حالقىمىزدىڭ «ازامات بولۋ – پارىزىڭ» دەگەن ماعىنالى ءسوزىنىڭ شىنايى سيپاتىن ءوزى جوعارى ءبىلىم العان جانە وسى جوعارى وقۋ ورنىنىڭ وقىتۋشىسى لاۋازىمىنان باستاپ ءبىرىنشى باسشىسىنا دەيىنگى بارلىق دەڭگەيدەن ابىرويلى وتكەن اسحات ءسالىم ۇلىنىڭ ءومىر جولىنان انىق بايقايمىز.
ازاماتتىڭ تەكتىلىگى اتا-اناسىنان دارىپ, وتباسىنداعى ءتالىم-تاربيەمەن ۇشتاسىپ, ادامي كەلبەتى قالىپتاسادى. يمانعاليەۆتەر وتباسىن اتىراۋلىقتار جاقسى بىلەدى. تاريحى تەرەڭنەن تارايتىن جىلىوي جەرىندە دۇنيەگە كەلگەن اسحات ءسالىم ۇلىنىڭ اكەسى ۇزاق جىلدار قۇقىق قورعاۋ ورىندارىندا قىزمەت ەتىپ, وسى سالانىڭ دامۋىنا ەڭبەك سىڭىرگەن قۇرمەتتى ازامات ەدى.
ح.دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ 12-رەكتورى اسحات يمانعاليەۆ 2000-2008 جىلدارى ۋنيۆەرسيتەتكە باسشىلىق جاسادى. بۇل ۋنيۆەرسيتەت دامۋىنىڭ تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى ون جىلدىعىنداعى قيىندىقتاردى وتكەرىپ, دامۋدىڭ جاڭا ساتىسىنا كوشكەن كەزى ەدى. ۋنيۆەرسيتەت جۇمىسىن وڭتايلاندىرۋ بىرنەشە باعىتتا جۇزەگە اسىرىلدى. ءبىرىنشىسى, نارىقتىق ەكونوميكانىڭ جانە اتىراۋ ءوڭىرىنىڭ ەڭبەك نارىعىنداعى سۇرانىستارعا وراي جاڭا ماماندىقتار اشۋ, ەكىنشىسى – ۋنيۆەرسيتەتتىڭ عىلىمي الەۋەتىن كوتەرۋ, ءۇشىنشىسى – جوعارى وقۋ ورنىنىڭ حالىقارالىق بايلانىسىن دامىتۋ ارقىلى تانىمالدىلىعىن ارتتىرۋ, ءتورتىنشى – ماتەريالدىق بازاسىن نىعايتۋ بولدى.
ءسويتىپ, جاڭا تالاپتارعا ساي مامان دايارلاۋ ىسكە اسىرىلدى. جاڭادان «شەت ءتىلى (اعىلشىن ءتىلى)», «ەڭبەك جانە بيزنەس نەگىزدەرى», «قارجى جانە نەسيە», «پسيحولوگيا», «قۇقىقتانۋ», «پەداگوگيكا جانە پسيحولوگيا», «كەدەن ءىسى», «ەكونوميكا», «مەنەدجمەنت», «الەۋمەتتىك پەداگوگيكا», «جۋرناليستيكا», «اۋدارما ءىسى», «تابيعاتتى پايدالانۋ ەكولوگياسى», «يحتيولوگيا, ونەركاسىپتىك بالىق اۋلاۋ كاسىبى جانە بالىق شارۋاشىلىعى», «اكتەرلىك شەبەرلىك», «اگروەكولوگيا», «اگروحيميا جانە وسىمدىكتەردى قورعاۋ», ء«داستۇرلى مۋزىكالىق ونەر» ماماندىقتارى بويىنشا كادرلار دايارلاۋ باستالدى. وسى جىلدارى اتىراۋ وڭىرىنە شەتەلدىك مۇناي كومپانيالارىنىڭ كوپتەپ كەلۋىنە وراي اعىلشىن ءتىلىن مەڭگەرگەن ماماندارعا سۇرانىس ارتقاندىقتان, شەت ءتىلى ماماندىعى بويىنشا كادر دايارلاۋ ىرىلەندىرىلىپ, جەكە فاكۋلتەتكە اينالدىرىلدى. اتىراۋ وبلىسىندا جۇمىس ىستەپ جاتقان «شەۆرون», «نكوك» جانە باسقا دا شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ وكىلدەرىمەن بىرلەسكەن جۇمىستار جۇزەگە اسىرىلدى.
ۋنيۆەرسيتەت وقىتۋشىلار قۇرامىنىڭ عىلىمي الەۋەتىنىڭ ساپاسىن كوتەرۋ ماقساتىندا 2000 جىلى «جالپى پەداگوگيكا جانە پەداگوگيكا تاريحى» ماماندىعى بويىنشا ديسسەرتاتسيالىق كەڭەس اشىلۋىنا ەرەكشە ءمان بەرىلىپ, بۇگىندە ۋنيۆەرسيتەتتىڭ دامۋىنا ەڭبەك ءسىڭىرىپ جۇرگەن ءبىر توپ جاستىڭ عىلىم جولىنا كەلۋىنە جول اشىلدى. وسى كەڭەستە عىلىمي ديسسەرتاتسيا قورعاعاندار عالىمنىڭ ءىزىن جالعاستىراتىن عىلىمي مەكتەپتىڭ قالىپتاسۋىنا ۇلەس قوستى.
ۋنيۆەرسيتەتتىڭ عىلىمي الەۋەتىن كوتەرۋدىڭ ءبىر باعىتى جانە وڭىرلىك جوعارى وقۋ ورنى ءۇشىن ۇلكەن جاڭالىق بولعانى – 2000 جىلدارى جالپى پەداگوگيكا, فيلوسوفيا, قازاقستان تاريحى ماماندىقتارى بويىنشا اسپيرانتۋرانىڭ اشىلعاندىعى. ۋنيۆەرسيتەتتە پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى قادىرجان سەيتاليەۆتىڭ, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى قۇرامىس ەرمەكوۆتىڭ, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى حيسمەت تابىلديەۆتىڭ, باسقا دا عالىمداردىڭ جەتەكشىلىگىمەن جاس عالىمدار توبى قالىپتاسىپ, عىلىمي مەكتەپتەردىڭ نەگىزى قالاندى.
ۋنيۆەرسيتەت اكىمشىلىگى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ, وتاندىق جەتەكشى وقۋ ورىنداردىڭ عالىمدارىن جوعارى وقۋ ورنىنا جوسپارلى شاقىرۋدى جۇزەگە اسىردى. الىس-جاقىن شەتەلدەردەن دە عالىمدار شاقىرۋ, ستۋدەنت الماسۋ تاجىريبەسى كەڭىنەن قولدانىلدى. 2000 جىلدىڭ وزىندە ۋنيۆەرسيتەتتە 17 عىلىم دوكتورى لەكتسيا وقىپ, جاس وقىتۋشىلارعا عىلىمي-ادىستەمەلىك كومەك كورسەتتى. ولاردىڭ ىشىندە ۇعا اكادەميگى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور سالىق زيمانوۆ, اكادەميك, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ابدىمالىك نىسانباەۆ, ءبىلىم اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى ومىرزاق وزعانباەۆ, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور بەيىمبەت ەرمۇحانوۆ جانە باسقا دا عالىمدار بولدى. وسى جىلدارى حالىق جازۋشىسى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور زەينوللا قابدولوۆتىڭ ۋنيۆەرسيتەتكە جۇمىسقا ورنالاسىپ, ادەبيەتتانۋدان ءدارىس وقۋى جوعارى وقۋ ورنى ومىرىندەگى ايتۋلى وقيعا بولدى. اكادەميك-جازۋشى زەينوللا قابدولوۆ, كۇيشى ءازيدوللا ەسقاليەۆ, عالىم-كومپوزيتور, مۋزىكا زەرتتەۋشىسى يليا جاقانوۆ ۋنيۆەرسيتەتىمىزدە جۇمىس ىستەۋى ەرەكشە قۇبىلىس بولدى. كەيىننەن وسىندا بەينەلەۋ ونەرى ماماندىعىندا وقىپ, 76 جاسىندا ەكىنشى جوعارى ءبىلىم العان, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى يليا جاقانوۆ كۇنى بۇگىنگە دەيىن مۋزىكا جانە ونەر كافەدراسىندا ەڭبەك ەتىپ ءجۇر.
ۋنيۆەرسيتەت باسشىلىعىنىڭ ناتيجەلى جۇرگىزگەن جۇمىستارىنىڭ بارىسىندا شەتەلدىڭ, اتاپ ايتقاندا, يراننىڭ, رەسەيدىڭ (قالماق ۋنيۆەرسيتەتى, استراحان ۋنيۆەرسيتەتتەرى) جوعارى وقۋ ورىندارىمەن تىعىز بايلانىس جولعا قويىلدى. رەسەيدىڭ كورشىلەس استراحان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە قازاق دياسپوراسىن قولداۋ ماقساتىندا «قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى» ماماندىعى اشىلىپ, ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەت وقىتۋشىلارى سوندا بارىپ ستۋدەنتتەرگە ءدارىس بەردى. بىرىككەن حالىقارالىق كونفەرەنتسيالار ۇيىمداستىرىلىپ, ءىس-تاجىريبەلەر الماسۋ جۇزەگە اسىرىلدى. كۇنى بۇگىنگە دەيىن اتالعان ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن تىعىز قارىم-قاتىناس جالعاسىن تاۋىپ كەلەدى. وسى جىلدارى ۋنيۆەرسيتەتىمىز كاسپي ماڭى ەلدەرى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتتەرى قاۋىمداستىعىنا مۇشە بولدى. اتىراۋ ۋنيۆەرسيتەتى امەريكا, فينليانديا, وڭتۇستىك كورەيا, تۇركيا, يران, پولشا, ماجارستان, رەسەي جوعارى وقۋ ورىندارىمەن تىعىز بايلانىس ورناتا باستادى.
اسحات ءسالىم ۇلى رەكتور رەتىندە ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن جاقسارتۋدى باستى مىندەتتىڭ ءبىرى ەتىپ قويىپ, بىرنەشە نىساننىڭ ىسكە قوسىلۋىنا ەرەكشە ۇلەس قوستى. 2000 جىلى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قازىرگى باس وقۋ عيماراتى تولىق اياقتالسا, 2004 جىلى №4 وقۋ عيماراتى ىسكە قوسىلدى. «بۋرەۆەستنيك» ستاديون دا كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلىپ, قالپىنا كەلتىرىلدى. 2008 جىلى اتىراۋلىق تۇرعىندارعا «جايىق» سپورت كەشەنى اتاۋىمەن تانىس مادەني-سپورت كەشەنى سالىندى.
اسحات ءسالىم ۇلى جەتە نازار اۋدارعان ماسەلەنىڭ ءبىرى – قىزمەتكەرلەر مەن ستۋدەنتتەردى الەۋمەتتىك قولداۋ. ۇزدىك وقىپ, قوعامدىق جۇمىستارعا بەلسەنە ارالاسقان, ۋنيۆەرسيتەت نامىسىن ءارتۇرلى عىلىمي سايىستاردا, ونەر جانە سپورتتىق جارىستاردا ابىرويمەن قورعاپ, جۇلدەلى ورىندار العان جانە الەۋمەتتىك از قامتىلعان وتباسىلاردان شىققان ستۋدەنتتەرگە رەكتور گرانتتارىن تاعايىنداۋ تاجىريبەسىن قالىپتاستىردى. سول جىلدارى ۋنيۆەرسيتەتتە ستۋدەنتتىك جانە قوعامدىق ۇيىمدار جاندانىپ, جاس عالىمدار كەڭەسى, تالىمگەرلەر كەڭەسى, ستۋدەنتتەردىڭ عىلىمي قوعامدارى, جاستار كوميتەتى, ستۋدەنتتەر كەڭەسى, ستاروستالار كەڭەسى, دەبات كلۋبى, كۆن كومانداسى, «ساۋكەلە» قىزدار كلۋبى, ستۋدەنتتەردىڭ قۇرىلىس وتريادى وبلىستا عانا ەمەس, رەسپۋبليكادا دا تانىمال بولدى.
ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى وتكىزگەن كونكۋرس نەگىزىندە ماحامبەت وتەمىس ۇلى اتىنداعى باتىس قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى بولىپ سايلانعان اسحات ءسالىم ۇلى 2011-2018 جىلدارى كورشى ءوڭىر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دامۋىنا دا ەلەۋلى ەڭبەك ءسىڭىردى. ەكى وبلىستىڭ ىرگەلى وقۋ ورىندارىنا ويداعىداي باسشىلىق جاساعان ىسكەر ازامات اتىراۋ جانە باتىس قازاقستان وبلىستىق ءماسليحاتتارىنىڭ دەپۋتاتى رەتىندە دە قوعامدىق ءومىردىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن شەشۋگە ايانباي اتسالىستى. جەرگىلىكتى كادرلار دايارلاۋدىڭ, مامانداردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا باسا ءمان بەرىپ, جاڭاشىل دا ىسكەر جاستارعا قولداۋ كورسەتتى.
قازاقستاننىڭ باتىس وڭىرىندەگى ەكى بىردەي جوعارى وقۋ ورنىن باسقارعان پروفەسسور اسحات ءسالىم ۇلى بۇگىندە ح.دوسمۇحامەدوۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە ستۋدەنتتەرگە ءدارىس بەرۋمەن قاتار, قوعامدىق جۇمىستاردى دا بەلسەنە اتقارىپ كەلەدى. ءوز تاجىريبەسىن ۇنەمى جاس بۋىنعا ۇيرەتۋدەن جالىقپاعان ۇستازىمىز – اتىراۋ وبلىستىق قوعامدىق كەڭەسىنىڭ, ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ مۇشەسى. 2022 جىلدان باستاپ وبلىستىق قوعامدىق كەڭەس قۇرامىنداعى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس, قوعامدىق باقىلاۋ, ازاماتتاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى مىندەتىن اتقارىپ ءجۇر.
«جاقسى ادام اينالاسىنا نۇرىن شاشادى» دەمەكشى, ونەگەلى ءومىرىنىڭ 20 جىلعا جۋىق ۋاقىتىن جوعارى ءبىلىم سالاسىندا باسشىلىق قىزمەتكە ارناعان پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور اسحات ءسالىم ۇلى يمانعاليەۆ اتىراۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دامۋىنا قوسقان ەلەۋلى ۇلەسىن ودان ءارى جالعاستىرا بەرەدى دەپ سەنەمىز.
سالامات يدريسوۆ,
ح.دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ ۋنيۆەرسيتەتى باسقارما توراعاسى-رەكتور, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى
