سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
ول – عۇمىر بويى سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانىپ كەلە جاتقان, ون ەكى مۇشەسى تۇگەل, دەنى ساۋ, الماتى قالاسىنداعى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ بىرىندە ستۋدەنتتەرگە ءالى ساباق بەرىپ جۇرگەن زيالى ازامات. جازعى كانيكۋل كەزىندە قول قۋسىرىپ تەككە قاراپ وتىرماي, الىس-جاقىن شەتەلدەردىڭ ۇلكەن قالالارىنا ساپار شەگىپ, ولارداعى شاڭ باسقان ارحيۆتەردى اقتارىپ, عىلىمي ىزدەنىسىن جالعاستىرىپ ءجۇر. «وسىنداي استە دە قايراتى قايتپاعان اقساقالدى ەڭبەككە قابىلەتسىز ادام دەۋگە بولا ما؟», دەپ ويلانىپ قالدىق.
سوسىن بيىلعى 20 ساۋىردە قابىلدانعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ الەۋمەتتىك كودەكسىنە ۇڭىلدىك. ونىڭ 1-بابىنىڭ 43-تارماعىندا: «ەڭبەككە قابىلەتتى ادام (وتباسىنىڭ ەڭبەككە قابىلەتتى مۇشەسى) – ءبىرىنشى نەمەسە ەكىنشى توپتاعى مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى جانە (نەمەسە) ەكى ايدان استام ەڭبەككە ۋاقىتشا قابىلەتسىزدىك مەرزىمى بەلگىلەنۋى مۇمكىن اۋرۋلارى بار ادامداردى قوسپاعاندا, ون سەگىز جاستان باستاپ وسى كودەكستىڭ 207-بابىنىڭ 1-تارماعىندا كوزدەلگەن جاسقا دەيىنگى ادام نەمەسە وتباسى مۇشەسى», دەپ جازىلعان ەكەن. ياعني زەينەتاقىعا شىققان ادام, راسىندا دا, زاڭ جۇزىندە ەڭبەككە قابىلەتتى ادام بولىپ سانالمايدى ەكەن. بۇل قاعيدانىڭ نەگىزدىلىگىنە ءشۇبالانىپ, نەگىزگى زاڭعا – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىنا جۇگىنۋدى ءجون كوردىك.
اتا زاڭنىڭ 14-بابىنىڭ 2-تارماعىندا: «تەگىنە, الەۋمەتتىك, لاۋازىمدىق جانە م ۇلىكتىك جاعدايىنا, جىنىسىنا, ناسىلىنە, ۇلتىنا, تىلىنە, دىنگە كوزقاراسىنا, نانىمىنا, تۇرعىلىقتى جەرىنە بايلانىستى نەمەسە كەز كەلگەن وزگە جاعداياتتار بويىنشا ەشكىمدى ەشقانداي كەمسىتۋگە بولمايدى», دەپ تايعا تاڭبا باسقانداي ەتىپ جازىلىپ تۇرسا, 24-بابىنىڭ 1-تارماعىندا: «Əركىمنىڭ ەڭبەك ەتۋ بوستاندىعىنا, قىزمەت پەن كəسىپ ءتۇرىن ەركىن تاڭداۋىنا قۇقىعى بار», دەپ كورسەتىلىپتى. دەمەك, دەنساۋلىعىندا ەش كىنارات جوق زەينەتكەردى ەڭبەككە قابىلەتسىز ادام دەپ تانۋدىڭ قيسىندىلىعى عانا ەمەس, زاڭدىلىعى دا كۇمان تۋعىزادى ەمەس پە؟
وسى ورايدا ەلىمىزدىڭ مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارىنداعى لاۋازىمدى شەنەۋنىكتەر ەسكى جۇيەدەگى ء«بارىن ءبىر تاراقتىڭ استىمەن قىرقۋ» دەلىنەتىن بارشاعا ءبىر ولشەممەن قاراۋ تاسىلىنەن ءالى ارىلا الماي وتىرعانداي اسەر قالدىرادى. ايتپەسە, سولتۇستىك وڭىرلەردەگى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىن نەگە ەسكەرمەسكە؟ ماسەلەن, ولاردىڭ كوبىندە عىلىمي دارەجەسى بار وقىتۋشىلار جەتىسپەيدى. سول سەبەپتى ونداي وقىتۋشىلار ءبىر مەزگىلدە بىرنەشە جوعارى وقۋ ورنىندا قىزمەت ىستەپ, مۇنىڭ ءوزى كەيدە كوزبوياۋشىلىققا ۇرىندىرىپ جاتاتىنى جاسىرىن ەمەس. سوندىقتان دا جۇمىس كۇشى ارتىق وڭىرلەردىڭ تۇرعىندارىن جۇمىس كۇشى تاپشى وڭىرلەرگە ەرىكتى تۇردە قونىس اۋدارۋ باعدارلاماسى اياسىندا عىلىمي دارەجەسى بار مامانداردىڭ سولتۇستىك وبلىستاردىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنا جۇمىسقا ورنالاسۋىنا رۇقسات بەرۋ قاجەت دەپ بىلەمىز.
بۇعان قوسا, زەينەت دەمالىسىنا شىققان دەنساۋلىعى جاقسى دارىگەرلەر مەن مۇعالىمدەردىڭ دە اتالعان باعدارلاما اياسىندا تەرىسكەي وڭىرلەردەگى الەۋمەتتىك سالا كادرلارى جەتىسپەيتىن ەلدى مەكەندەرگە قونىس اۋدارىپ, ماماندىقتارى بويىنشا جۇمىس ىستەۋىنە نەگە مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتپەسكە؟ شىنتۋايتىندا, جاسى ۇلعايعان شاعىندا تۋعان اۋىلىنا ورالىپ, قىزمەتىن جالعاستىرىپ جۇرگەن زەينەتكەر ماماندار قاي وڭىردەن بولسىن تابىلادى. مىسالى, بۇدان بىرنەشە جىل بۇرىن سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ ەڭ شالعاي ءۋاليحانوۆ اۋدانىنىڭ قيان تۇكپىرىندەگى قۋلىكول اۋىلىندا بولعانىمىزدا كوكشەتاۋ قالاسىنداعى ونكولوگيالىق ديسپانسەردە كوپ جىل قىزمەت ەتكەن جوعارى ساناتتى حيرۋرگ سايلاۋ ىدىرىسوۆ زەينەت دەمالىسىنا شىققان سوڭ اتامەكەنىنە ورالىپ, اۋىلدىق دارىگەرلىك امبۋلاتورياعا باسشىلىق جاساپ جۇرگەنىن كوردىك. تاجىريبەلى دارىگەردىڭ كومەگىنە ءتىپتى كورشىلەس پاۆلودار وبلىسىنىڭ جاقىن ورنالاسقان اۋىلدارىنىڭ تۇرعىندارى دا ءجيى جۇگىنەدى ەكەن.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ بىلتىرعى 11 قاڭتاردا پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ وتىرىسىندا سويلەگەن سوزىندە: «بارلىق شەنەۋنىكتى بىردەن جاستارمەن اۋىستىرا سالۋعا بولمايدى. ەگەر 60 جاستاعى شەنەۋنىك ءوز قىزمەتىن ويداعىداي اتقارسا, ينستيتۋتسيونالدىق جادقا يە بولسا, مەملەكەتتىك قىزمەت ءۇشىن وتە پايدالى بولسا, ونى جۇمىستان شىعارۋعا بولمايدى. ياعني اقىلعا قونىمدى, سارالانعان كوزقاراس بولۋى كەرەك», دەگەن ەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇل پايىمى مەملەكەتتىك قىزمەتكە عانا ەمەس, بارلىق سالاعا قاتىستى. سەبەبى قازىر ەلىمىزدە, اسىرەسە سولتۇستىك وڭىرلەردە بىلىكتى كادرلار جەتىسپەيدى. بۇل – تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا مۇعالىم ماماندىعىنىڭ بەدەلى ءتۇسىپ, كوبىنەسە ورتاشا باعامەن وقىعانداردىڭ كاسىبىنە اينالعانىنىڭ, سول سەبەپتى مەكتەپ تۇلەكتەرىنىڭ ءبىلىم دەڭگەيى مەن ساۋاتى تومەندەپ كەتكەنىنىڭ, ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا مينيسترلەر اۋىسقان سايىن ءارتۇرلى رەفورما جاسالىپ, جۇيەسىزدىك پەن جۇگەنسىزدىككە جول بەرىلگەنىنىڭ, كوپتەگەن جوعارى وقۋ ورنىنىڭ ديپلوم ساتۋمەن اينالىسقانىنىڭ سالدارى. كەيىنگى جىلدارى پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىمەن ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان جاقسى باستامالار ءتيىستى ناتيجەسىن بەرگەنشە ءبىرتالاي ۋاقىت قاجەتتىگى داۋسىز. وسىعان بايلانىستى قازىرگى كەزدە شىن مانىندە ەڭبەككە قابىلەتى بار زەينەتكەرلەردىڭ مول الەۋەتىن ۇتىمدى پايدالانساق, ۇتىلماسىمىز انىق.
ۇزىن ءسوزدىڭ قىسقاسى, مەملەكەت باسشىسى ايتقانداي, كادر ماسەلەسىندە بارشاعا ءبىر ولشەممەن قاراۋ ءتاسىلى ەمەس, ءار مامانعا سارالانعان كوزقاراس بولۋعا ءتيىس.
