جولداۋ جانە جالپىۇلتتىق ءىس-شارالار جوسپارى

پرەمەر-مينيستر ءاليحان سمايىلوۆ بۇل ۇكىمەتتىڭ جاڭارتىلعان قۇرامداعى العاشقى وتىرىسى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. وسىعان وراي كۇن تارتىبىندەگى نەگىزگى ماسەلەنى قاراۋ الدىندا ۇكىمەتتىڭ جاڭا مۇشەلەرىنىڭ انت بەرۋ ءراسىمى ءوتتى.

ءاليحان سمايىلوۆ ارىپتەستەرىن قۇتتىقتاي وتىرىپ, بارلىق مينيستر­لەر مەجەلەنگەن مىندەتتەردى, وسىعان دەيىن قابىلدانعان جوسپارلار مەن تۇجىرىمدامالاردى, سونداي-اق مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ اسىرەسە جۋىرداعى جولداۋىندا بەرىلگەن تاپسىرمالارىن ورىنداۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.

ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى الىبەك قۋانتىروۆ بۇل قۇجات ەكونوميكانىڭ تۇراقتىلىعى مەن باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا, ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىن ساپالى وسىرۋگە باعىتتالعان 100 ءىس-شارادان تۇراتىنىن باياندادى.

وڭدەۋ ونەركاسىبى سالاسىندا ءىرى كاسىپورىنداردىڭ ەل ىشىندە شيكىزاتتى, كونتسەنتراتتى جانە باستاپقى مەتالدى كەزەڭ-كەزەڭىمەن قايتا وڭدەۋ جونىندەگى مىندەتتەمەلەرى زاڭنامالىق دەڭگەيدە بەكىتىلەدى. بۇل رەتتە مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى تەك ورتا جانە جوعارى وڭدەۋ ونىمدەرىن وندىرۋشىلەرگە عانا كورسەتىلەتىن بولادى.

سونىمەن قاتار وتاندىق قايتا وڭدەۋشىلەردى شيكىزاتتىڭ جەتكىلىكتى كولەمىمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءوندىرۋشى كاسىپورىندارمەن كەلىسىمدەر جاساسۋدىڭ قولدانىستاعى ەرىكتى تەتىگى مىندەتتى سيپاتقا اۋىستىرىلادى. بۇل رەتتە ەرەكشە باسەكەلەستىك باعا بەلگىلەۋ بويىنشا قولدانىستاعى تەتىك, ياعني ەكسپورتتىق باعادان تومەن باعا ساقتالادى.

رەتتەلەتىن ساتىپ الۋداعى جەرگىلىكتى قامتۋ ۇلەسىن ارتتىرۋ زاڭنامالىق مىن­دەت­تەمەلەردى ەنگىزۋ ەسەبىنەن قامتا­ماسىز ەتىلەتىن بولادى. اتاپ ايتقاندا, ءىرى تاپسىرىس بەرۋشىلەرمەن وفتەيك-كەلىسىمشارتتار, ۇزاقمەرزىمدى شارتتار جاساسۋدى, سونداي-اق ءوز ءوندىرىسىنىڭ اينالاسىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەس بەلدەۋىن قۇرۋ جونىندە شارالار قابىل­داۋدى كوزدەيتىن جەرگىلىكتى قامتۋدى دامىتۋ باعدارلامالارى قابىلدانادى.

قورعانىس ونەركاسىبىندە زاۋىتارالىق كووپەراتسيانى ەسكەرە وتىرىپ, ءارتۇرلى كاليبرلى ارتيللەريالىق وق-دارىلەر, اتىس قارۋى جانە ۇشقىشسىز ۇشۋ اپپاراتتارى سياقتى جاڭا وندىرىستەر ۇيىمداستىرىلادى.

تۋريزم سالاسىنداعى وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن كەمىندە 15 ءىرى جوبانى ايقىنداۋ جانە اكىمدەردىڭ دەربەس جاۋاپكەرشىلىگىن بەكىتە وتىرىپ, ارنايى جول كارتاسىن بەكىتۋ جوسپارلانىپ وتىر.

گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىن ىنتالاندىرۋ جانە كومىرسۋتەكتەردىڭ رەسۋرستىق بازاسىن ۇلعايتۋ ماقساتىندا «جەر قويناۋى جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى» كودەكسكە تۇزەتۋلەر توپتاماسى قابىلدانادى. سونىمەن قاتار ءىرى كەن ورىندارىندا جاڭا گاز وڭدەۋ زاۋىتتارى سالىنادى. گاز تاسىمالداۋ جۇيەسىن كەڭەيتۋ بويىنشا ءىرى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى ىسكە اسىرىلاتىن بولادى. سونداي-اق اەس سالۋ ماسەلەسى بويىنشا جالپىۇلتتىق رەفەرەندۋم وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر.

كاسىپكەرلىكتى ودان ءارى دامىتۋ بولىگىندە «بيزنەستىڭ جول كارتاسى» جانە «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكا­سى» باعدارلامالارىن بىرىكتىرۋ ەسەبىنەن شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ مەن دامىتۋدىڭ كەشەندى باعدارلاماسى ازىرلەنەدى. كەشەندى باعدارلاما باسە­كەگە قابىلەتتى جانە وسۋگە الەۋەتى بار شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋعا باعىت­تالاتىن بولادى. سونداي-اق بيزنەس­تىڭ ساناتىنا جانە تەحنولوگيالىق كۇر­­­دە­لىلىك دەڭگەيىنە بايلانىستى قولداۋ شارالارىنىڭ كەڭ سپەكترى بار توپتا­مالىق شەشىمدەر ەنگىزىلەدى.

بۇدان باسقا ورتا بيزنەس سەگمەنتىن كەڭەيتۋ جانە كاسىپكەرلەردى بولشەك­تەنۋگە ىنتالاندىرماۋ ماقساتىندا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ ولشەمشارت­تارى (كىرىس, جۇمىسكەرلەر سانى) قايتا قاراۋ جوسپارلانىپ وتىر.

«KazakhExport» بازاسىندا ەكسپورت­تاۋشىلاردىڭ قولداۋ شارالارىنا قول جەتكىزۋىن جەڭىلدەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن تولىققاندى ەكسپورتتى ىلگەرىلەتۋ ينستيتۋتى قۇرىلادى.

مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ بويىنشا جيناقتالعان پروبلەمالاردى شەشۋ ءۇشىن بۇگىنگى تاڭدا ءتيىستى زاڭ جوباسى ازىر­لەندى. ول ساتىپ الىناتىن تاۋار­لاردىڭ, جۇمىستار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋدى, ساتىپ الۋ ۇدەرىسىن وڭايلاتۋدى, ساتىپ الۋدى وتكىزۋ مەرزىمدەرىن قىسقارتۋدى كوزدەيدى. جاقىن ارادا زاڭ جوباسى پارلامەنت ماجىلىسىنە ەنگىزىلەتىن بولادى.

كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور سۋبەك­تىلەرىن باسەكەلەستىك ورتاعا بەرۋ نەمەسە ولاردى قايتا ۇيىمداستىرۋ جالعاسادى. وسى جىلدىڭ سوڭىنا قاراي كەگوك كومپانياسىندا, ال 2024 جىلى – «ەير استانا», 2025 جىلى – «QazaqGaz», «قازاقستان تەمىر جولى», «سامۇرىق-ەنەرگو» كومپانيالارىندا 5%-عا دەيىن IPO/SPO جۇرگىزىلەدى دەپ كۇتىلىپ وتىر. حالىقتىق IPO-دا «قازمۇنايگاز» IPO-سى سياقتى ەل ازاماتتارىنىڭ وتىنىمدەرى باسىم تارتىپپەن قاناعاتتاندىرىلادى.

اگروونەركاسىپ كەشەنىندە باستاپقى وندىرىستەن نەعۇرلىم جوعارى وڭدەۋ ءونىمىن شىعارۋعا كوشۋ ماقساتىندا تەرەڭ وڭدەۋگە ارنالعان ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديالاۋ نورماتيۆتەرى 50%-عا دەيىن ارتتىرىلاتىن بولادى. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى قارجىلاندىرۋ بويىنشا تابىستى تاجىريبەسى قۇس فابريكالارىن, كوكونىس ساقتاۋ قويمالارىن جانە ەتتى مال شارۋاشىلىعى كاسىپورىندارىن سالۋعا قولدانىلادى.

ماشينا-تراكتور پاركىن جاڭارتۋ ماقساتىندا اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديالاۋ مەن ليزينگتى قارجىلاندىرۋ ۇلعايتىلادى. ء«بىلىم – عىلىم – ءوندىرىس» ءتيىمدى جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن ۇلتتىق اگرارلىق عىلىمي-ءبىلىم بەرۋ ورتالىعى قاتارلاسا ينتەگراتسيالانعان اگروتەحنولوگيالىق حابقا ترانسفورماتسيالاناتىن بولادى.

IT-قىزمەتتەر ەكسپورتىنىڭ كولەمىن 1 ملرد دوللارعا دەيىن ۇلعايتۋ ءۇشىن 2026 جىلعا قاراي وڭتۇستىك-شىعىس ازيا جانە تاياۋ شىعىس ەلدەرىندە IT-حابتار اشۋ جوسپارلانىپ وتىر. جاسان­دى ينتەللەكت سالاسىن دامىتۋ ماقساتىندا ءىرى حالىقارالىق قۇرىلىممەن بىرلەس­كەن كاسىپورىن قۇرۋ ماسەلەسى پىسىقتالا­تىن بولادى.

سالانىڭ تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ, سونداي-اق وتاندىق جانە شەتەلدىك ينۆەستورلاردى ۆەنچۋرلىق قارجىلان­دىرۋعا ىنتالاندىرۋ ءۇشىن زاڭنامالىق تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. سونىمەن قاتار ولار ينۆەستورلار ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساۋ ەسەبىنەن ءىرى دەرەكتەر ورتالىقتارىنىڭ قۇرىلىسىنا ينۆەستيتسيالار تارتۋعا باعىتتالاتىن بولادى.

رەسپۋبليكا بويىنشا ءبىرتۇتاس IT-ەكوجۇيەنى دامىتۋ ماقساتىندا وڭىر­لەردە Astana Hub ۇلگىسى بويىنشا تەحنولوگيالىق حابتاردى اشۋ ماسەلەسى پىسىقتالاتىن بولادى. بۇدان باسقا ەلىمىزدىڭ بارلىق مەكتەبى وتاندىق ءبىلىم بەرۋ رەسۋرستارىنا قول جەتكىزۋ كەزىندە تەگىن ينتەرنەت-ترافيكپەن قامتاماسىز ەتىلمەك.

قازاقستاننىڭ كولىك-لوگيستيكالىق الەۋەتىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتى مەن سولتۇس­تىك-وڭتۇستىك ءدالىزى ارقىلى تاسىمال­داۋ كولەمىن ۇلعايتۋ بويىنشا جۇمىس جالعاسادى. سونداي-اق مۋلتيمودالدى تاسىمالداردى دامىتۋ جانە سول ءۇشىن قاجەتتى ينفراقۇرىلىمدى قۇرۋ كوزدەلەدى.

اۆتوموبيل جولدارىن ساپالى رەكونسترۋكتسيالاۋ بويىنشا ۇزىندىعى 4,7 مىڭ كم نەگىزگى اۆتوجول جوبالارى ايقىندالدى. باقىلاۋدى قاتاڭداتۋعا قاتىستى ينجەنەرلىك جانە اۆتورلىق قىزمەتتەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتە وتىرىپ, ساپانى باقىلاۋدىڭ بىرىڭعاي رەسپۋبليكالىق جۇيەسى ەنگىزىلەتىن بولادى. بۇدان باسقا 2025 جىلعا دەيىن جاڭا تەحنولوگيالار مەن الەمدىك تاجىريبەنى ەسكەرە وتىرىپ, اۆتوجول سالاسىنىڭ قولدانىستاعى 1 200 ءنورماتيۆى قايتا وڭدەلىپ, وڭتايلاندىرىلاتىن بولادى.

ءبىلىم الۋداعى تەڭدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن تسيفرلىق ءبىلىم بەرۋ رەسۋرستارى تەگىن قولجەتىمدى بولادى. سونىمەن قاتار بەس جاستان جوعارى بالالاردى قامتيتىن «كەلەشەك» بىرىڭعاي ەرىكتى جيناقتاۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ كوزدەلىپ وتىر. جوبا ءبىلىم الۋعا جەڭىلدەتىلگەن نەسيە مەن سارالانعان گرانت الۋ تەتىگىن ينتەگ­راتسيالاۋدى كوزدەيدى.

ەڭبەك نارىعىن تەحنيكالىق جانە جۇمىسشى ماماندىقتارىن يگەرگەن ازاماتتارمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك تاپسىرىستى ۇلعايتۋ بو­يىنشا جۇمىس جالعاسادى.

ازاماتتاردى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناقتارى جۇيەسىمەن قامتۋدى كەڭەيتۋ جانە ولاردى قولجەتىمدى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن «وتباسى بانكتىڭ» جۇمىسى وبلىس ورتالىقتارىنان اۋدان­دارعا, مونوقالالار مەن اۋىلدارعا قايتا باعىتتالاتىن بولادى.

ەڭ تومەنگى جالاقىنى 85 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ارتتىرۋ ماقساتىندا «2024-2026 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى» زاڭ جوباسىنا وزگەرىستەر ەنگىزىلەتىن بولادى.

پلاتفورمالار ارقىلى جۇمىسپەن قامتۋدى رەتتەۋ اياسىندا پيلوتتىق رەجىم­دە ينتەرنەت-پلاتفورمالاردى پايدالا­نا وتىرىپ, قىزمەتتەر كورسەتەتىن ادام­داردى سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋدىڭ وزگەشە ءتارتىبى سىناقتان وتكىزىلەتىن بولادى.

زياندى ەڭبەك جاعدايلارىندا جۇ­مىس­پەن قامتىلعان ادامداردى قولداۋ ءۇشىن ارنايى الەۋمەتتىك تولەمدى ەنگىزۋ ماقساتىندا ءتيىستى زاڭدارعا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلەتىن بولادى. سونداي-اق 2023 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن قاۋىپسىز ەڭبەك تۇجىرىمداماسى جانە ەڭبەك نارىعىن دامىتۋدىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى كەشەندى جوسپارى قابىلداناتىن بولادى.

جالپى, جوعارىدا اتالعان جانە باسقا دا بىرقاتار شارانى ىسكە اسىرۋ 2029 جىلعا قاراي ەكونوميكانىڭ ءوسۋ قارقىنى مەن كولەمىن ەكى ەسەگە ارت­تىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. 2028 جىلعا قاراي رەسپۋبليكانىڭ ءىجو-ءسى 475 ملرد دول­لارعا دەيىن وسەدى دەپ كۇتىلىپ وتىر. بۇعان, اتاپ ايتقاندا, ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ەسەبىنەن وڭدەۋشى ونەركاسىپ پەن اوك-تەگى وڭ ديناميكا ىقپال ەتەتىن بولادى. ينۆەستيتسيالاردى يگەرۋ اياسىندا قۇرىلىس سالاسىندا تۇراقتى ءوسىم كۇ­تىلىپ وتىر. ناقتى سەكتورداعى ءوندىرىستى ۇل­عايتۋ قىزمەت كورسەتۋ سەكتورىن دامى­تۋعا ىقپال ەتەدى.

پرەمەر-مينيستر ۇسىنىلعان جالپىۇلتتىق ءىس-شارالار جوسپارىنىڭ جوباسى جولداۋدا ايتىلعان بارلىق باستاما مەن تاپسىرمانى قامتيتىنىن اتاپ ءوتتى.

«قۇجات جەدەل ەكونوميكالىق وسىمگە, ينفراقۇرىلىم مەن يننوۆا­تسيا­­لار­دى دامىتۋعا ىقپال ەتەتىن جاڭا ەكو­نو­­ميكالىق ساياساتتى ىسكە اسىرۋ جونىن­­دەگى ماڭىزدى مىندەتتەردى شەشۋگە ب­ا­عىتتالعان. بۇل سايىپ كەلگەن­دە حالىقتىڭ تۇرمىس ساپاسىنىڭ جاق­سارۋىنا اسەر ەتەدى»,  دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.

پرەمەر-ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, اتالعان شارالاردى ءتيىمدى ىسكە اسىرۋ, ءبىرىنشى كەزەكتە مينيسترلەر مەن اكىمدەردىڭ, سونداي-اق تۇتاستاي العاندا, ەكونوميكالىق ساياساتتى ىسكە اسىرۋعا جاۋاپتى ۇكىمەتتىڭ ۇيلەسىمدى جانە جەدەل جۇمىسىنا بايلانىستى بولادى.

«بارلىق مەملەكەتتىك ورگان مەن اكىمدىك جوسپاردى بىردەن ورىنداۋعا كىرىسۋى قاجەت. مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءبىرىنشى باسشىلارى كوزدەلگەن ءىس-شارا­لاردىڭ ساپالى جانە ۋاقىتىلى ورىن­دالۋىن قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس. قارجى­لان­دىرۋعا قاتىستى بارلىق ماسەلە پىسىق­تالۋى كەرەك»,  دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.