فوتو: tilalemi.kz
ء«اۋ باستا ۇلت ۇستازىنىڭ مەرەيتويىنا داقپىرتسىز, دابىراسىز, ەل مۇددەسىنە جارارلىق ۇستالىقپەن ۇلەس قوسا الساق قوي دەگەن ويمەن ء«تىل-قازىنا» ۇعپو ۇجىمى بولىپ اۆتوردىڭ تاڭدامالى ەڭبەكتەرىن ءتورت تىلدە – قازاق, اعىلشىن, تۇرىك, ورىس تىلدەرىندە جاريالاۋدى قولعا الدىق. ءاپ دەگەندە جۇرەگى داۋالاپ, «وسىنى مەن اۋدارايىن» دەگەن كىسى تابۋ دا ماشاقات بولدى. نيەتتەنگەن اۋدارماشىلاردى سىناقتان وتكىزىپ, لايىقتىسىن تاڭداپ الدىق. ەڭ اۋەلى جيناققا ەنەتىن ەڭبەكتەرى سۇرىپتالىپ, ونىڭ قاي بولىگىن الاتىنىمىزدى كەڭەسىپ شەشتىك. تاڭدامالىعا «وقۋ قۇرالى», ء«تىل – قۇرال», «ادەبيەت تانىتقىش» سياقتى ءتىلتانۋ, ادەبيەتتانۋ سالاسىنداعى ىرگەلى عىلىمي ەڭبەكتەرى مەن وقۋ ادىستەمەلىك قۇرالدارىنان ۇزىندىلەر, تاڭداۋلى ماقالالارى, حاتتارى جانە تەرميندەرىنىڭ اتالىمدىق تىزبەسى ەنگىزىلدى. كەلەسى كەزەكتە قازاقشا ازىرلەنگەن كىتاپتان تەرميندەر مەن اۆتور قولدانىسىنداعى, سول زامان سويلەنىسىندەگى لەكسيكالىق بىرلىكتەردى ءتىزىپ شىعىپ, وعان اعىلشىنشا, تۇرىكشە, ورىسشا بالامالارىن بەرۋدىڭ ءوزى وڭايعا تۇسپەدى. قازاقتىڭ ءتىلتانۋ سالاسىنداعى ماڭدايالدى عالىمدارىمەن كەڭەسە وتىرىپ, ونى دا ءتۇزىپ شىقتىق» دەيدى ء«تىل-قازىنا» ۇلتتىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعىنىڭ عىلىمي حاتشىسى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسور, احمەت بايتۇرسىن ۇلى تاڭدامالى ەڭبەكتەرىنە جاۋاپتى رەداكتور قىزمەتىن اتقارعان نۇرلىحان ايتوۆا.
كىتاپتى فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ە.تىلەشوۆ, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور جۇباي ورىناي, گۋمانيتارلىق عىلىمدار ماگيسترى ا.قادىرحان قۇراستىرىپتى. تۇرىك تىلىندەگى اۋدارمانى تۇركيا رەسپۋبليكاسى, اتاتۇرىك ۋنيۆەرسيتەتى تۇركولوگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىندا تۇرىك ءتىلى ءبىلىمى بويىنشا عىلىم دوكتورى, اۋدارماشى اشۋر وزدەمير, ورىس تىلىنە اباي اتىنداعى قازۇپۋ پروفەسسورلارى گۇلنۇر بايشۇكىروۆا مەن اقەركە ىرگەباەۆا, اعىلشىن تىلىنە ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ وقىتۋشىلارى, PhD اينۇر تولىباي (باەكەەۆا) جانە PhD اقنۇر تولەۋباەۆا, اعا وقىتۋشى گاۋھار حالىق, ورىس تىلىندە جازىلعان ماقالا, باياندامالاردى ج.جاقىپوۆ, ە.تىلەشوۆ اۋدارعان. اۋدارماشىلار احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ ءتىلىن ءتۇسىنىپ, ويىن جەتكىزۋگە بار كۇش-جىگەرىن سالعانىن ايتادى جاۋاپتى رەداكتور.
ءبىز وسى رەتتە ۇلت ۇستازىنىڭ تاڭدامالى شىعارمالارىن تۇرىكشەگە قوتارعان اۋدارماشى اشۋر وزدەميرگە حابارلاسىپ, اۋدارما ءىسى قالاي وتكەنى تۋرالى بىلگەن ەدىك.
«مەملەكەتتىك جۇمىس بولعاندىقتان, وڭاي شارۋا بولعان جوق. ء«تىل-قازىنا» ۇلتتىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعىنىڭ تاپسىرىسى بولعاندىقتان, شىعارمالاردى وزدەرى ىرىكتەپ جىبەردى. مەن تەك تۇرىك تىلىنە اۋدارىپ شىقتىم. ء«تىل-قۇرال» دەگەن تۇڭعىش قازاق الىپبيىنەن باستاپ «ادەبيەت تانىتقىش» جانە ءتىل تۋرالى باسقا دا ءارتۇرلى شىعارمالارى, ماقالالارى توپتاستىرىلعان وندا. بايتۇرسىن ۇلى شىعارمالارى كەيىنگىگە توتە جازۋ نۇسقاسى بويىنشا جەتكەنى بەلگىلى. ونى كيريلل گرافيكاسىنا قوتارعاندا, قاتەلەر كەتكەن سياقتى. مەن توتە جازۋمەن تاڭبالانعان تۇپنۇسقانى سۇراتىپ ەدىم, «وقۋ قۇرالىنىڭ» ءبىرىنشى كىتابىن عانا جىبەردى, باسقاسى قولعا تيمەدى.
ەكىنشى, بايتۇرسىن ۇلى ويلاپ تاپقان تەرميندەر, عىلىمي اتاۋلار. ءبىرازى ءتىل ءبىلىمى, ادەبيەت سالاسىندا قولدانىلىپ جۇرگەنىمەن, ءبىرازى قولدانىستا جوق. تاپسىرىس بەرۋشى تاراپ ا.بايتۇرسىن ۇلى قالىپتاستىرعان عىلىمي اتاۋلاردىڭ تۇسىندىرمەسىن جىبەرگەنىمەن, ولاردىڭ قازاقشاسىن ءتۇسىنۋ جانە تۇرىك تىلىنە اۋدارۋ قيىندىق تۋدىردى. سوندىقتان ول تەرميندەردى وزىمشە اۋداردىم ءارى تۇسىنىكتەمە بەرىپ وتىردىم.
ءار ءتىلدىڭ وزىنە ءتان تابيعاتى, ەرەكشەلىكتەرى بار, سايكەسىنشە زەرتتەلۋى دە وزگەشە بولادى. سوعان بايلانىستى ءار عىلىمي اتاۋدىڭ وزىندىك ماعىناسى شىعادى, ولاردى دا تۇرىكشەگە اۋدارعاندا, تۇسىنىك بەرۋگە تۋرا كەلدى.
سونىمەن قاتار جالقى اتاۋلاردى تۇرىك تىلىنە اۋدارعاندا, قازاقتىڭ ءا, ق سياقتى ءتول دىبىستارىن سول قالپىندا بەرۋگە تىرىستىم. بۇعان بىرەۋلەر تۇرىك تىلىندە مۇنداي ارىپتەر جوق قوي دەگەن ءۋاج ايتتى. ماسەلەن, اعىلشىن تىلىنەن ەنگەن جالقى اتاۋلاردى تۇرىك الىپبيىمەن جازبايمىز عوي. شەكسپير اعىلشىن تىلىندە قالاي جازىلسا, سول كۇيى قولدانا بەرەدى. سوندىقتان قازاق تىلىندەگى جالقى اتاۋلار دا سول قالپى كەتۋ كەرەك دەپ تاپتىم.
كىتاپ جارىق كورگەلى ءبىر جىلداي ۋاقىت ءوتتى. سوعان قاراماستان, اۋدارعان ەڭبەگىمنىڭ بىردە-ءبىر نۇسقاسى قولىما تيمەگەنى وكىنىشتى» دەيدى اقاڭنىڭ ەڭبەكتەرىن تۇرىك تىلىنە قوتارعان اشۋر وزدەمير مىرزا.
