ەڭبەك ءبارىن جەڭبەك

سولاردىڭ قاتارىندا ەل ەكونوميكاسى مەن ءوندىرىسىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ءبىرى سانالاتىن اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا كوپ كوڭىل ءبولىندى. ء«بىز اگروونەركاسىپ كەشەنىندە ناقتى سەر­پىلىس جاساۋىمىز كەرەك. اۋىل شارۋا­شى­لىعىنىڭ الەۋەتى زور. ەلىمىزدىڭ ستراتەگيالىق ماقساتى – ەۋرازيا قۇرلى­عىن­داعى باستى اگرارلىق ورتالىقتىڭ بىرىنە اينالۋ», دەپ اتاپ كورسەتتى.

سونداي-اق كەيىنگى جىلدارى بۇكىل ەلىمىز بويىنشا قاتتى الاڭداۋشىلىق تۋعىزىپ, ونەركاسىپتىڭ قالىپتى دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرىپ وتىرعان سۋ تاپشىلىعى ماسەلەسى, ونى شەشۋ جولدارىنا جان-جاقتى توقتالدى. جولداۋدا: «سۋ رەسۋرسى – ەلىمىزدەگى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى. جان-جاقتى ويلاستىرىلعان سۋ سايا­­­­ساتىن جۇرگىزۋ, ترانسشەكارالىق سۋلاردى پايدالانۋ ماسەلەلەرىن شەشۋ – ۇكىمەتتىڭ الدىندا تۇرعان اسا ماڭىزدى مىندەتتەر. ەلىمىز ءۇشىن سۋدىڭ ماڭىزى مۇناي, گاز نەمەسە مەتالدان كەم ەمەس. سۋ شارۋاشىلىعى جۇيەسىن ءتيىمدى دامىتۋ ماسەلەسىمەن دەربەس مەكەمە اينالىسۋى قاجەت دەپ سانايمىن. سوندىقتان سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا مينيسترلىگى قۇرىلادى. مينيسترلىكتىڭ اياسىندا ۇلتتىق گيدروگەولوگيا قىزمەتى قايتا جۇ­مىس ىستەيتىن بولادى», دەگەن جولدار بار.

مىنە, وسىنداي, اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاتىستى جاقسى جاڭالىقتاردى, جوبالانىپ وتىرعان جەڭىلدىكتەر مەن قول­داۋلاردى, بىزدەر, وسى سالادا ۇزاق جىل­دار بويى تابان اۋدارماي ەڭ­بەك ەتىپ كەلە جاتقان كاسىپ يەلەرى قۋانا قابىلدادىق. جولداۋ جۇكتەگەن مىن­دەت­تەر­دىڭ ءمان-ماڭىزىنا توقتالماس بۇرىن ەل يگىلىگى, قوعام, زامان, ادام دامۋى ءۇشىن شۇعىلدانىپ وتىرعان, اتقارىپ كەلە جاتقان جۇمىسىمىز جونىندە از-كەم ءمالىم ەتكەندى ءجون كورەمىن. 1994 جىلى اتاكاسىپ كۇرىش ەگۋمەن اينالىسۋدى ماقسات تۇتىپ «ابزال جانە ك» سەرىكتەستىگىن قۇرعان ەدىك. ول ءبىر قازىر­گى­دەي سان سالالى قولداۋ شارالارى قا­راس­تىرىلماعان, قارجى كوزى تاپشى, قول قىسقا زامان ەدى عوي. دايىن تۇرعان جەرىمىز, ساقاداي-ساي تەحنيكامىز, ادام كۇشىمىز جوق, سەرىكتەستىك جۇمىسىن بىردەن دوڭگەلەتىپ الىپ كەتۋ وڭايعا سوقپادى. دەگەنمەن تاباندى, تياناقتى جۇرگىزىلگەن جۇمىستىڭ, ەستى-باستى ازاماتتاردىڭ قايتپاس قاجىر-قايراتىنىڭ ارقاسىندا جىلدان-جىلعا ءورىسىمىز كەڭەيە بەردى. بۇ­گىندە كاسىپورىن وتاندىق كۇرىش وندى­رۋ­شىلەردىڭ الدىڭعى قاتارىندا. سە­رىك­­تەستىكتىڭ ەگىستىك القابى 6 مىڭ گەك­تارعا جۋىق. جىل سايىن 30-35 مىڭ توننا كۇرىش جينالادى. بىزگە ەنشىلەس, كۇرىش وسىرۋمەن تىكەلەي اينالىساتىن «ماعجان جانە ك» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىندە اۋماعى بويىنشا ەلىمىزدەگى ەڭ ۇلكەن – 5 مىڭ گەكتاردان استام كۇرىش القابى بار.

ءوندىرىس كولەمىن كەڭەيتە كەلە, ءوزىمىز­دىڭ عانا ەمەس, بۇكىل وبلىستاعى كۇرىش ءونىمىنىڭ ساپالى بولۋىنا اتسالىس­ساق دەگەن نيەتپەن تۇقىم زاۋىتىن اشقان ەدىك. بۇگىندە «ابزال جانە ك» سەرىكتەستىگى تازا تۇقىمدى وزدەرى عانا پايدالانىپ وتىر­عان جوق, وزگە شارۋاشىلىقتارعا دا دايىنداپ بەرىپ جاتىر. كەيىنگى جىلدارى «يانتار», «ليدەر», «فيشت», «انايت» سەكىلدى كۇرىش سورتتارىن جەرسىندىردىك.

سەرىكتەستىك تولىق تسيكل بويىنشا جۇ­مىس ىستەيدى, ياعني بۇكىل ءونىم ءوز زا­ۋىت­تا­رى­مىزدا وڭدەلەدى. ءبىز كۇرىشپەن ىشكى نارىقتى تولىقتاي قامتاماسىز ەتۋمەن قوسا, ءوز ونىمدەرىمىزدى ەكسپورتتاۋ­مەن دە اينالىسامىز. ماسەلەن, ءبىزدىڭ كۇرىشتىڭ 30%-عا جۋىعى «ەليت» برەندىمەن رەسەي­گە, قىرعىزستانعا, ازەربايجانعا, تۇركى­مەنستانعا, تاجىكستانعا, وزبەكس­تانعا جونەلتىلەدى.

سەرىكتەستىك كۇرىشىنىڭ ساپاسى جارنامانى قاجەت ەتپەيدى. بىرنەشە رەت حالىق­ارا­لىق, وتاندىق ساپا بەلگىلەرىنە يە بولعان, ءتۇرلى ماراپاتتاۋلارمەن, قۇرمەت گراموتالارىمەن, العىس حاتتارمەن مارا­پاتتالعان. كومپانيانىڭ جەتىستىگى ەلى­مىز­دەگى باسقا دا كوپتەگەن بايقاۋلاردا اتاپ وتىلگەن. سەرىكتەستەرىمىز قاتارىنا «Nestle» (شۆەيتساريا), «Metro Cash and Carry» جانە ت.ب. سياقتى الەمدىك دەڭگەي­دە­گى كومپانيالار بار. ءبىزدىڭ كاسىپورىن باسەكەلەستەرىنەن ارقاشان ءبىر قادام الدا جانە تۇتىنۋشىلارعا ەڭ جاقسىسىن ۇسىنادى. ءبىز ساپانى, لايىقتى بيزنەستى جانە سەرىكتەستەرىمىزدى بارىنشا باعالاي­مىز.

كۇرىش داقىلى سۋدا وسەتىنى بەلگىلى. ال ۇنەمى سۋ جاتقان سوڭ جەر قۇنارسىز­دا­نادى. اراسىندا كۇرىشتىك القاپتى دەمالدىرىپ الماسا بولمايدى. ونداي كەزدە اۋىسپالى القاپقا جوڭىشقا ەگىلەدى. بۇل ءوزى – باياعىدان قالىپتاسقان ءداستۇر. كۇ­رىش­تىڭ سۋعا تىكەلەي تاۋەلدى ەكەنىن ەسكەرسەك, وندا سۋ رەتتەگىشىنىڭ پايداسى وزىنەن-ءوزى بەلگىلى بولادى. جولداۋدا بۇل ماسەلە: «سۋدى ۇنەمدەيتىن وزىق تەح­نولوگيانى ەنگىزۋ ءىسىن تەزدەتىپ, ونى قولدانۋ اۋماعىن جىل سايىن 150 مىڭ گەكتارعا دەيىن كەڭەيتۋ كەرەك», دەپ قاداپ ايتىلدى.

وسى ورايدا, بۇرىن ءار مينيسترلىكتىڭ, ۆەدومستۆونىڭ شىلاۋىنا ءبىر بايلانىپ كەلگەن سۋ رەسۋرستارى كوميتەتىنىڭ جەكە مينيسترلىك بولىپ قۇرىلۋى وتە دۇ­رىس شەشىم دەپ بىلەمىز. «سۋ – تىر­شى­لىك كوزى», بۇل پروبلەمانى شەشىپ الماي ءبىر دە ءبىر جۇمىس العا باسپايدى. ايتالىق, ونسىز دا جەرى قۋاڭ قىزىلوردا وبلىسىنىڭ ديقاندارى سوڭعى ءۇش جىلدا سۋ تاپشىلىعىنىڭ زاردابىن قاتتى تارتىپ وتىر. ءبىز شەكارا اۋماقتىق سۋ كوزدەرىنە تاۋەلدى ەلمىز. ەگىس القابىنا, ونىڭ ىشىندە كۇرىش تاناپتارىنا قاجەتتى سۋ كوزدەرى كورشىلەس ەلدەردەن اعىپ كەلەدى. سوندىقتان ىرگەلەس ەلدەرمەن بۇل ماسەلەنى, ءوزارا كەلىسىمگە كەلە وتىرىپ, ەكى جاققا بىردەي ءتيىمدى تۇرعىدا, ورالىمدى شەشۋ جولىن قاراستىرۋ قاجەت. مەملەكەت باسشىسىنىڭ: «جان-جاقتى ويلاستىرىلعان سۋ ساياساتىن جۇرگىزۋ, ترانسشەكارالىق سۋلاردى پايدالانۋ ماسەلەلەرىن شەشۋ – ۇكىمەتتىڭ الدىندا تۇرعان اسا ماڭىزدى مىندەتتەر», دەگەن ءسوزى كوڭىلگە قونادى. ەندى وسى مەملەكەتتىك ماسەلەمەن جاڭادان قۇرىل­عان سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا مي­نيس­تر­لىگى تۇبەگەيلى شۇعىلدانادى دەپ سە­نەمىز.

جالپى, جولداۋدا اتاپ كورسەتىل­گەن­دەي, مەملەكەت اۋىل شارۋاشى­لىعىن, جەرگىلىكتى جەرلەردە كاسىپكەرلىكتى دامى­تۋ­عا بارىنشا جاعداي جاساپ كەلەدى. ول ءۇشىن بيۋدجەتتەن اسا قوماقتى قارجى ءبولىپ, شارۋاشىلىقتاردىڭ شارۋاسىن تۇ­زەپ الۋىنا ىقپال ەتۋدە. ونى جىل سايىن, تۇراقتى تۇردە بەرىلىپ كەلە جات­قان ءتۇرلى سۋبسيديا كولەمىنەن-اق باي­­قاۋعا بولادى. كەيىنگى جىلدارى كۇ­رىشكە تولەنەتىن سۋبسيديا نورماسى دا ەداۋىر كوتەرىلدى. سونداي-اق كۇرىش وندى­رى­سىندە پايدالانىلاتىن مينەرال­دىق تىڭايتقىش, گەربيتسيدتەر, سۋ جەت­كىزىپ بەرۋ قىزمەتىنە تولەيتىن ۇكىمەت بەكىتكەن سۋبسيديالار بار. قىسقاسى, كەتكەن شىعىننىڭ تورتتەن ءبىر بولىگىن مەملەكەت سۋبسيديالاپ وتىر. وبلىس اكىمدىگى دە شارۋالاردىڭ بارلىق جاعدايىن جاساپ كەلەدى. ول ءۇشىن ارنايى كۇرىش كلاستەرىن دامىتاتىن كونسورتسيۋم قۇرىلعان.

جولداۋدا ايشىقتالعان تاعى ءبىر ما­ڭىز­دى ماسەلە – سالىق ساياساتى. «كا­سىپ­كەرلەر قوسىمشا قۇن سا­لى­عىن قايتارۋ ءراسىمىنىڭ كۇردەلى ەكەنى جو­نىندە ورىندى ماسەلە كوتەرىپ, شا­عىم­­دانىپ ءجۇر. بۇل جايت ەلىمىزدەگى ينۆەستيتسيالىق احۋالعا كەرى اسەرىن تيگىزەدى. ۇكىمەت كوپتەن بەرى ءتۇيىنى تارقاماي كەلە جاتقان وسى ماسە­لە­نى شۇعىل شەشۋگە ءتيىس. سونداي-اق سالىق جەڭىلدىكتەرىن بەرۋ ءتارتىبىن رەتتەۋ قا­جەت. ولار ەكونوميكالىق ىنتالاندىرۋ شارالارىنىڭ نىسانالى ءتاسىلى بولۋى كەرەك», دەدى مەملەكەت باسشىسى. مىنە, بۇل ايتىلعاندار دا ءوندىرىسىمىزدىڭ دامۋىنا تىكەلەي قاتىستى. قوسىمشا قۇن سالىعىن قايتارۋ ءراسىمىن جەڭىلدەتۋ دە كاسىپ يەلەرىنىڭ قىزمەتىن الاڭسىز ورىس­تە­تۋىنە سەپتىگىن تيگىزەدى.

ءاربىر ەڭبەككەردەن ساپالى جۇمىس تالاپ ەتۋ ءۇشىن ولاردىڭ الاڭسىز جۇمىس ىستەۋىنە جاقسى جاعداي جاساۋ كەرەك. مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ ۇكىمەت الدىنا قويىپ وتىرعان باستى تالابى دا وسى. سول تۇر­عىدا ماڭىزدى مىندەتتەر, ءتۇيىندى تاپسىرمالار تىزبەكتەلگەن بۇل جولداۋدى بارشا وتانداستارىمىزدى «ادىلەتتى قا­زاق­ستان» قۇرۋ جولىندا جاڭا بەلەس­تەر­دى باعىندىرۋعا جەتەلەيتىن جانە ورتاق ماقساتقا جۇمىلدىرعان قۇندى قۇجات دەپ باعالاعان ءجون.

ابزال ەراليەۆ,

«ابزال جانە ك» سەرىكتەستىگىنىڭ ديرەكتورى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى