بۇل رەتتە دارىگەرلەر قاۋىپتى توپتاعى ازاماتتارعا پروفيلاكتيكالىق ءىس-شارالار جۇرگىزەدى. قاۋىپتى توپقا كۇيەۋى نەمەسە ايەلىندە ايتۆ ينفەكتسياسى بار جۇپتىڭ سەرىگى, ەسىرتكى قولداناتىندار, ءتانىن ساۋدالاۋشىلار, بەيبەرەكەت جۇرەتىندەر جاتادى. شىمكەنت قالاسى جيتس ورتالىعى باس دارىگەرىنىڭ ورىنباسارى قوجاحمەت ءماشيروۆتىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي الدىن الۋ ءىس-شاراسىن ددۇ تەكسەرىپ, كۇنى بۇرىن پرەپارات قابىلداعان قاۋىپتى توپتاعى ادامداردىڭ ۆيرۋس جۇقتىرماعانىن انىقتاعان. دەمەك پروفيلاكتيكا ءوز ناتيجەسىن بەرىپ جاتىر دەگەن ءسوز. شىنىمەن دە, شىمقالادا بۇگىنگە دەيىن پروفيلاكتيكادان وتكەندەر اراسىندا ايتۆ جۇقتىرۋ جاعدايلارى تىركەلمەپتى.
ايتا كەتەيىك, جيتس ورتالىعىندا قاۋىپتى توپتاعى ازاماتتارعا پرەپاراتتار تەگىن بەرىلەدى. بيىل ورتالىق 500-دەن اسا پاتسيەنتكە اتالعان تەراپيانى جۇرگىزبەكشى. مامانداردىڭ مالىمدەۋىنشە, جاناسۋعا دەيىنگى تەراپيا ايتۆ ينفەكتسياسىنىڭ الدىن الىپ قانا قويمايدى, وعان شالدىققانداردىڭ سانىن ازايتۋعا دا كومەگىن تيگىزەدى.
ق.ءماشيروۆتىڭ بايانداۋىنشا, شىمكەنتتە ايتۆ جۇقتىرعان ناۋقاس العاش رەت 1993 جىلى تىركەلگەن. جيتس ورتالىعىنىڭ ءوزى 1989 جىلى قۇرىلىپتى. سودان بۇگىنگە دەيىن 2 603 ادامنان ينفەكتسيا انىقتالعان. ال جالپى جيتس ورتالىعىندا 1 711 ناۋقاس تىركەۋدە تۇر. ولاردىڭ جاسى 20 مەن 50 جاس ارالىعىن قۇرايدى. دەگەنمەن ايتۆ-مەن تىركەۋدە تۇرعاندار ىشىندە جاستار كوپ. 15-49 جاس اراسىندا اۋرۋ جۇقتىرعانداردىڭ ورتاشا ستاتيستيكاسى رەسپۋبليكادا 0,31% بولسا, مەگاپوليستەگى ينديكاتور – 0,23%. كەيىنگى 5 جىلدان بەرى ايتۆ ينفەكتسياسى بىرقالىپتى دەڭگەيدە ساقتالىپ تۇر. جيتس ورتالىعىنىڭ مامانى جۇعۋ قاۋپى جوعارى توپتارعا بەيبەرەكەت جىنىستىق قاتىناسقا تۇسەتىندەردى, ەسىرتكى قولداناتىنداردى جانە ايتۆ-عا شالدىققان جۇكتى ايەلدەردى جاتقىزادى. دارىگەردىڭ مالىمدەۋىنشە, ەرەسەكتەردىڭ كەمىندە 1%-ى ەسىرتكى پايدالانادى. بۇل جەردە اڭگىمە ينە ارقىلى ەسىرتكى قولداناتىندار جايىندا بولىپ وتىر. پسيحوتروپتى زاتتى باسقالاي جولمەن قابىلداۋ ۆيرۋستى جۇقتىرۋعا الىپ كەلمەيدى. ايتۆ ينفەكتسياسى تەك بىرنەشە رەت قولدانىلعان ينە ارقىلى تارايتىنى بەلگىلى. ال ماماننىڭ پايىمىنشا, جىنىستىق قاتىناسپەن جۇعۋ جاعدايىنىڭ ءبىرىنشى كەزەكتە تۇرۋى – تۇسىنىكتى جايت. ويتكەنى بۇل – بۇكىل ادامزاتقا ءتان تابيعي-فيزيولوگيالىق قۇبىلىس. مۇندا تەك ساقتانۋ ماسەلەسىنە بارىنشا كوڭىل ءبولۋ كەرەك. سونىمەن بىرگە قۇرال-سايماندار دۇرىس ستەريليزاتسيادان وتپەسە, ءسان سالوندارىندا, ستاموتولوگيالىق كابينەتتەر مەن ەمدەۋ مەكەمەلەرىندە دە جۇقتىرۋ قاۋپى تۋىندايدى. ءسان سالونىندا قۇرال-سايماندار ۋلتراكۇلگىن ساۋلەمەن زارارسىزداندىرىلادى. ال ۋلتراكۇلگىن ساۋلە تەك اۋاداعى ميكروبتاردى جويۋعا جارايدى. كەڭەس زامانىندا ينەلەر سۋدا قايناتىلىپ, ستەرەليزاتسيا جاسالاتىن. كەيىن مەديتسينالىق زەرتتەۋلەر 100 گرادۋس تەمپەراتۋرادا كەيبىر باكتەريالار مەن ۆيرۋستار ولمەي قالاتىنىن انىقتاعان. قازىر زارارسىزداندىرۋ 100 گرادۋستان دا جوعارى تەمپەراتۋرادا جۇرگىزىلەدى. تازا ستەرەليزاتسيادان وتپەگەن قۇرال-سايماندار ينفەكتسيا كوزى بولۋى مۇمكىن دەگەن كۇدىكتىڭ بولۋى سوندىقتان.
ينفەكتسيانىڭ جۇكتى ايەلدەن بالاعا ءوتۋى شاھاردا وسىدان 3 جىل بۇرىن ورىن الىپتى. شەتەلدەن كەلگەن كەلىنشەك ەشقانداي ەمدەۋ مەكەمەسىنە تىركەلمەي, الدىن الا قارالماي ءبىر ۇيدە بوسانىپ قويعان. سودان كەيىن مۇنداي جاعداي بولماپتى. ونىڭ ءبىر سەبەبى بۇگىندە جۇكتى ايەلدەر بوسانعانشا ەكى رەت تەكسەرۋدەن وتەدى. بۇل – ەلىمىزدە 15 جىلدان بەرى قولدانىلىپ كەلە جاتقان پراكتيكا. بۇعان قوسىمشا 3 جىلدان بەرى ايەلدەردىڭ كۇيەۋلەرىن دە تەكسەرۋدەن وتكىزۋ مىندەتكە اينالعان.
اقش-تىڭ تاعام مەن ءدارى-دارمەك ساپاسىنا جاۋاپتى باسقارماسى (FDA) ايتۆ ۆيرۋسىنا قارسى جاڭا ينەكتسيالىق پرەپارات Sunlenca-نى قولدانىسقا ەنگىزۋگە رۇقسات بەردى. بۇل ءارتۇرلى ەمدىك شارادان قاجىعان ناۋقاستارعا زور كومەك بولدى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, جاڭا پرەپاراتتىڭ قولدانۋ جيىلىگى وتە ۇزاق بولادى جانە ءدارى-دارمەكتىڭ جاناما اسەرىنەن قينالعان پاتسيەنتتەرگە ۇلكەن جەڭىلدىكتەر اكەلەدى. Gilead Sciences كومپانياسى شىعارعان جاڭا دارىلىك زات اعزاداعى ۆيرۋستىق جۇكتەمەنى ازايتىپ, ونىڭ تارالۋىن تەجەيدى. ۆيرۋستىڭ ءارتۇرلى ساتىداعى دامۋىن توقتاتادى. كلينيكالىق تاجىريبەدە پرەپاراتتى قابىلداعان ناۋقاستاردىڭ 83%-نىڭ اعزاعىندا ۆيرۋس مولشەرى ازايىپ, ءبىر جىل كولەمىندە قان سىناماسىندا كورىنبەگەن. سونىمەن Sunlenca اقش-تىڭ تاعام مەن ءدارى-دارمەك ساپاسىنا جاۋاپتى باسقارماسىنىڭ (FDA) ماقۇلداۋىمەن قابىلدانعان ايتۆ اۋرۋىن ەمدەيتىن العاشقى جاڭا نۇسقاداعى پرەپارات. سونىمەن بىرگە بۇل – تەك ايتۆ-عا عانا ەمەس, بۇكىل رەتروۆيرۋسپەن كۇرەسەتىن ۆيرۋسقا قارسى ءدارى. ونىمەن ەمدەلۋ ءۇشىن ناۋقاستار العاشقى كەزدە ەمدىك شارانى تابلەتكامەن باستاپ, كەيىن 6 اي سايىن ينەسىن قابىلداپ تۇرادى.
جيتس ورتالىعى باس دارىگەرىنىڭ ورىنباسارى ق.ءماشيروۆتىڭ ايتۋىنشا, ەمدەۋ حاتتاماسىنا وسى ءتاسىل ەنگىزىلىپتى. ەندى تەك شەتەلدىك ءدارىنى ەلگە كىرگىزۋگە قۇزىرلى مەكەمەنىڭ رۇقساتى عانا قالىپ وتىر. ۋاقىتتىڭ وتۋىمەن ۆيرۋسقا قارسى پرەپاراتتار دا جەتىلىپ كەلەدى. العاشقى كەزدە ناۋقاستار كۇنىنە 5-6 تابلەتكا قابىلدايتىن. ونىڭ جاناما اسەرى دە كۇشتى ەدى. قازىر ءبىر كۇندە ءبىر-اق تابلەتكا ىشەدى. ەندىگى جەردە 2-3 ايدا ءبىر رەت قانا ينە قابىلداپ تۇرادى.
«جيتس ورتالىعىنا ءوز ەركىمەن قان سىناماسىن تاپسىراتىندار وتە از. كوبىنەسە تالداۋدى قاجەت ەتەتىن جاعدايدا عانا ادامدار قان تاپسىرادى. بۇگىنگى تاڭدا جيتس-تەن بولاتىن ءولىم-ءجىتىم ازايعانىمەن, ايتۆ ءالى دە قاۋىپتى ۆيرۋس ساناتىنان تۇسكەن جوق. ءتىپتى ددۇ ادامزاتقا ەڭ قاۋىپتى 3 اۋرۋدىڭ بىرىنشىسىنە ايتۆ ينفەكتسياسىن جاتقىزدى. ەكىنشى ورىندا تۋبەركۋلەز تۇرسا, سوڭعىسىنا بەزگەكتى كىرگىزدى. ايتۆ-نىڭ قاتەرلىسى سول – ادام ينفەكتسيانى جۇقتىرعانىن بىلمەي جۇرە بەرەدى. ۆيرۋس جالپى قان مەن بيوحيميالىق قان سىنامالارىنان تابىلمايدى. وعان بولەك سىناما الىنادى. اۋرۋدىڭ تولىق جازىلىپ كەتپەۋىنىڭ سەبەبى, ۆيرۋس اعزاداعى يممۋنيتەتكە جاۋاپ بەرەتىن قان قۇرامىنداعى CD4 كلەتكاسىنىڭ دنق-سىنا جاسىرىن كىرىپ الادى. سول كەزدە كلەتكا ۆيرۋسپەن كۇرەسۋ ءۇشىن انتيدەنە بولە باستايدى. الايدا انتيدەنەنىڭ ورنىنا ۆيرۋستاردى كوبەيتەدى. ويتكەنى ايتۆ ۆيرۋسىندا دنق كوشىرمەسىن قايتالايتىن قاسيەت بار. سوندىقتان CD4 كلەتكاسى بويىندا جاسىرىنىپ تۇرعان ول ۆيرۋستى كورە المايدى. ال دارىلىك پرەپارات قانداعى ايتۆ ۆيرۋسىن ءولتىرىپ, ونىڭ سانىن كوبەيتپەي تەجەپ ۇستاپ تۇرادى. دەگەنمەن الەمدە 3 ادام ايتۆ-دان ايىققان. وعان سەبەپ ولاردىڭ اعزاسىندا CCR5 گەنى بولعان. سونىمەن بىرگە ناۋقاستار سۇيەك ميىن اۋىستىرعان. الايدا اتالعان گەن ميلليوننان ءبىر ادامدا عانا كەزدەسەدى. عالىمدار ۆيرۋس انىقتالعالى ەكپە جاساۋ ارەكەتىمەن كەلەدى. بۇل ماسەلەدە دە قول جەتكىزگەن تابىستار بارشىلىق. دەگەنمەن ۆيرۋس شتاممى وزگەرىپ وتىرۋىنا بايلانىستى عالىمدار ءبىر ناتيجەسىن شىعارا الماي جاتىر», دەدى ق.ماشيروۆ.
ستاتيستيكا بويىنشا الەمدە ايتۆ ۆيرۋسىن جۇقتىرعاندار سانى 40 ملن-عا جاقىنداپتى. دۇنيە جۇزىندەگى 15-49 جاس ارالىعىنداعى ادامداردىڭ 0,7%-ى ايتۆ ۆيرۋسىمەن ءومىر ءسۇرىپ جاتىر.
شىمكەنت
