ءوڭىر شارۋاشىلىقتارى بۇگىنگە دەيىن 610 مىڭ گەكتاردان جارتى ملن توننادان استام بيداي جيناپ ۇلگەرگەن. استىقتىڭ ورتاشا شىعىمى ءار گەكتارعا 8,4 تسەنتنەردەن كەلەدى. وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى جانە جەر قاتىناستارى باسقارماسىنىڭ باسشىسى يبراگيم بەكمۇحامبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, ءوڭىردىڭ وڭتۇستىگىندەگى اۋدانداردا استىق ءتۇسىمى وتە تومەن.
– مىسالى, قاراسۋ اۋدانىندا شارۋالار ءار گەكتاردان 12,8 تسەنتنەردەن ءونىم الىپ جاتىر. قارابالىق جانە التىنسارين اۋدانىنداعى بيداي شىعىمى – 12,5, ۇزىنكولدە 10,6 تسەنتنەردەن كەلەدى. ەڭ تومەنگى ءتۇسىم ارقالىق وڭىرىندە – بار بولعانى 3-اق تسەنتنەر. جانكەلدين اۋدانىندا – 3,2, امانكەلدىدە – 4, ناۋىرزىمدا – 5,2, ال جىتىقارادا ءونىم كولەمى 5,9 تسەنتنەردەن اسپايدى, – دەيدى باسقارما باسشىسى.
ەڭ باستى ماسەلە – جاڭبىر تولاستاپ, القاپ دەگدىگەن سوڭ, جەر ىرىزدىعىن شاشپاي-توكپەي جيناپ الۋ بولىپ تۇر. مىسالى, قامىستى اۋدانىنداعى التىنسارين اۋىلىنىڭ بەرەكەسىن كىرگىزىپ وتىرعان ايگىلى ديقان, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى بوريس كنيازەۆ 120 مىڭ گەكتار القاپقا استىق ەگەدى. ارپاسى مەن س ۇلىسىن ىلعالعا ۇرىندىرماي جيناپ العان شارۋاشىلىق باسشىسى تابيعاتتىڭ توسىن مىنەزى جاعدايدى كۇردەلەندىرىپ جىبەرگەنىن ايتتى.
– 5-6 كۇن بولدى جاڭبىر توقتاماي تۇر. كومبايندارىمىز القاپقا شىعا الماي قاڭتارىلىپ قالدى. ەگەر بۇلاي جالعاسا بەرسە, ءپىسىپ تۇرعان بيداي قايتا كوكتەپ, قامىرلىلىعى تومەندەيدى. اسىرەسە قاتتى سۇرىپتى ءونىم ساپاسىن جوعالتادى. قازىر قۋاتتى كەپتىرگىش قۇرىلعىمىز جۇمىس ىستەپ تۇر. تاۋلىگىنە ءبىر جارىم مىڭ توننا بيداي كەپتىرىپ الاتىن مۇمكىندىگىمىز بار. بىراق وعان القاپتاعى استىقتى ورىپ اكەلۋگە مۇمكىندىك بولماي تۇر, – دەيدى بوريس پاۆلوۆيچ.
انشەيىندە ايلاپ تۇرىپ الاتىن اپتاپ ىستىقتا اسپانىنان ءبىر تامشى تامباي قوياتىن ناۋىرزىم وڭىرىنە ونىنشى تامىزدان بەرى جاڭبىر توقتاماي تۇر. اسىرەسە سوڭعى ءبىر اپتا بويى اق جاۋىن ەبىل-سەبىل سەلدەتىپ جاتىر. مىسالى, ولەڭدىدەگى «بوگدان» شارۋا قوجالىعى بيىل 2 مىڭ گەكتارعا ەگىن ەككەن. سونىڭ 400 گەكتارىن عانا جيناپ العان.
– بيداي باعاسىنىڭ تومەندىگى ءبىز سياقتى شاعىن شارۋاشىلىقتارعا وتە اۋىر ءتيىپ جاتىر. قازىر ديىرمەندەر بيدايدىڭ تونناسىن 75 مىڭ تەڭگەدەن قابىلدايدى. مۇنداي باعا 2014 جىلى بولعان. بىراق قازىر 250-280 تەڭگە تۇراتىن جانارمايدىڭ ءبىر ءليترى ول كەزدە 70-80 تەڭگە بولاتىن. جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەكاقىسى دا الدەقايدا تومەن ەدى. قوسالقى بولشەكتەر ءتورت ەسە ارزان بولاتىن. قازىر القاپتىڭ ءار گەكتارىنان 8-9 تسەنتنەردەن ءونىم الىپ جاتىرمىز. ىرگەمىزدەگى ءدامدىنىڭ شارۋاشىلىقتارىنداعى ءونىم كورسەتكىشى – 4-5 تسەنتنەردەن عانا, ءتىپتى گەكتارىنان بار بولعانى 1 جارىم تسەنتنەردەن الىپ جاتقاندار بار. قازىر بيدايدىڭ وزىندىك قۇنى كەم دەگەندە 80 مىڭ تەڭگە بولادى. ءبىز ونى 75 مىڭ تەڭگەدەن ساتساق, جاعدايىمىز قيىنداي تۇسەدى. شاعىن شارۋاشىلىقتاردى وسى ماسەلە الاڭداتىپ وتىر. باعا كەم دەگەندە 100 مىڭعا دەيىن كوتەرىلسە عانا جاعداي تۇزەلەدى. ال نارىقتاعى ءدال قازىرگى جاعداي جالعاسا بەرسە, ەرتەڭگى كۇنىمىز قالاي بولىپ كەتەتىنىن بىلمەيمىز. قازىر كا-700 تراكتورىنىڭ ءتورت دوڭگەلەگىن اۋىستىرۋ ءۇشىن 60 توننا بيداي وتكىزۋ كەرەك, – دەيدى شارۋا دميتري يساەۆ.
كانىگى ديقان باۋىرجان بارساقباەۆتىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى ەكى جىلدان بەرى ۇزدىكسىز ارزانداپ كەلگەن بيدايدىڭ باعاسى بيىل ءتىپتى قۇلدىراپ كەتكەن. ەندى, مىنە, بيدايدىڭ باسى پىسكەن ۋاقىتتا القاپتى بالشىققا اينالدىرعان مول جاۋىن جىعىلعانعا جۇدىرىقتىڭ كەبىن كەلتىرىپ وتىر.
– جاۋىن تولاستاماسا, ءدان ءىسىنىپ, قابىعىن كەرىپ جىبەرەدى. كەيىن كەپكەن سوڭ, ماساقتاعى ءداننىڭ ءبىرازى جەلدىڭ كۇشىمەن شاشىلىپ جەرگە ءتۇسىپ قالادى. وسىدان كەلىپ استىقتىڭ شىعىمى تومەندەيدى. ەكىنشىدەن, قاتىپ تۇرعان توپىراق مول ىلعالدىڭ اسەرىنەن جۇمسارىپ كەتتى. ماساعى اۋىر ساباقتىڭ تامىرى بوساپ جەلدىڭ باعىتىنا قاراي جاتىپ قالادى. وسىنىڭ ءبارى شىعىننىڭ ۇلعايۋىنا اكەلىپ سوعادى. بۇل جاۋىن-شاشىننىڭ سالدارىنان بيدايدىڭ قامىرلىلىعى مەن ءدان قاۋىزىنداعى ۇن ازايادى. مۇنىڭ سىرتىندا ۇزاق ۋاقىت ىلعالدا تۇرسا, ابدەن ءپىسىپ-جەتىلگەن ماساقتاعى بيداي قايتا ونە باستايدى دا, ءونىم ساپاسى ءۇشىنشى كلاستان ءتورتىنشى كلاسقا, ۇزاققا سوزىلىپ كەتسە, بەسىنشى كلاسقا دەيىن تومەندەپ كەتەدى. سالدارىنان بيدايدىڭ باعاسى بۇدان دا ارزانداپ كەتەدى. ال ەكىنشى قايتارا ءونىپ كەتكەن بيداي كوبەيىپ كەتسە, كوكتەمگە ەگەتىن ساپالى تۇقىم تاپپاي قالۋىمىز مۇمكىن. ماساقتاعى ءداننىڭ قايتا ونە باستاعانى قازىر جاي كوزگە كورىنبەيدى. بىراق بەلگىلەرى بار. تاعى ءبىر ماسەلە, مۇنداي جاۋىن-شاشىندا كومباين ساباقتاعى ءداندى دۇرىس ءبولىپ الا المايدى, بۇل دا شىعىندى ەسەلەي تۇسەتىن جاعداي, – دەيدى ديقان.
اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ وكىلدەرى: «وڭىردە 3 ملن توننا استىق سياتىن قويما بار, مۇنىڭ سىرتىندا اۋىلشارۋاشىلىق قۇرىلىمدارىنىڭ مەنشىگىندە 5,3 ملن تونناعا ارنالعان ەلەۆاتورلار ءداندى قابىلداۋعا دايىن تۇر. بيىلعى استىقتى ساقتايتىن ورىن جەتەدى», دەيدى.
الايدا مىنا ماسەلەنى دە ەسكەرۋ كەرەك, بۇگىندە ەگىن شارۋاشىلىقتارىنىڭ كوبىندە بيداي كەپتىرەتىن قۇرىلعى جوق. مۇنداي تەحنيكاسى بار شارۋالاردىڭ ءوزى سۋعا مالشىنعان مول بيدايىن تۇگەل كەپتىرىپ ۇلگەرە المايدى. ناتيجەسىندە, قامبادا تاۋ بولىپ ءۇيىلىپ جاتقان استىقتىڭ ءبىرازى قىزىپ كەتۋى مۇمكىن. ال قۋاتتى بيداي كەپتىرگىشى بار ەلەۆاتورلاردىڭ قىزمەتى وتە قىمبات. ونىڭ باعاسىن ەكىنىڭ ءبىرى كوتەرە المايدى. كەپتىرگىشتى ايتپاعاندا, شاعىن شارۋاشىلىقتاردىڭ كوبىنىڭ ءالى كۇنگە دەيىن ءونىم ساقتايتىن قويماسى, استىق توگىپ كەپتىرەتىن اسفالتتى الاڭى جوق.
مۇنداي كەزدە كوپ جۇمىستى قول كۇشىمەن تىندىرۋ كەرەك بولادى. بىراق قارا جۇمىسقا باراتىن ادام از. قازىر شارۋالار استىق اتقىش اگرەگاتتا جۇمىس ىستەيتىن, كۇرەك ۇستاپ اگرەگاتتىڭ اۋزىنا بيداي لاقتىرىپ تۇراتىن, قامبا سىپىراتىن ادام تاپپاي وتىر. بۇل جاعداي دا ناۋقاندى قيىنداتىپ, شىعىندى ەسەلەي ءتۇسۋى مۇمكىن.
سالا ماماندارىنىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە القاپتا 8,8 مىڭ استىق جينايتىن كومباين, 3,1 مىڭ روليكتى وراق, 8,2 مىڭ جۇك كولىگى جۇمىس ىستەپ جاتىر. وراق ناۋقانىنا 85,1 مىڭ توننا ديزەل وتىنى ءبولىنىپ وتىر. بۇگىنگە دەيىن شارۋالاردىڭ قولىنا سونىڭ 25 مىڭ تونناسى عانا تيگەن. ديزەل وتىنىنىڭ ءبىر ءليترىن 250 تەڭگەدەن اسىرىپ جىبەرمەۋدى ءوڭىر باسشىسىنىڭ ءوزى قاداعالاپ وتىر.
ايتپاقشى, ديقانداردىڭ ايتۋىنشا, ارپانىڭ باعاسى 50-58 مىڭعا دەيىن ءتۇسىپ كەتكەن. قوستانايعا اكەلىپ تونناسىن 70 مىڭ تەڭگەدەن ساتىپ جاتقاندار بار. الەۋمەتتىك جەلىدەگى جارناما ارقىلى سولاردىڭ بىرەۋىنە قوڭىراۋ شالىپ, ارپا الاسىزدار ما دەپ سۇراپ كوردىك. «رەسەيدىكى مە, وزىمىزدىكى مە؟» دەگەن قارسى ساۋالعا وزىمىزدىكى دەي سالىپ ەم, «نەشەدەن بەرەسىڭ؟» دەدى. «70 مىڭ» دەي بەرىپ ەم, ك ۇلىپ جىبەردى دە بايلانىستى ءۇزدى.
كوكەيدە «رەسەيدىكى مە؟» دەپ نەگە سۇرادى؟ شەكارا جابىق ەدى عوي. شەكارانىڭ ارعى بەتىنەن بيداي اكەلۋگە تىيىم سالىنعانىمەن, ارپاعا جول اشىق پا؟» دەگەن وي تۇرىپ الدى.
قوستاناي وبلىسى
