حالقىمىزدىڭ عاسىرلار بويعى ارمان-ماقساتى – ادىلەتتى مەملەكەت قۇرۋ. اسىرەسە قازىرگى جاھاندانۋ كەزەڭىندە ۇلتىمىزدىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋدىڭ ماڭىزى زور. ال مۇنىڭ نەگىزگى دىڭگەگى – دەموكراتيالىق قوعام قاعيداتتارىن ەنگىزۋ. بۇل ءۇشىن ءار دەڭگەيدە باسشىلىق لاۋازىمدى اتقاراتىن ماماندارعا اشىقتىق پەن ادالدىق ءپرينتسيپىن ۇستانۋ تالابى جۇكتەلدى. ويتكەنى قازىر بىزگە ناعىز دامىعان ەل بولۋ قاجەتتىگى تۋىنداپ وتىر. ال بۇل ماقساتقا قول جەتكىزۋ ءۇشىن نەندەي ماسەلەگە نازار اۋدارۋ قاجەت؟
بىرىنشىدەن, كەيىنگى جىلدارى ەلىمىزدە قولعا الىنعان ساياسي وزگەرىستەردى تۇبەگەيلى جانە جان-جاقتى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق رەفورمامەن ۇشتاستىرۋدىڭ ورايى كەلگەنىن ەسكەرگەن ءجون. ويتكەنى الەم ەلدەرى ءالى دە قىرعي قاباق كوزقاراستان ارىلماي كەلەدى. مۇنداي ءوزارا دۇردارازدىقتىڭ سوڭى جاھانداعى گەوساياسي احۋالدى ودان ءارى ۋشىقتىرىپ جىبەرۋى مۇمكىن.
ەكىنشىدەن, بارلىق ەل شيكىزاتقا تاۋەلدىلىكتەن ارىلۋعا, باسەكەگە قابىلەتتى ءونىم وندىرۋگە بەت بۇردى. دەمەك جاھاندىق ەكونوميكادا جاڭا ونىمدەر مەن بۇيىمدار, يننوۆاتسيالىق جوبالار بۇرىنعىدان دا كوبەيە تۇسەدى. مۇنداي ۇمتىلىس تەحنولوگيالىق باسەكەنى, تابيعي رەسۋرستاردى يگەرۋگە تالاستى ارتتىرا تۇسەتىنى داۋسىز.
ۇشىنشىدەن, ادامزاتتى كليماتتىڭ وزگەرىپ, عالامدىق جىلىنۋدىڭ ۇدەگەنى, قورشاعان ورتانىڭ لاستانعانى الاڭداتىپ وتىر. بۇل پروبلەما ەلىمىزگە ءتان.
تورتىنشىدەن, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قالىپتاستىرۋعا باسا ءمان بەرۋدىڭ وزەكتىلىگى ايقىندالا باستادى. ونىڭ ۇستىنە قازاق قوعامىن سينتەتيكالىق ەسىرتكىمەن بايلانىستى قىلمىستىڭ كەڭ ەتەك جايعانى الاڭداتپاي قويمايدى.
مىنە, وسىنداي پروبلەمانىڭ ءبارى سىن-قاتەرگە توتەپ بەرەتىندەي تۇبەگەيلى وزگەرىستى تالاپ ەتىپ وتىر. بۇل قيىندىقتى ەڭسەرۋ ءۇشىن ادىلەتتى قازاقستان قوعامىن قۇرۋدىڭ ىرگەتاسى قالانىپ, جاڭارعان ەلدىڭ باعىتى ايقىندالدى. ەندىگى مىندەت – ادىلەتتى قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق باعىتىن ىسكە اسىرۋ.
ەلىمىزدە جولداۋدا قامتىلعان مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋعا, جاڭا ەكونوميكالىق ۇلگىگە وتۋگە قاجەتتىنىڭ ءبارى بار. تەك ناقتى قادام جاساۋعا نەگىز بولاتىن ۇلتتىق باعدارلاما قاجەت. ءومىر دە, ۋاقىت تا ءبىر ورنىندا تۇرمايتىنىن ەسكەرىپ, اسىقپاساق تا, اپتىقپاساق تا بايىپتى باعدارلاما ءتۇزۋدى كەشەۋىلدەتپەگەن ءجون.
ال ۇلتتىق باعدارلامادا الداعى ءۇش جىلدا ناقتى ىسكە اسىرىلاتىن جوبالار قامتىلعانىن قالار ەدىم. ارينە, الدىمەن حالىقتىڭ تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋدىڭ ءتيىمدى جولدارى, ەلىمىزدىڭ باسەكەلىك ارتىقشىلىعى ەسكەرىلۋگە ءتيىس.
بىرىنشىدەن, ءونىمدى تەرەڭ وڭدەۋگە باسا نازار اۋدارىلۋى كەرەك. ماسەلەن, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى كلاستەرى قۇرىلسا, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن نىعايتۋعا سەرپىن بەرەر ەدى.
ەكىنشىدەن, ەلىمىزدە شەتەلدىك تۋريستەردى قىزىقتىراتىن تاريحي, تابيعي ورىنداردىڭ الەۋەتىن ارتتىرا الماي وتىرمىز. ويتكەنى تۋريستەر ءجيى بارعىسى كەلەتىن كەيبىر ورىنداردا ينفراقۇرىلىم ماسەلەسى تولىق شەشىلمەگەن.
ۇشىنشىدەن, وتاندىق ەكونوميكانى ەڭسەلەندىرەتىن كاسىپكەرلىك سالاسىنا جاڭا باعىت قاجەت. قازىر ولاردىڭ دەنى مەيرامحانا, دۇكەن, شاشتاراز سەكىلدى سەرۆيستىك قىزمەتپەن شەكتەلەدى. ەندى ولار باسەكەگە قابىلەتتى ءونىم ءوندىرۋ ءۇشىن جاڭا ەكونوميكالىق ۇلگىگە بەت بۇرعانى ءجون.
اققالي احمەت,
ح.دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى
اتىراۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى
