اكىمدىكتىڭ «انتەك» ارەكەتى
بۇدان بىرنەشە جىل بۇرىن قالا اكىمدىگى تالدىقورعاندى اقىلدى قالاعا اينالدىرامىز دەپ الىپ-ۇشقان. قازىرگى سەناتور عالياسقار سارىباەۆ الماتى وبلىستىق ءماسليحات حاتشىسى بولىپ تۇرعان تۇستا جيىن سايىن «وبلىس ورتالىعىنىڭ ءاربىر تۇرعىنى – زاماناۋي قالانىڭ ادامى اتانادى», دەپ باياندايتىن. ودان بەرىدە شاعىن شاھاردىڭ باسىنان نە وتپەدى؟! ال ايتىلعان اڭگىمە ايتىلعان جەرىندە قالدى...
ءجا, بۇل ەندى باسقا تاقىرىپ. بىراق سولاي دەگەننىڭ وزىندە جيەكتاسى (بورديۋر) جىلدا اۋىساتىن شاعىن قالانىڭ شىرايى كۇننەن-كۇنگە كومەسكىلەنىپ بارادى. ورتالىق جولداردىڭ دەنى ساپاسىز, سەرۋەندەيتىن ورىندار جەتكىلىكسىز, قالانى اباتتاندىرۋ جۇمىستارى ءجوندى جولعا قويىلماعان, قوقىس كوپ, ال ايالدامالارى قيراپ جاتىر...
«اقىلدى ايالداما» – بۇل ناعىز اقشا شاشۋدىڭ ءبىر امالى. ولاي دەيتىنىمىز, 2019 جىلى ورناتىلعان سمارت ايالدامالار 3 جىل وتپەي جاتىپ قيراي باستادى. قۇنى 8 ملن تەڭگەدەن باستالاتىن كەشەننىڭ ماتەريالى قاڭىلتىردان جاسالعان. ارينە, قىتايدىڭ ءونىمى. جەرگىلىكتى جۇرت قىتايدا مۇنداي ايالدامالار 3 ەسە ارزان تۇراتىنىن ايتادى. بۇل بىلىق ا.باتالوۆتىڭ تۇسىندا باستالعان.
«اقىلدى ايالداما دەپ ورناتتى, ەرتەڭىندە ەسىگى سىندى. ىشىنە كىرسەڭ ماسكۇنەمدەر ۇيىقتاپ جاتادى. ءوزى قالانىڭ قىسى قاتتى سۋىق ەمەس قوي. استانا نە قاراعاندى سەكىلدى قاتتى اياز دا بولمايدى. ءارى ءبىر ورناتىپ, ءبىر الىپ بەرەكەسىن قاشىردى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ الدىنا ورناتقان باسىندا, ارتىنان جول جوندەيمىز دەپ الىپ تاستادى. اكىمدىك بيىل ورتالىق كوشەلەرگە زاماناۋي اجەتحانا ورناتقان, ول دا وسىنىڭ كۇيىن كەشىپ تۇر. ىستەمەيدى. ال ميلليوندار شاشىلىپ جاتىر», دەيدى قالا تۇرعىنى ءانۋار ارمانوۆ.
قاراڭىز, وبلىس ورتالىعىندا سمارت ايالدامالاردان بولەك, ستاندارتتى تۇردە سالىنعان پلاكاتتى ايالدامالار بار. ولاردىڭ قۇنى ۋاعىندا 2 ملن 800 مىڭ تەڭگەنى قۇراعان. قازىر ولاردىڭ كوبىسىنىڭ اينەگى سىنىپ, بوياۋى وڭىپ تۇر. 2019 جىلدىڭ ەسەبى بويىنشا وسىنداي 50 ايالداما ورناتىلعان, قالا اكىمدىگى تاعى 40-قا جۋىعىن قوياتىنىن ايتىپ ۋادە ەتكەن-ءدى. بۇل ستاندارتتى ايالدامالاردا ينتەرنەت جەلىسى جوق دەمەسەڭىز, شاتىرى بار, كۇن مەن قاردان قورعانىش. ياعني تالدىقورعانعا وسى نۇسقا ءتيىمدى. مۇنى قوعامدىق كەڭەس مۇشەلەرى دە قولداعان ەدى.
«سمارت ايالداما دەگەنىڭىز كۇننىڭ سۋىعىندا بولماسا, ىستىعىندا قاجەت ەمەس دۇنيە. سوسىن قۋات كوزى مەن ينتەرنەت جەلىسى كىمگە قاجەت؟! 5-10 مينۋت اۆتوبۋس كۇتكەن جولاۋشىعا تۇككە دە كەرەك ەمەس. ونىڭ ىشىندە وتىرعان مەكتەپ وقۋشىلارى بەيبەرەكەت ويىن ويناپ, ساباقتان كەشىگىپ قالعانىن ەستىپ تە ءجۇرمىز. قالاي دەگەندە دە زاماناۋي ايالداما – وتە قاتە شەشىم. تالدىقورعان شاپ-شاعىن قالا ادام جاۋرايتىنداي, ءۇسىپ قالاتىنداي سۋىق قالا ەمەس, ونىڭ ۇستىنە ولاردىڭ سالىنۋ ساپاسى سىن كوتەرمەيدى», دەيدى زەينەتكەر ءزارىپ ىزتىلەۋ.
بۇل زاماناۋي جىلى ايالدامالاردا Wi-Fi جەلىسى, تەلەفون قۋاتتاعىش جانە اۆتوبۋستىڭ كەستەسى ورنالاسقان. ودان بولەك كۇننىڭ كوزىنەن قۋات الاتىن امبەباپ ايالدامالار دا بار. ونىڭ قۇنى – 11 ملن-نىڭ ۇستىندە. ءاۋ باسىندا قالا اكىمى مەردىگەر كومپانيامەن كەلىسپەي, ەسىگى جابىق تۇرعان, ارتىنان اشىلدى. قازىر قالادا جيىرمادان اسا سمارت ايالدامالار بار. ونىڭ كوبى قالانىڭ شەتىندە ورنالاسقان.
مەردىگەر مۇددەسى «مەنمۇندالايدى»...
جالپى, ايالداما كەشەندەرىنىڭ جالپى سانى – 282 بىرلىك, ونىڭ ىشىندە: 155 بىرلىك لايتبوكستارى بار ستاندارتتى تيپتەگى ايالدامالار, 106 بىرلىك ەسكى ۇلگىدەگى ايالدامالار جانە 21 بىرلىك سمارت ايالدامالار. ءبىز قالا اكىمدىگىنىڭ ايالدامالاردىڭ جاڭعىرتۋعا قىرۋار قارجى بولگەنىن ەستىپ, ءمان-جايدى سۇراعان ەدىك.
«مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ ۆەب-پورتالىندا اتالعان نىسان 2 رەت جاريالاندى. اتاپ ايتقاندا, 30.01.2023 جىلى جانە 03.05.2023 جىلى. وسى كونكۋرسقا قاتىسقان مەردىگەر ۇيىمدار قورىتىندى حاتتاماعا شاعىمدانىپ, كامەرالدىق باقىلاۋ جۇرگىزىلىپ, جەتىسۋ وبلىسى بويىنشا ىشكى مەملەكەتتىك اۋديت دەپارتامەنتىنىڭ كامەرالدىق باقىلاۋ ناتيجەلەرى بويىنشا كونكۋرسقا قاتىسۋعا ءبىر الەۋەتتى ءونىم بەرۋشى جىبەرىلمەۋىنە بايلانىستى كونكۋرس وتپەدى دەپ تانىلدى. قازىرگى كەزدە اتالعان كونكۋرس 10.07.2023 جىلى قايتا جاريالاندى. كونكۋرستىڭ اياقتالۋ مەرزىمى – شامامەن 12.09.2023 جىل», دەپ اقپارات بەردى.
مەردىگەر ۇيىم انىقتالىسىمەن جۇزەگە اسىراتىن جۇمىس تۇرلەرى: قوقىس جاشىكتەرىن قولمەن تازالاۋ, ورىندىقتاردى, تەرەزەلەردى جۋ, بوياۋ, جارىق قوراپتارى مەن شامداردى اۋىستىرۋ, كونديتسيونەردى جوندەۋ جانە سىرتقى بەينەكامەرانى ورناتۋ جانە ت.ب.
قالاي دەسەك تە, اكىمدىكتىڭ «انتەك» ارەكەتى اشكەرە بولۋدا. نەگە دەسەڭىز, سمارت ايالداما حالىقتىڭ جاعدايىن ويلاپ ەمەس, مەردىگەردىڭ مۇددەسى ءۇشىن سالىنعانى انىق. بۇلاي دەيتىنىمىز, سول ايالدامانىڭ قىزىعىن حالىق كوپ كورگەن جوق. ءىشىن ءۇيسىز-كۇيسىز جۇرگەندەر مەن اراققا سىلقيا تويعاندار پانالاپ ءجۇر. ال ينتەرنەت جەلىسى دۇرىس ىستەمەيدى.
ءبىر سمارت ايالدامانىڭ قۇنىنا ساپاسى جاقسى ستاندارتتى ايالداما سالۋعا بولادى. بۇل ءارى ۇزاققا شىدايدى, ءارى بيۋدجەتتى ۇنەمدەپ, باسقا سالاعا جۇمساۋعا سەبەپ بولادى. تۇرعىندار مۇنىڭ ءبارى كوزبوياۋشىلىق دەپ وتىر. مۇندا مەردىگەرلەردىڭ مۇددەسى جاتقانى كورىنىپ تۇر. سەبەبى جازدا مۇزداتقىشى ىستەمەيدى. ءۇش جىلدا قاۋساپ قالعان سمارت ايالدامالاردى جىلدا جوندەي بەرگەنشە, ونىڭ ورنىنا ەسكى ۇلگىدەگى بەرىك ءارى ماتەريالى ساپالى ايالداما ورناتقان الدەقايدا ءتيىمدى. مۇنى ءبىز ەمەس, حالىق ايتقان.
زاماناۋي اجەتحانالار زارى
بيىل قالالىق اكىمدىك زاماناۋي اجەتحانا ورناتۋدى قولعا الدى. سول ءۇشىن ورتالىق كوشەلەرگە قوعامدىق دارەتحانا ورناتۋ ءۇشىن 30 ملن تەڭگەگە جۋىق قاراجات بولگەن. ايتسە دە, قىرۋار اقشاعا كەلگەن اجەتحانانىڭ الدى ءب ۇلىنىپ جاتىر.
مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ سايتىنداعى مالىمەتكە سۇيەنسەك, اشىق كونكۋرسقا 5 كومپانيا قاتىسىپ, «Kosem LTD» سەرىكتەستىگى جەڭىمپاز اتانعان. ياعني 26 ملن 656 مىڭ تەڭگەگە 5 اجەتحانا ورناتۋدى كومپانيا ءوز موينىنا العان. سوندا ءاربىر اجەتحانا 5 ملن 300 مىڭ تەڭگە شاماسىندا دەگەن ءسوز. جالپى, دۇڭگىرشەككە ۇقسايتىن سۋ جاڭا ءمودۋلدى دارەتحانالاردىڭ ارتىقشىلىعى كوپ, 3 بولمەدەن تۇرادى. ءىشى اجەتتى وتەۋگە قاجەتتى دۇنيەمەن جاراقتالعان.
قالا تۇرعىندارى «كىشكەنتاي قوعامدىق دارەتحانانىڭ قالاعا قانشا قاجەتتىلىگى بار؟» دەگەن ساۋال قويادى. وعان سەبەپ ورتالىق كوشەلەرگە ورناتىلعان جاڭا نىساندى بۇزاقىلار ءبۇلدىرىپ جاتىر. بۇعان دەيىن تالدىقورعاندا سمارت ايالدامالار ورناتىلىپ, ارتىنان سول كەزدەگى وبلىس باسشىسى اماندىق باتالوۆ بۇل ارەكەتىنىڭ قاتە ەكەنىن جەتكىزگەن-ءدى. ول دا ميلليونداعان قارجىنى بوسقا جەرگە شاشقانداي اسەردە قالدىرعان. سوندىقتان قالا حالقىنىڭ بۇل ۋايىمى دا ورىندى.
«تۇنگى ۋاقىتتا ەسىكتەرىن كۇشتەپ سىندىرىپ كەتكەن. كامەرادان كوردىك. سىندىرعان ادامداردى پوليتسيا ىزدەپ تاباتىن بولادى. كەيبىر جەردە ساپاسىنىڭ تومەندىگى, ۋاقىتشا سىنعان جەرلەرى بايقالادى. مىسالى, ۋنيتازدى كوردىڭىزدەر. ول كىسىلەر كاناليزاتسيانى قوسقان كەزدە ءبارىن شەشۋ كەرەك بولدى دا, سول سەبەپتى ولار بوساپ تۇر. قوسقان كەزدە حالىقتىڭ قولدانىسىنا جاعداي جاساپ بەرۋ ءۇشىن ءبىز مەردىگەر مەكەمەنى مىندەتتەيمىز», دەيدى جاۋاپتى ماماندار.
جالپى, بۇل زاماناۋي دارەتحانالار ءسان ءۇشىن ەمەس, حالىقتىڭ يگىلىگى ءۇشىن سالىنعانى انىق. قوعامدىق دارەتحانا قوعام قاجەتتىلىگىنەن تۋىندايدى. دەسە دە, وسىنشاما اقشا كەلىپ تۇرىپ, كوپكە شىداماسا, بۇل اكىمدىكتىڭ موينىنا مىندەتتەلەتىن ماسەلە بولۋى كەرەك.
«ارباتتاعى اجەتحانا جابىق تۇر. مۇنى ەلدىڭ يگىلىگىنە بەرمەسە نەگە ورناتتى؟ ءبىز تاڭدا سەرۋەندەۋگە شىعامىز, جاسىمىز 70-تەن استى. ۇلى سوزدە ۇيات جوق, ۇيگە جەتىپ ۇلگەرە المايسىڭ, سوندىقتان وسىنداي اجەتحانالاردى ماڭايلاپ جۇرەمىز. تاڭەرتەڭ كەمپىرىمىز ەكەۋىمىز قىدىرىپ شىعىپ, اينالادان وتىرار قوعامدىق اجەتحانا تاپپادىق», دەيدى قالا تۇرعىنى امانگەلدى توسباەۆ.
قالا اكىمدىگىنىڭ مالىمەتىنشە, قوعامدىق دارەتحانانىڭ ەسىگى ءاردايىم اشىق بولادى, ءارى تەگىن قىزمەت كورسەتىلمەك. تازالىعىن باقىلاۋدى ارنايى مەكەمە ىسكە اسىرادى. ول ءۇشىن دە تەندەر جاريالانعان. اشىق دەرەككوزدەگى اقپاراتقا قاراعاندا بۇل ماقساتقا 4 ملن 600 مىڭ تەڭگە شاماسىندا قارجى بولىنگەن. ياعني كونكۋرستان جەڭىپ شىققان مەكەمە قالاداعى 5 اجەتحانانى ءبىر جىل بويى كۇتىپ-ۇستاۋى شارت.
جەتىسۋ وبلىسى
