ماشينا جاساۋداعى جاڭا جوبالار

 ماشينا جاساۋ باعىتىنداعى 151 جوبا

يندۋستريا جانە ينفرا­قۇرى­لىمدىق دامۋ ءمينيسترى مارات قارا­باەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇگىنگى تاڭدا قازاقستان ەكونوميكاسى قۇرى­لىمىنداعى ماشينا جاساۋ سالا­سى­نىڭ ۇلەسى – 1,5%, ال وڭدەۋ ونەر­كاسى­بىندەگى ۇلەسى 13%. قازىرگى ۋاقىت­تا سالادا 3,8 مىڭعا جۋىق كاسىپ­ورىن جۇمىس ىستەيدى, جۇمىسپەن قامتىل­عاندار سانى 118 مىڭنان اسادى.

جالپى, ماشينا جاساۋ سالاسى – وڭدەۋشى ونەركاسىپتەگى ەڭ قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان سالالاردىڭ ءبىرى. ەگەر كەيىنگى 5 جىلدا وڭدەۋشى ونەركاسىپتىڭ ورتاشا ءوسۋ قارقىنى 4,5% بولسا, ماشينا جاساۋ سالاسىندا 17,6% ءوسىم كورسەتتى.

ءمينيستردىڭ پىكىرىنشە, سالانى ودان ءارى نىعايتۋ اياسىندا جاڭا جوبالارعا كوپ كوڭىل ءبولىنىپ وتىر. ماسەلەن, 2028 جىلعا دەيىن 1,7 ترلن تەڭگەگە 24 مىڭنان اسا جاڭا جۇمىس ورنىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن 151 جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانعان. ولاردىڭ ىشىندە تەمىرجول, اۋىل شارۋاشىلىعى, ەلەكتر تەحنيكاسى, مۇناي-گاز, تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا ماشيناسىن جاساۋ, سونداي-اق اۆتوموبيل جاساۋ سالالارىنداعى كاسىپورىندار بار. اتاپ ايتقاندا, 2023 جىلى 217 ملرد تەڭگەگە 3,5 مىڭ جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن 29 جوبا ىسكە قوسىلادى دەپ جوسپارلانعان.

ەنەرگەتيكا ءمينيسترى الما­سادام ساتقاليەۆ ءىرى مۇناي-گاز جوبالارىنداعى قازاقستاندىق تا­ۋارلار ۇلەسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا مۇناي-گاز ماشيناسىن جاساۋدى دامىتۋدىڭ حالىقارالىق ورتالىعى قۇرىلعانىن باياندادى. ونىڭ جۇ­مىسى اياسىندا 400 ملن دوللار سوما­سىندا بولاشاقتا وتاندىق ون­دىرۋ­شىلەر (زاۋىتتار) جەتكىزە الا­تىن سۇرانىسقا يە ونىم­دەردىڭ 7 توبى انىقتالدى. ول ءۇشىن ءىرى مۇناي-گاز جوبالارىندا جەرگى­لىكتى تا­ۋار وندىرۋشىلەردى قولداۋ تەتىك­تەرى ەنگىزىلدى. ولاردىڭ قاتارىندا «ەرتە تەندەر», «سىنامالىق تاپسىرىس» جانە «ينۆەس­تيتسيالاردىڭ ورنىنا كەلىسىمشارت» بار.

وتىرىستا قازاقستان ماشينا جاساۋشىلار وداعى باسقارما تور­اعاسىنىڭ ورىنباسارى ەرقانات ماقانوۆ تا ءسوز سويلەدى.

پرەمەر-مينيستر وتكەن 5 جىلدا قازاقستان ەكونوميكاسىنداعى ماشينا جاساۋ سالاسىنىڭ ۇلەسى 1,5 ەسە, ال ءوندىرىس كولەمى 3 ەسە ءوسىپ, 3 ترلن تەڭگەدەن اسقانىن اتاپ ءوتتى. وتكەن جىلدىڭ وزىندە سالاعا 470 ملن دوللاردان اسا شەتەلدىك ينۆەستيتسيا تارتىلدى. سونداي-اق سالانى ودان ءارى دامىتۋ الەۋەتى زور.

«وتاندىق ءونىمدى ەكسپورتتاۋعا ايتارلىقتاي مۇمكىندىگىمىز بار. مىسالى, ەۋرازيالىق ەكونوميكا­لىق وداق ەلدەرىنىڭ ماشينا جاساۋ ونىمدەرى يمپورتىنىڭ جالپى كولەمى 2021 جىلى 141 ملرد دوللاردى قۇرادى. ياعني ەلىمىزدىڭ اتالعان نارىقتاعى ۇلەسىن ءالى دە ارتتىرۋعا بولادى», دەدى ءا.سمايىلوۆ.

ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, جابدىقتاردىڭ توزۋ دەڭگەيىنىڭ جوعارى بولۋى وزەكتى ماسەلەگە اينالىپ وتىر. ورتاشا العاندا, ماشينا جاساۋ سالاسىن­داعى بۇل كورسەتكىش – شامامەن 40 پا­يىز. نەگىزگى كاسىپورىنداردىڭ جاي-كۇيى ايتارلىقتاي جاڭعىرتۋدى جانە رەكونسترۋكتسيالاۋدى تالاپ ەتەدى.

وسىعان بايلانىستى ءا.سمايىلوۆ ءبىرىنشى كەزەكتە شاعىن جانە ورتا بيزنەس ءۇشىن قارجىلاندىرۋدى قول­جە­تىم­دى ەتۋ, سونداي-اق ونەركا­سىپتى دامى­تۋ قورىنىڭ جەلىسى بو­يىنشا قارجى­لان­دىرۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. پرەمەر-ءمينيستر­دىڭ پىكىرىنشە, مۇناي-گاز ماشينا­سىن جاساۋ سالاسىنىڭ دا دامۋ الەۋەتى زور. قازىر بۇل سەكتورداعى ءوندىرىس كولەمى – شامامەن 160 ملن دوللار. بۇل ورايدا يمپورت كولەمى 1,6 ملرد دوللاردان اسادى.

«كورىپ وتىرعانىمىزداي, ون­داعان ەسە ايىرما بار. ونى بارىنشا قىسقارتۋ كەرەك. وتاندىق جاڭا وندىرىستەردى قۇرۋ­عا جاردەمدەسۋ ءۇشىن 2020 جىلى ءىرى جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلارمەن بىر­لەسىپ, حالىقارالىق مۇناي-گاز ماشينا جا­ساۋ ورتالىعى اشىلدى. جەرگىلىكتى وندىرۋ­شىلەردىڭ الەۋەتى مەن جوعارى قىزى­عۋ­شىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, وسى باعىتتاعى جۇمىستى كۇشەيتۋ قاجەت», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.

ديقاندارعا جاڭا تەحنيكا قاجەت

پرەمەر-مينيستر اۋىل شارۋا­شىلىعى ماشينالارىن جاساۋ ماسە­لەسىنە ارنايى توق­تالدى. ونىڭ اي­تۋىنشا, قازىرگى ۋا­قىتتا ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى تەح­نيكاسى پاركىنىڭ توزۋى شامامەن 76%-دى قۇرايدى. وتكەن جىلى وتاندىق كاسىپ­ورىندار 15 مىڭنان اسا اۋىل شارۋا­شىلىعى تەحنيكاسىن ءوندىردى. الايدا بۇل  جەتكىلىكسىز.

«ديقاندارعا جاڭا تەحنيكا قاجەت. سوندىقتان ءوندىرىس قارقىنىن ارتتىرۋ كەرەك. ول ءۇشىن بىزدە بارلىق قاجەتتى قۇرالدار مەن مۇمكىندىكتەر بار», دەدى ول.

سونداي-اق ونەركاسىپ كووپەراتسياسىن دامىتۋدىڭ ماڭىزى اتالىپ ءوتتى. بۇگىندە رەسپۋبليكادا General Motors, Alstom, General Electric, Daewoo Bus, Hyundai, ت.ب. ماشينا جاساۋداعى ءىرى الەمدىك كوشباسشىلارمەن بىرلەسكەن كاسىپورىندار تابىستى جۇمىس ىستەپ جاتىر. قاراعاندى وبلىسىنىڭ ساران قالا­سىندا 2020 جىلى ىسكە قوسىلعان تەحنيكا جانە اۆتوبۋس­تار شىعاراتىن زاۋىت – ونەركاسىپ كووپەراتسياسىنىڭ بىرەگەي مىسالى. ول جىلىنا 1 200 كولىك شىعارۋعا قاۋقارلى. كاسىپورىنعا 11,9 ملرد تەڭ­گە ينۆەستيتسيالاندى. زاۋىت تو­لىق قۋاتىنا شىققاننان كەيىن وندا ءبىر مىڭعا جۋىق ادام ەڭبەك ەتپەك.

ءا.سمايىلوۆ ماشينا جاساۋ سالاسىن ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بو­يىن­شا ءتيىستى بەسجىلدىق كەشەندى جوس­پار ازىرلەنىپ جاتقانىن ەسكە سالدى. ونى ىسكە اسىرۋ ماشينا جاساۋ سالاسىنداعى ءوندىرىستى 2 ەسەدەن اسا, ەكسپورت كولەمىن 3 ەسە, نەگىزگى كاپيتالعا تارتىلعان ينۆەستيتسيالاردى 1,5 ەسە ارتتىرۋعا, سونداي-اق ەڭبەك ونىمدىلىگىن 2 ەسە ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

«مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ناتي­جە­سىن­دە وتاندىق كاسىپورىندار تۇراقتى جۇ­مىس ورىندارىن قۇرۋ, سونداي-اق جاڭا وندىرىس­تەر اشۋ جانە جۇمىس ىستەپ تۇرعان كاسىپ­ورىنداردى جاڭعىرتۋ ارقىلى ەلدىڭ الەۋ­مەت­تىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا ءوز ۇلە­سىن قوسا الادى», دەدى پرەمەر-مينيستر.

ويىن قورىتىندىلاي كەلە, ۇكىمەت باسشىسى قىسقا مەرزىمدە ماشينا جاساۋ سالاسىن دامىتۋ­دىڭ كەشەندى جوسپارىن كەلىسۋدى, حالىقارالىق مۇناي-گاز ماشينا جاساۋ ورتالىعىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ­دى, سونداي-اق قازاقستان­دا بالاماسى بار يم­پورتتىق اۋىل شارۋاشىلىعى تەحني­كا­سىنا ينۆەس­تيتسيالىق سۋبسيديا بەرۋ مول­شەرلەمەسىن 25%-دان 15%-عا دەيىن تومەن­دەتۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋدى تاپسىردى.

بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ جولدارى

ۇكىمەت وتىرىسىندا بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ جانە سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋ ماسەلەلەرى دە قارالدى. «ساياباقتاردى, كوشەلەردى, جاعالاۋلار مەن تۇرعىن ءۇي اۋلالارىن ترەناجەرلارمەن, سپورت الاڭدارىمەن جابدىقتاۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلۋعا ءتيىس», دەدى ءا.سمايىلوۆ.

مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى اسحات ورالوۆ رەسپۋبليكادا جىل سا­يىن 1,2 ملن ادامدى, ونىڭ ىشىندە 500 مىڭ اۋىل تۇرعىنىن قامتيتىن ءتۇرلى دەڭگەيدەگى 25 مىڭنان اسا بۇقارالىق سپورت ءىس-شاراسى وتكىزىلەتىنىن حابارلادى. كەيىنگى جىلدارى مارافوندار, ۆەلوشەرۋلەر, وتباسىلىق جارىستار, بۇقارالىق كونكي تەبۋ, ت.ب. ءىس-شارالاردىڭ تانىمالدىعى ارتىپ كەلەدى. جالپى, بۇگىندە ەلىمىزدە دەنە شىنىقتىرۋمەن جانە سپورتپەن شۇعىلداناتىن ادامدارداردىڭ سانى 38%-دان اسادى ەكەن. مۇنى ەسەپكە شاقساق, 7,5 ملن-نان اسا ادام بولادى.

سونىمەن قاتار ەلىمىزدە 800-دەن اسا بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر كلۋبى جۇمىس ىستەيدى. وتكەن وقۋ جىلىندا قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى بويىنشا مەكتەپتەردە 1,3 ملن-عا جۋىق بالا قامتىلعان 49 مىڭنان اسا سپورت ۇيىرمەسى اشىلدى. سونداي-اق مەملەكەتتىك سپورت تاپسىرىسى شەڭبەرىندە بيىل 190 مىڭنان اسا بالا سپورت ۇيىرمەلەرىمەن قامتىلعان.

مينيستر قازاقستاندا 43 مىڭعا جۋىق سپورت نىسانى بار ەكەنىن, ونىڭ 23 مىڭنان استامى اۋىلدىق جەرلەردە ورنالاسقانىن ايتتى. بيىل 113 جاڭا سپورت نىسانىن سالۋ, سونداي-اق 20 نىساندى كۇردەلى جوندەۋ جانە قولدانىستاعى 6 سپورت نىسانىن قايتا جاراقتاندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇعان قوسا قىزمەت كورسەتىپ تۇرعان مەكەمەلەردى تۇگەندەۋ جۇمىستارى اتقارىلىپ, جوندەۋ ىستەرىنە جانە ءتيىستى قۇرال-جاب­دىقتارعا قاجەتتىلىك انىقتالىپ وتىر.

وتىرىستا الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى مارات سۇلتانعازيەۆ, اقتوبە وبلى­سىنىڭ اكىمى ەرالى توعجانوۆ, تۇركى­ستان وبلىسىنىڭ اكىمى دارحان ساتىبالدى دا وڭىرلەردە اتقارىلىپ جاتقان شارالار تۋرالى بايانداما جاسادى.

ۇكىمەت باسشىسى سپورت پەن بەل­سەندى ءومىر سالتى ۇلت دەنساۋلى­عىنىڭ كەپىلى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ءار ادامنىڭ تالانتى مەن قابىلەتىن اشاتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇل اسىرەسە جاس ۇرپاقتى تاربيەلەۋ ءۇشىن وتە ماڭىزدى. وسىعان بايلانىستى ول حالىقتىڭ بارىنە بىردەي قولجەتىمدى بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ, سونداي-اق بۇقارالىق جانە تۇراقتى سپورتتىق ءىس-شارالاردى ۇيىمداستىرۋ ارقىلى ازاماتتاردى سپورتپەن شۇعىلدانۋعا مىندەتتى تۇردە تارتۋ قاجەتتىگىن ايتتى.

«ەلىمىزدە جاقسى داستۇرگە اينال­عان ءارتۇرلى جاستاعى ادامدارعا ارنالعان بۇقارالىق مارافوندار مەن جارىستار تۋرالى ءبارى بىلەدى. كەيىنگى جىلدارى بارلىق جەردە سپورت الاڭدارى مەن باسقا دا ءىرى وبەكتىلەر سالىندى. ءبىز سپورتپەن شۇعىلداناتىن ادامداردىڭ سانى كۇننەن كۇنگە ارتىپ كەلە جاتقانىن كورىپ وتىرمىز. ۇيلەردىڭ اۋلالارىندا, گۇلباقتار­دا جانە ساياباقتاردا ورناتىلعان ترەناجەرلەردى ەشكىمگە قاجەت ەمەس دەپ ساناعان سكەپتيكتەر دە از بولعان جوق», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.

وعان قوسا بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ بويىنشا ءتۇرلى باعدارلامالار مەن جوبالارعا قاراماستان, كوپ­تەگەن جۇيەلى ماسەلەلەر شەشى­مىن تاپ­­پاعىنىن اتاپ ءوتتى. ماسەلەن, اق­پارات­تىق كەڭىستىكتى مونيتورينگتەۋ نا­تي­جەسىندە شىلدە ايىنىڭ وزىندە عانا وسى سالاداعى پروبلەمالارعا قاتىستى حالىقتان كوپ شاعىم تۇسەتىنى انىقتالدى.

«مىسالى, پاۆلودار وبلىسى بايان­­اۋىل اۋدانى مايقايىڭ كەنتىن­­دە 2020 جىلى جوندەلگەن ستا­­ديون قۇ­­لاپ جاتىر. 3 جىل ىشىندە بۇل وبەكت جا­رامسىز بولىپ قالدى دەسە دە بو­­لا­دى. فۋتبول الاڭى مەن جۇگى­رۋ جول­­دارىنان باستاپ تريبۋنا­لار مەن كيىم اۋىستىراتىن بول­مە­لەرگە دە­يىن جا­رامسىز كۇيگە تۇس­كەن», دەپ تاپ­تىش­تەدى ۇكىمەت باسشىسى.

سونداي-اق ول قاراعاندى وبلى­سىن­داعى شۇباركول كومىر ۆاحتا­لىق كەنتىندە سپورت زالى قيراپ قالعا­نى­نا دا توقتالىپ ءوتتى. ال اقتوبە وب­لى­سىنىڭ شيقۇدىق اۋىلىنداعى تە­رەك­تى مەكتەبىندە سپورتزال جوق ەكەن.

«بىزدە سپورت زالدارى جوق مەكتەپتەر تەك شاعىن اۋىلداردا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ءىرى قالالاردا ءالى دە كوپ. دەنە شىنىقتىرۋ مۇعالىمدەرى مەن كاسىبي جاتتىقتىرۋشىلار جەتىسپەيدى», دەدى پرەمەر-مينيستر.

سونىمەن قاتار ءا.سمايىلوۆ استا­نا­داعى ۇلتتىق سپورت ۋنيۆەر­سيتەتىنىڭ جانە الماتى وبلىسىنداعى وليمپيادالىق دايارلىق ورتالىعىنىڭ قۇرىلىسى ۇزاققا سوزىلىپ كەتكەنىنە جۇرتشىلىقتىڭ نارازى ەكەنىن باسا ايتتى.

«سپورتتى دامىتۋ جانە سالاماتتى ءومىر سالتىن ناسيحاتتاۋ باعىتىندا ءبىز اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىپ كەلەمىز, الايدا كەيبىر ماسەلەلەر بويىنشا ءبىر ورىندا تۇرىپ قالدىق. وكىنىشكە قاراي, بىزدە دەنە شىنىقتىرۋ مەن سپورتتى باسقارۋدىڭ ءتيىمدى ءبىرتۇتاس جۇيەسى جوق. بۇل ماسەلە اسىرەسە جەر­گىلىكتى جەرلەردە وتە وزەكتى. سپورتتى جانە سالاماتتى ءومىر سالتىن ناسيحاتتاۋمەن اينالىساتىن مەملەكەتتىك ورگاندار مەن وزگە دە ۇيىم­داردىڭ قىزمەتىن ۇيلەستىرۋ جۇمى­س­تارىندا كەمشىلىك كوپ», دەپ اتاپ ءوتتى ول.

وسىعان بايلانىستى ۇكىمەت دەنە شىنىقتىرۋ مەن سپورتتى دامىتۋدىڭ 2023-2029 جىلدارعا ارنالعان تۇجى­رىم­داماسىن بەكىتتى. ونىڭ اياسىندا 2030 جىلعا قاراي حالىقتىڭ 50%-ىن دەنە شى­نىقتىرۋعا جانە سپورت­پەن شۇعىلدانۋعا تارتۋ مىن­دەتى تۇر. ءا.سما­يىلوۆ سالالىق مينيسترلىك پەن اكىم­دىك­تەرگە وسى باعىتتاعى جۇمىستى كۇ­شەي­تۋدى تاپسىردى.

سونىمەن قاتار پرەمەر-مينيستر جۇمىس ىستەپ تۇرعان سپورت نىسان­دارىنىڭ ينۆەنتاريزاتسياسىن اياق­تاپ, ولاردىڭ قاجەتتىلىكتەرىن ايقىن­داۋدىڭ ماڭىزدى­لىعىن ەسكە سالدى.

ء«بىز ءارى قاراي جۇمىس ىستەۋگە قاي نىساننىڭ مۇمكىندىگى بار ەكەنىن, قايسىسى كۇردەلى جوندەۋدى قاجەت ەتەتىنىن, قانشا سپورتتىق قۇرال-جابدىقتار قاجەت ەكەنىن ناقتى ءبىلۋىمىز كەرەك», دەدى ول.

ءسوز سوڭىندا ءا.سمايىلوۆ مادە­نيەت جانە سپورت, عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم, وقۋ-اعارتۋ مينيستر­لىكتەرىنە الەمدىك تاجىريبەنى ەسكەرە وتىرىپ, دەنە شىنىقتىرۋ جات­تىقتىرۋشىلارى مەن مۇعا­لىمدەرىن دايارلاۋ جۇيەسىن قايتا قاراۋدى تاپسىردى.