«اگروسەرۆيس-باتىس» جشس مەن «AlemAgro» كومپانياسى ۇيىمداستىرعان اگروفەستيۆالگە بايتەرەك اۋدانى اكىمدىگى, Agro اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى جانە قازاقتىڭ اقباس سيىرى رەسپۋبليكالىق پالاتاسى قولداۋ بىلدىرگەن. اگروفەستيۆالدىڭ نەگىزگى ماقساتى – اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى جاڭا تەحنولوگيالاردى تانىستىرۋ, تاجىريبە الماسۋ. ءىس-شارا مەيماندارىن قۇتتىقتاي سويلەگەن باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى ناريمان تورەعاليەۆ مۇنداي باسقوسۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەنىن ايتادى.
– ءبىزدىڭ وبلىس اگرارلى ايماق بولعاندىقتان, جىل سايىن اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋعا قوماقتى قاراجات ءبولىنىپ كەلەدى. بيىلدىڭ وزىندە اتالعان سالاعا 30 ملرد تەڭگەدەن اسا قاراجات ءبولىندى. بۇل – بىلتىرعىدان 1,4 ەسە كوپ. سونىڭ ىشىندە اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەردىڭ شىعىندارىن سۋبسيديالاۋعا 16 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. ال بۇل سالاعا تارتىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى 8,5 ملرد تەڭگەنى قۇراپ وتىر. بۇل دا – بىلتىرعى كورسەتكىشتەن 33%-عا ارتىق. سونىمەن قاتار اتالعان سالانى دامىتۋ ءۇشىن جاڭا تەحنولوگيالاردى قولدانۋ ءبىز ءۇشىن باستى باسىمدىق ەكەنى راس. بۇگىنگى كەزدەسۋدە شەتەلدىك الدىڭعى قاتارلى تەحنيكالارمەن بىرگە تمد ەلدەرىندە شىعارىلعان قۇرال-جابدىق كورسەتىلىپ, مال ازىعىن ساپالى دايىنداۋ جولىندا عىلىمي جاڭالىقتاردى قالاي پايدالانۋ كەرەك ەكەنى ءسوز بولدى. ءبىز بۇل جەردە ەكسپەريمەنت رەتىندە ەگىلگەن ءداندى داقىل تۇرلەرىن كوردىك. نەگىزگى ماقسات – ءوڭىرىمىزدىڭ كليماتىنا بەيىمدەلگەن, عىلىممەن دالەلدەنگەن, ونىمدىلىگى جوعارى مال ازىعىن شىعارۋ. وسىنىڭ ناتيجەسىندە ەڭ ءساتتى شىققان ءداندى داقىل تۇرلەرىن جەرگىلىكتى شارۋالارعا ۇسىنامىز, دەدى ن.تورەعاليەۆ.
ءوڭىر باسشىسى جاڭا تەحنولوگيا سالاسىن يگەرۋگە قىزىعۋشىلىق بىلدىرگەن جاستاردىڭ باستاماسىنا ريزالىق ءبىلدىردى. زاماناۋي تەحنولوگيالاردى جەتىك مەڭگەرگەن جاستار ءۇشىن وزگە وڭىرلەردەن, رەسەي, قىرعىزستان, وزبەكستان ەلدەرىنەن كەلگەن شارۋالاردىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن وسىنداي پىكىر الماسۋ الاڭى وتە قاجەت دەپ ويلايتىنىن ايتتى.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ «جاڭا قازاقستان: جاڭارۋ مەن جاڭعىرۋ جولى» اتتى جولداۋىندا اتقارۋشى بيلىك ورگاندارى الدىنا اۋىل شارۋاشىلىعى كەشەنىن دامىتۋ بويىنشا سونىڭ ىشىندە اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن وندىرۋشىلەردى مەملەكەتتىك قولداۋ جونىندە بىرنەشە مىندەت جۇكتەگەن ەدى. سالاعا قۇيىلعان قارجى, كورسەتىلگەن قولداۋدىڭ ناتيجەسى دە كورىنىپ كەلەدى. مىسالى, وڭىردە بيىلعى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا 95 ملرد تەڭگەنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارى وندىرىلگەن. ءوڭىر شارۋالارى وسى ۋاقىت ىشىندە 14 ملرد تەڭگەلىك جەڭىلدەتىلگەن نەسيە الىپ ۇلگەردى, مۇنىڭ 5 ملرد تەڭگەسى 376 دانا تەحنيكانى ليزينگكە الۋعا جۇمسالعان. وسىنىڭ ناتيجەسىندە وڭىردە بيىل 429 مىڭ گەكتار القاپقا تۇقىم سەبىلدى. مۇنىڭ 3,6 مىڭ گەكتارى ءداندى داقىل بولسا, 113 مىڭ گەكتارى – مايلى داقىلدار.
ايتا كەتەيىك, «Agrofest Batys» فەستيۆالى وسىمەن ەكىنشى مارتە ۇيىمداستىرىلىپ وتىر. بىلتىر وعان 300-دەن اسا وكىل قاتىسسا, بيىل قاتىسۋشىلاردىڭ سانى 500-گە جەتكەن. فەستيۆال قوناقتارىنىڭ اراسىندا پارلامەنت دەپۋتاتتارى دا بار.
– اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن وندىرۋشىلەرمەن ولاردىڭ ءوز الاڭىندا, ءدال وسىنداي ەگىس دالاسىندا كەزدەسۋدىڭ ماڭىزى زور. بۇل جۇزدەسۋلەردەن ءبىز قولدانىستاعى زاڭدارعا قانداي وزگەرىستەر قاجەت ەكەنى جونىندە ناقتى كەڭەس الامىز. اۋىل شارۋاشىلىعى – ەلىمىزدىڭ جەتەكشى سالاسى. سوندىقتان بۇل جەردە فەرمەرگە عىلىم دا, زاڭ دا, مەملەكەت تە كومەك قولىن سوزۋى كەرەك, دەيدى «رەسپۋبليكا» پارتياسىنان سايلانعان ءماجىلىس دەپۋتاتى دينارا شۇكىجانوۆا. ول اگروفەستيۆالگە ارىپتەسى ايداربەك حودجانازاروۆپەن بىرگە كەلگەن ەكەن.
وتكەن جىلعى اگروفەستيۆال كەزىندە «AlemAgro Holding» مەن «اگرو-سەرۆيس-باتىس» كومپانيالارى تىڭ باستامانى قولعا العان ەدى. ياعني قوس كومپانيا بىرىگىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ بۋدان تۇقىمدارىن وسىرەتىن تاجىريبە ورتالىعىن ىسكە قوسقان. «AlemAgro Holding» كومپانياسى باتىس فيليالىنىڭ ديرەكتورى بەرىك جۇمين وسى تاجىريبە ورتالىعىندا وسىرىلگەن جۇگەرى مەن كۇنباعىستىڭ بۋدان سورتتارىن تانىستىردى.
– قازىر ءبىز ەگىپ جۇرگەن داقىل تۇقىمدارىنىڭ كوبى كەڭەس زامانىنان قالعان, سوندىقتان دا ولاردىڭ ونىمدىلىگى – تومەن. سول سەبەپتەن ءبىز بۇل داقىلداردىڭ جاڭا سورتتارىن جاساۋ ارقىلى ۇلكەن جۇمىستى قولعا الدىق. مۇنىڭ تيىمدىلىگى سول – ءتىپتى قۋاڭشىلىق جىلدارى دا مول ءونىم الۋعا بولادى, – دەيدى ب.جۇمين.
جالپى, اگروفەستيۆالدىڭ بايتەرەك اۋدانىندا ءوتۋى دە تەگىن ەمەس ەكەن. توپىراعى قۇنارلى بۇل ايماقتىڭ اتاعى اۋەلدەن ديقانشىلىقپەن الىسقا كەتكەن. ەگىنجاي كۇنى جەرگىلىكتى شارۋالاردىڭ جەتىستىگىنە الىس-جاقىننان كەلگەن قوناقتار كۋا بولدى.
– وتكەن جىلى اۋداندا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا 4 ملرد تەڭگەدەن ارتىق سۋبسيديا بەرىلدى. قاراجات نەگىزىنەن جاڭا تەحنيكا ساتىپ الۋعا جانە مال شارۋاشىلىعى مەن وسىمدىك شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا جۇمسالدى. مەملەكەت قولداۋى ارقىلى اۋداندا شارۋا قوجالىقتارى جىلدان-جىلعا جاقسى دامىپ كەلەدى, – دەيدى بايتەرەك اۋدانىنىڭ اكىمى مارات توقجانوۆ.
اگروفەستيۆالگە ارنايى قاتىسقان مارتەبەلى مەيماننىڭ ءبىرى – پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى ارمان وتەعۇلوۆ. ول بۇل ءىس-شارانىڭ ءاۋ باستا جەرگىلىكتى اگروۋنيۆەرسيتەت جانىنان شاعىن كونفەرەنتسيا رەتىندە باستاۋ العانىن ايتىپ, كەيىن ەگىس دالاسىندا ۇيىمداستىرىلاتىن اۋقىمدى شاراعا اينالعانىنا ريزاشىلىق ءبىلدىردى.
– ۇيىمداستىرۋشىلار وسى فەستيۆال ارقىلى كورشىلەس رەسەيدىڭ اگرارلىق وزىق تەحنولوگياسىن ەلگە اكەلۋدە. ول ءبىزدىڭ شارۋالاردىڭ العا دامۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى, – دەدى ارمان كارىم ۇلى.
فەستيۆالدى ۇيىمداستىرۋشىلار بولاشاقتا ەلىمىزدەگى فەرمەرلىك قوزعالىستى ودان ءارى دامىتىپ, بۇل سالاعا ەلىمىزدىڭ عانا ەمەس, جاقىن شەتەلدەردەن عالىمداردى تارتۋدى دا جوسپارلاپ وتىر ەكەن.
– كەلەر جىلى فەستيۆال تاقىرىبىنا قوي شارۋاشىلىعىن, ءسۇت ءوندىرىسىن جانە قۇس شارۋاشىلىعىن دا قوسۋدى ۇيعارىپ وتىرمىز. ياعني بولاشاقتا ءبىزدىڭ اگروفەستيۆال اگروونەركاسىپ كەشەنىن تولىق قامتيدى. ءبىزدىڭ ميسسيا – قازاقستاننىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ. فەرمەر ەڭ مارتەبەلى ماماندىق ەكە-ءنىن دالەلدەگىمىز كەلەدى, – دەيدى «اگروسەرۆيس-باتىس» جشس باسشىسى ارمات بيسەنوۆ.
شىنىندا دا اشىق اسپان استىندا وتكەن اگروفەستيۆال شارالارى جان-جاقتى ءارى مازمۇندى بولدى. ءىس-شارا اياسىندا «2024 جىلى نە ەگەمىز؟ جاڭا داقىلداردىڭ ەكونوميكاسى مەن تەحنولوگياسى», «يننوۆاتسيالىق تەحنيكا جانە سوڭعى جەتىستىكتەر», «ەگىس القابىنداعى سىناق ساتتەرى» اتتى سەكتسيالار ۇيىمداستىرىلىپ, «باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى ءىرى قارا مالىنىڭ ءابسوليۋتتى چەمپيونى» بايقاۋى ءوتتى. كەلۋشىلەرگە تاجىريبە الاڭدارىندا وسىرىلگەن كۇنباعىستىڭ 25 سورتى, جۇگەرىنىڭ 11 تۇقىمى, سورگو داقىلىنىڭ ءۇش ءتۇرلى سورتى ۇسىنىلدى. سونداي-اق ديقاندار وسىمدىكتى قورعاۋ قۇرالدارىنىڭ جۇيەسىمەن تانىستى. اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارى كورمەسىندە جاڭا ۇلگىدەگى تراكتورلار, تۇقىمسەپكىش تەحنيكالار, توپىراق وڭدەگىش قۇرالدارى قويىلدى.
قازاقتىڭ اقباس سيىرىن وسىرەتىن شارۋاشىلىقتار اراسىنداعى سايىس وتە قىزىقتى ءوتتى. كورمەگە ارنايى تەرەكتى اۋدانىنان «ايسۇلۋ» جانە «باقىت» شارۋا قوجالىقتارى, بايتەرەك اۋدانىنان «شونايبەكوۆ» شارۋا قوجالىعى, اقجايىق اۋدانىنان ء«سابيت» قوجالىعى اسىل تۇقىمدى بۇقالارىن الىپ كەلگەن ەكەن. وسىلاردىڭ ىشىنەن ءۇش بۇقا ۇزدىك دەپ تانىلدى. ونىڭ ەكەۋى ء«سابيت» قوجالىعىنان, بىرەۋى «ايسۇلۋ» قوجالىعىنان تاڭدالدى.
قازاقتىڭ اقباس سيىرى 1950 جىلى كسرو مينيسترلەر كەڭەسى بەكىتكەن سيىردىڭ جاڭا تۇقىمى بولاتىن. بۇل تۇقىمنىڭ ەرەكشەلىگى – كۇي تالعامايدى, ەركىن جايىلىپ ءجۇرىپ تە ەرەكشە سەمىرە الادى. قازاقستاننىڭ تابيعي جاعدايىنا ابدەن بەيىمدەلگەن ەتتى تۇقىم. بۇگىندە ەلىمىزدە 16 مىڭنان اسا شارۋاشىلىق زەڭگى بابانىڭ وسى تۇقىمىن وسىرەدى ەكەن. ەلىمىزدە اقباس سيىردىڭ سانى 425 مىڭعا جەتەدى. عالىمدار مەن ماماندار سەلەكتسيا جۇمىسىن جالعاستىرىپ, شارولەز, ابەردين-انگۋس جانە قازاقتىڭ اقباس سيىرىنان الىنعان بۋدانعا «اۋليەكول تۇقىمى» دەگەن اتاۋ بەرىپتى. شارۋالار بۇل تۇقىمنىڭ بولاشاعىنان ءۇمىتتى.
دەگەنمەن اگرو سالانىڭ كوڭىلدى كۇپتى قىلعان ماسەلەلەرى دە از ەمەس. مىسالى, ىرگەدەگى رەسەيدە ەگىن شارۋاشىلىعىنا كورسەتىلەتىن ءتۇرلى كومەك ءبىزدىڭ ەلدەن گورى كوبىرەك. سوندىقتان دا ەگىننىڭ وزىندىك قۇنى شارۋالار ءۇشىن ارزانعا تۇسەدى. مىنە, سوندىقتان ولار بيدايدى ءبىزدىڭ ەلگە تومەن باعامەن ەكسپورتتاۋدا.
«شارۋالارىمىزدىڭ شىعىندارى رەسەيلىك بيداي باعاسىمەن كەلمەيدى. ءبىزدىڭ شارۋالار شىعىنىن وتەۋ ءۇشىن تونناسىنا 90 مىڭ تەڭگەدەن ساۋدالاسا, رەسەيلىكتەر تونناسىن 40 مىڭ تەڭگەگە دەيىن وتكىزۋگە دايىن. بۇل ءبىزدىڭ اگرو سالاعا قاتتى سوققى بولعالى تۇر. بۇعان توسقاۋىل قويماسا بولمايدى. ۇكىمەتكە ۇسىنىستار جىبەرىپ جاتىرمىز», دەيدى بايتەرەك اۋدانىنىڭ اكىمى مارات توقجانوۆ.
قازىر باتىس قازاقستان وبلىسىندا دا ەگىن ورۋ ناۋقانى باستالىپ كەتتى. القاپتىڭ گەكتارىنان ورتاشا 13,5 تسەنتنەر ءونىم تۇسۋدە. جالپى, وبلىس بويىنشا 78 مىڭ تونناعا جۋىق استىق جينالعان.
– ءبىز جوعارى باعاعا سەنىپ وتىرماۋىمىز قاجەت. قازىر نازارىمىز ەڭ جاقسى تۇقىم تۇرلەرىندە, ۇزدىك تەحنيكا مەن تەحنولوگيادا, ءتيىمدى تىڭايقىش پەن ءونىمدى قورعاۋ ادىستەرىندە عانا بولۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. بۇل ءىس-شارا سوعان تاجىريبە الاڭى, باستاما بولسىن دەپ ۇيىمداستىردىق. بۇگىن باعاسى جوعارى, ولكەمىزدە وسىرۋگە, جاقسى ءونىم الۋعا بولاتىن زىعىر, جاسىمىق, نوقات, قاتتى بيداي سياقتى داقىلداردى تالقىلادىق. «AlemAgro» كومپانياسىنىڭ وكىلدەرى ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماعىنان كەلدى. قىرعىزستاننان جۇگەرىگە ماماندانعان, ومبىدان مينەرالدى تىڭايتقىشتارعا, كوكشەتاۋدان جاڭا تەحنولوگيانى ەگىندە پايدالاناتىن, اقمولا وبلىسىنان قاتتى بيدايعا ماماندانعان ماماندار تاجىريبەلەرىمەن ءبولىستى. مۇنىڭ ءبارى جەرگىلىكتى شارۋالاردىڭ الداعى جۇمىسىنا پايداسىن بەرەدى دەگەن ويدامىز, – دەيدى شارانى ۇيىمداستىرۋشى «اگروسەرۆيس-باتىس» جشس-نىڭ باسشىسى ارمات بيسەنوۆ.
ءبىر سوزبەن ايتقاندا, وڭىردە عىلىمدى, جاڭا تەحنولوگيا مەن وزىق تاجىريبەنى قولدانا وتىرىپ, اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋ باعىتىندا قادام جاسالىپ وتىر.
باتىس قازاقستان وبلىسى
