىق ەلدى مەكەندەردى گازبەن قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى.
حالقىمىز اۋەل باستان سۋدى ىسىراپ ەتپەگەن. ونى ۇنەمدەپ جۇمساپ, سۋعا قاتىستى ءتۇرلى ىرىم-تىيىمداردى, ادام سەنگىسىز اڭىز-اڭگىمەلەردى شىعارعان. مۇنىڭ بارلىعى كوشپەلى حالىقتىڭ سۋدىڭ كيەسى بار دەپ ۇعىنۋىنان تۋعان. بۇگىندە ورتالىق ازيا حالىقتارىنىڭ ورتاق ماسەلەسىنە اينالىپ وتىرعان سۋ تاپشىلىعى جىل وتكەن سايىن ايقىن اڭعارىلا باستادى. سۋدى ۇنەمدەپ جۇمساۋعا قاتىستى وتباسى تاربيەسىنەن باستاپ, بالاباقشا, مەكتەپ قابىرعاسىندا تۇراقتى تۇردە ايتىلىپ, جۇمىس جۇرگىزىلۋگە ءتيىس.
تسيفرلىق ساۋاتتىلىقتى ارتتىرۋ, تسيفرلى قازاقستان, ساندىق تەحنولوگيا تۋرالى ۇعىمدار وتكەن ونجىلدىقتىڭ ەنشىسىندە قالىپ, ەندى جاساندى ينتەللەكت ۇعىمى بەلسەندى قولدانىلىپ كەلەدى. ءتىپتى جاساندى ينتەللەكتى مەڭگەرگەن ادامنىڭ الەۋەتى وزگەلەرگە قاراعاندا الدەقايدا ارتىق جانە قوعامعا پايدالى بولاتىنى دا اشىق ايتىلىپ, جازىلىپ ءجۇر. پرەزيدەنت جولداۋىنداعى «جاساندى ينتەللەكتىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن تولىق پايدالانساق, ءبىلىم ەكونوميكاسىنا تىڭ سەرپىن بەرەمىز. جەتەكشى حالىقارالىق كومپانيالارمەن ىنتىماقتاستىق ورناتۋ كەرەك. بىلىكتى ماماندار دايارلاۋىمىز قاجەت. كەمىندە ءۇش بەلگىلى جوعارى وقۋ ورنى جاساندى ينتەللەكت سالاسىنا قاجەتتى كادر دايارلاۋمەن جانە زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋمەن اينالىسۋى كەرەك», دەگەن جولدار ءبىزدىڭ ۇجىمدا تىڭ يدەيالار تۋعىزدى. بۇل تۇرعىدا ارنايى جوبا دايىنداۋدى باستاپ كەتتىك.
اۋىل-ايماقتا, استانادان الىس مونوقالالاردا, شاعىن كەنتتەردە زامانداستارىنان ويى وزىق, داۋىرىنەن وزا تۋعان قانشاما كرەاتيۆتى ازاماتتار بار. ولاردىڭ بويىنداعى تالانتىن تانىپ ۇشتاۋ, جول كورسەتىپ قولداۋ, اشقان جاڭالىقتارىن ەل يگىلىگىنە قولدانۋ – بيلىكتىڭ عانا ەمەس, ەل الدىندا جۇرگەن ءاربىر بەلدى, بەدەلدى ازاماتتاردىڭ پارىزى.
بالا – بولاشاعىمىز. ولاردى قولداۋ, قورعاۋ – ەلىمىزدىڭ ەرتەڭىن ويلاۋ, كەلەشەگىنە قامقور بولۋ. جاس بۇلدىرشىندەردىڭ ومىرىنە قاۋىپ, دەنساۋلىعىنا زيان تيگىزەتىن ءاربىر تەرىس ويلىنىڭ قاتاڭ جازالاناتىنى «تارتىپكە باس يگەن قۇل بولمايدى» دەگەندى ەسكە ءتۇسىردى. ءبىز بارشامىز بولىپ, جاس ۇرپاققا مەيىرىم توگىپ, شەكسىز قامقورلىق كورسەتۋىمىز كەرەك. سونىمەن قاتار باستى جاۋاپكەرشىلىك اتا-انادا ەكەنىن ۇمىتپايىق.
قاراپايىم حالىقتىڭ جوعىن جوقتاپ, مۇددەسىن كوزدەيتىن, قامقورلىق تانىتىپ, بيۋروكراتيزمدى بولدىرماۋعا باعىتتالعان جولداۋ جۇرتشىلىقتىڭ قولداۋىنا يە بولدى. قازىرگى دەموگرافيالىق احۋالدى ەلىمىزدىڭ باسەكەگە قابىلەتىن ارتتىرۋعا پايدالانۋدى ۇكىمەتكە مىندەتتەگەن پرەزيدەنتتىڭ: «ادال ازامات جانە تۇعىرلى تۇلعا بولۋدىڭ نەگىزى بالا كەزدەن قالىپتاسادى», دەگەن ءسوزىنىڭ دە جانى بار. ويتكەنى حالقىمىز «تاربيە باسى – تالبەسىك», «تاربيەلى ادام تاعالانعان اتپەن تەڭ», «ونەگەنىڭ ءورىسى كەڭ» دەگەن توقسان اۋىز ءسوزدىڭ توبىقتاي ءتۇيىنىن بەكەر جاساماعان. ءاربىر وتباسى بالا تاربيەسىن ۇنەمى نازاردا ۇستاپ, ونىڭ دامۋىنا جاعداي جاساسا, تۇلعا بولىپ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتسە, سوزىمەن دە, ىسىمەن دە ۇلگى بولسا, وسىنىڭ ءوزى مەملەكەت دامۋىنا ۇلكەن ۇلەس قوسقانى. سەبەبى, بۇگىنگى جاس – ەرتەڭگى ەل باسقارار ۇلكەن ازامات. وسى رەتتە اتا-انامەن قاتار بارلىق دەڭگەيدەگى ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىندەگى ارىپتەستەرىم دە بالا تاربيەسىن ۇنەمى نازاردا ۇستاپ, ەلتۇتقا بولار ازامات قالىپتاستىرىپ شىعارسا يگى. بۇل ءبىزدىڭ وتانعا ەتكەن ەڭبەگىمىزدىڭ ولشەمى بولماق.
وڭالباي اياشەۆ,
ج.تاشەنوۆ ۋنيۆەرسيتەتى
ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى,
ۇعا اكادەميگى
