تۇقىمىن القاپ توسىنە ەرتە سىڭىرگەندەر وپىنىپ وتىر. كوكتەم كەلگەلى ءنار تامعان جوق. سوڭعى جاۋىنداردىڭ قانشالىقتى سەپ بولاتىنىن بولجاۋ قيىن. ەرتە كوكتەگەن ەگىن ىستىققا ۇرىنىپ, وسپەي قالدى. ءتورت ت ۇلىك مالعا تالعاجاۋ بولار ءشوپتىڭ جايى دا ماقتانارلىق ەمەس. اۋا رايىنىڭ كۇرت وزگەرىپ, وزگەشە سىڭاي تانىتىپ كەلە جاتقانىن كۇن قاباعىن باققان كوپشىلىك جىر قىلىپ ايتادى. ەندىگى قارمانار تال, ەتكەن ەڭبەكتىڭ وتەۋى – سۋارمالى ەگىستىكتىڭ سىباعاسىنا بايلاۋلى سىڭايلى.
بيىل زەرەندى اۋدانىنداعى سۋارمالى القاپتاردىڭ كولەمى 1953,3 گەكتار جەردى قۇرايدى. وسىناۋ القاپتا 9 اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمى ەڭبەك ەتىپ جاتىر. اۋداندىق اۋىل شارۋاشىلىعى جانە جەر قاتىناستارى ءبولىمىنىڭ باسشىسى ادىلبەك سىزدىقاەۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, اۋدانداعى ءداندى جانە مايلى داقىلدار ەگىستىگىنىڭ شىعىمى ءتاۋىر. ءسال تاراتىپ ايتساق, 76 مىڭ گەكتارى – جاقسى, 150 مىڭ گەكتارى – قاناعاتتانارلىق, ال 20 مىڭ گەكتار ەگىستىكتىڭ شىعىمى – مۇلدەم ناشار. ارينە, شارۋاشىلىقتار كوكتەمگى دالا جۇمىستارىن ءبىرشاما تياناقتى اتقارعان. سوڭعى, سىناقتان وتكىزىلگەن, تيىمدىلىگى جوعارى تەحنولوگيالار قولدانىلعان. جەردىڭ ءتىلىن تابۋ ءۇشىن تىڭايتقىش تا سىڭىرىلگەن. قىس بويى ءبىر نەمەسە ەكى ىزبەن قار توقتاتۋ جۇمىسى جۇرگىزىلگەن. بىراق سونىڭ وزىندە دە كوكتەمگى ەگىس ناۋقانى اياقتالعاننان كەيىن جاڭبىر جاۋماعان سوڭ كوك وسكىن قارا قارعانىڭ ميى قاينايتىن ىستىقتان ءبۇرىسىپ وسپەي قالدى. ايتسە دە, ءالى دە ءۇمىت بار. ءبىز تىلدەسكەن ديقاندار «بالاپاندى كۇزدە سانايدى» دەگەن ەمەس پە, بۇيىرسا گەكتار اينالىمى 10 تسەنتنەردەن اينالىپ قالار دەپ دامەلەنىپ وتىر. وندا دا جالپىنىڭ ەمەس, جالقىنىڭ مەجەسى.
ەندىگى ارادا سۋارمالى جەرلەردىڭ كولەمىن كوبەيتسەك, ىرىسسىز بولماس ەدىك. بايتەرەك اۋىلىندا ورنالاسقان «اگرو شارۋا اۋلاسى» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ نەبارى 500 گەكتار ەگىستىك القابى بار. بىراق سونىڭ وزىندە سەرىكتەستىك ديقاندارى تابىستىڭ تايقازانىن تاسىتاتىن سىڭايلى. نەلىكتەن دەيسىز عوي. بىلايعى ادامدارعا الاقانداي بولىپ كورىنەتىن ەگىستىك القابىنىڭ بارلىق كولەمى سۋارىلادى. ءوز ءىسىن باستاعان 2015 جىلدان بەرى اتالمىش شارۋاشىلىق جىل وتكەن سايىن ەگىستىك كولەمىن ءسال دە بولسا كەڭەيتىپ كەلەدى. وسى جىلى كارتوپ, ءداندى, مايلى داقىلدار ءوسىرىپ جاتىر. وعان قوسا ءۇيىر-ءۇيىر كوكالالى كوپ جىلقى مەن اسىل تۇقىمدى ءىرى قارا باعۋدا. وسى ارادا سەرىكتەستىكتىڭ وسى ءىسى وزگەلەرگە ۇلگى بولارلىق ەكەنىن ەكپىن ءتۇسىرىپ ايتا كەتۋ – پارىز. سەبەبى ءتورت ت ۇلىك مال باققاننان كەيىن اۋىل تۇرعىندارىنا قىسى-جازى جۇمىس بولادى. جاز ايلارىندا ءبىرى مال ازىعىن دايىنداسا, ەكىنشىسى مال باعىپ تابىس تابادى. نەگىزىندە, شالعايداعى شاعىن اۋىلداردا جۇمىس كوزى بولماعاندىقتان ەل ۇدەرە كوشىپ جاتىر. ءدال بايتەرەكتەگىدەي بەرەكەلى شارۋا بولسا, ەل كىندىك قانى تامعان توپىراقتى تاستاپ بەل اسپاس ەدى.
بيىل سەرىكتەستىك 200 گەكتار جەرگە كارتوپ وتىرعىزىپتى. كارتوپ ەگىلگەن القاپتىڭ جانىندا سۋارمالى ەگىس جۇيەسىن كورىپ, ريزاشىلىعىمىزدى بىلدىردىك. اتقان وقتاي ءتۇپ-ءتۇزۋ تۇسكەن كارتوپ تۇپتەرىنىڭ اراسىنان سۋاراتىن اگرەگات مىسىقتابانداپ جىلجىپ وتىرادى ەكەن. كەنەزەسى كەپكەن دالانىڭ ديدارىن ءموپ-ءمولدىر سۋ جىلت-جىلت ەتىپ توگىلىپ, ءجىبىتىپ كەلەدى. ءدال وسىنداي كۇتىم بولعان سوڭ, ەل ىرىزدىعى – ەكىنشى نان نەگە وسپەسىن؟ وسەدى, ارينە. شارۋاشىلىق ماماندارىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, اينالمالى سۋارۋ جۇيەسىن العاش رەت 2015 جىلى ساتىپ العان ەكەن. سول جىلى-اق سۋارىلعان تاناپتىڭ ءونىمى مەن سۋارىلمايتىن القاپتىڭ ءونىم ءتۇسىمىن سالىستىرا وتىرىپ, جەر مەن كوكتەي ايىرماشىلىقتى سەزىنگەن. ناقتىراق ايتساق, سۋارىلعان القاپتاردىڭ ءونىمى ءۇش ەسە ارتىق. ارادا ءبىراز ۋاقىت وتكەن سوڭ بيداي, ارپا, راپس ەگىلگەن القاپتارعا «جاڭبىر جاۋدىراتىن» تاعى ءۇش قۇرىلعى ساتىپ العان. سۋارۋ قۇرىلعىلارىن ساتىپ الۋ مەملەكەت تاراپىنان سۋبسيديالاناتىندىقتان, تاجىريبەگە ەنگىزۋگە تالپىنىس مىقتى.
ارينە, سۋارمالى القاپتاردى كوبەيتۋگە بولار ەدى. بىراق سۋ تاپشى. سەرىكتەستىكتىڭ اگرونوم مەنەدجەرى الەكساندر ماتۆيەنكونىڭ ايتۋىنشا, بۇدان ءارى تەك 100 گەكتار القاپتى سۋارۋعا مۇمكىندىك بار. ايتپاقشى, ولار ەرىگەن قار سۋىن سۋ قويماسىنا جينايدى. قويمادان ەلەكتر سورعىلاردىڭ كومەگى ارقىلى جاڭبىرلاتقىش قۇرىلعىعا جەتكىزەدى. الداعى ۋاقىتتا ءوز ۇڭعىمالارىن قازىپ, سۋ قويماسىنداعى سۋدىڭ كولەمىن مۇمكىندىگىنشە كوبەيتۋدى جوسپارلاپ وتىر.
وسى ارادا قولبايلاۋ بولىپ وتىرعان تۇيتكىل جايلار تۋرالى تاراتىپ ايتا كەتسەك, ارتىقتىعى بولماس. ماسەلەن, اۋىل كاسىپكەرلەرىن تولعاندىراتىن وزەكتى ماسەلە, پورتالداعى تۋىندايتىن شەكتەۋلەرگە بايلانىستى اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى بەكىتكەن ەرەجەگە سايكەس تىڭايتقىشتار العانى ءۇشىن, حيميالىق وڭدەۋ جۇرگىزگەنى ءۇشىن سۋبسيديا الۋ قيىنداي تۇسكەن. سەرىكتەستىك ماماندارىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, كۇتە تۇرىڭىز دەگەن جاۋاپ كەلەدى. Gosagro.kz پلاتفورماسىن ۇسىنعانىمەن, بىراق قاشان جۇمىس ىستەيتىنى بەلگىسىز.
ەرتە كوكتەمدە كارتوپ باعاسىنىڭ ءوسىپ كەتەتىنى بار. ونىڭ نەگىزگى سەبەبى – وڭىردەگى كوكونىس قويمالارىنىڭ ازدىعى. وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن از دا بولسا تولتىرۋدى ويلاستىرعان سەرىكتەستىك 6 مىڭ توننا كارتوپ ساقتاۋعا ارنالعان زاماناۋي كوكونىس قويماسىن سالىپ الىپتى. ونىمدەرىن وبلىس ورتالىعى مەن استانا قالاسىنا جونەلتۋدە. سەرىكتەستىك وسىرەتىن كارتوپتىڭ ساپالى ەكەنىنە كوز جەتكىزگەن تۇراقتى تۇتىنۋشىلار از ەمەس. قازىر ولار كارتوپتىڭ 12 ءتۇرلى سورتىن ءوسىرىپ وتىر.
– العاشقى جىلدارى كوبىرەك ءونىم وندىرۋگە تىرىسساق, قازىر ساپاعا ءمان بەرىپ جاتىرمىز. وسىمدىكتەردى قورعاۋدىڭ تولىق جۇيەسىن قولدانا وتىرىپ, ءبىرىنشى سۇرىپتى ءونىم الۋعا قول جەتكىزدىك. وسى ەڭبەك ارقىلى تالابى قاتال نارىقتا ءوزىمىزدىڭ ورنىمىزدى تاۋىپ وتىرمىز, – دەيدى الەكساندر ماتۆيەنكو.
الداعى ۋاقىتتا وزدەرى وندىرگەن ءونىمدى وزدەرى وڭدەۋدى دە جوسپارلاپ وتىر. ماسەلەن, تۇتىنۋشىعا ۆاكۋمدىق قاپتاماعا سالىنعان, تازارتىلعان, تۋرالعان كارتوپتى ۇسىنباق. بولاشاقتاعى سۋپەر ماركەتتەردىڭ سورەلەرىندە وسىنداي ونىمدەر تۇرۋعا ءتيىستى.
– قازىر ءبىز الەمدىك نارىقتا ءوزىنىڭ ساپاسىمەن ايگىلى بولعان «يننوۆاتور» سۇرپىن وسىرۋدەمىز. الداعى ۋاقىتتا ءبىزدىڭ ءوڭىردىڭ تۇرعىندارى بۇرىن-سوڭدى ءدامىن تاتىپ كورمەگەن جاڭا ونىممەن داستارقاندارىنىڭ بەرەكەسىن كەلتىرەتىن بولادى, – دەيدى سەرىكتەستىكتىڭ اگرونومى.
2025 جىلى قازاقستاندا فري كارتوبى مەن كارتوپ چيپتەرىن شىعاراتىن زاۋىت سالىنباق. مىنە, وسى كەزدە وڭىردەگى ەكىنشى ناندى وسىرۋشىلەر مول ءونىمىن وسى زاۋىتقا وتكىزەدى.
سەرىكتەستىك ەڭ باستىسى, بايتەرەك, زەرەندى, كراسنىي كاردون ەلدى مەكەندەرىنىڭ ەلۋدەن اسا تۇرعىنىن تۇراقتى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىپ وتىر. بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى باعىتىندا دا بىرقىدىرۋ قايىرىمدىلىق كورسەتكەن. ەل ىشىندە وسىنداي جۇمىسى ناتيجەلى سەرىكتەستىكتەر كوبەيسە, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى ارتا تۇسەر ەدى.
اقمولا وبلىسى,
زەرەندى اۋدانى
