پرەزيدەنت تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى باعدات مۋسيننەن باس قالادا ينتەرنەت قاشان دۇرىس جۇمىس ىستەيتىنىن سۇراپ, بۇل جاعدايدىڭ شاھار ەكونوميكاسىنا كەدەرگى كەلتىرەتىنىن جانە قالا قوناقتارىنا كەرى اسەر ەتەتىنىن ايتقانى ەسىمىزدە.
ينتەرنەتكە كۇنىمىز قاراعان زاماندا ونىڭ ساپاسى مەن جىلدامدىعى اسا ماڭىزدى. استانا تۇرعىندارى 5G قوسىلعانى تۋرالى ەستىگەنى بولماسا, ءالى قىزىعىن كورە قويعان جوق. قالانىڭ كوپ اۋماعىندا ينتەرنەت جىلدامدىعى وتە باياۋ.
تسيفرلىق دامۋ ءمينيسترى رەتىندە باعدات مۋسين بۇنىڭ سەبەبىن بىلاي دەپ ءتۇسىندىردى: «بايلانىس تولىعىمەن جوق 67 لوكاتسيا بار ەكەنى بەلگىلى بولدى. ونداعى تۇرعىندارمەن سويلەسكەن كەزىمىزدە ولاردىڭ راديوفوب ەكەندەرى انىقتالدى. ولار تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىنە بازالىق ستانسانى ورناتۋدان قورقادى. الايدا اكىمدىكتىڭ كومەگىمەن 39 ءۇيدىڭ توبەسىنە بازالىق ستانسانى ورناتۋعا تۇرعىنداردى كوندىردىك. ولاردىڭ 5-ىنە ورناتىلدى, 6-ىنا قازىر قويىلىپ جاتىر, قالعاندارىمەن كەلىسىمشارت جاسالۋ ۇستىندە. ال قالعان 28 ءۇيدىڭ تۇرعىندارىنا 3 اي بويى بازالىق ستانسانىڭ ادام دەنساۋلىعىنا قاۋىپسىز ەكەنىن تۇسىندىرگەنىمىزبەن, سول كۇيى كوندىرە المادىق».
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, ەكىنشى ماسەلە – تاريف قۇنىنىڭ ارزان بولۋى. قولدانۋشىلار ينتەرنەتتە ۇنەمى وتىراتىندىقتان ارزان باعامەن كوپ ترافيك جۇمساۋ ۇلكەن جۇكتەمە كورىنەدى. مينيستر كەلتىرگەن دەرەكتەرگە سايكەس, 2022 جىلى قازاقستاندا 1 پايدالانۋشىعا ارنالعان ينتەرنەتتىڭ موبيلدىك ترافيگىنىڭ ورتاشا كولەمى ايىنا 13,9 گبايتتى قۇراعان. ال بۇل كورسەتكىش سولتۇستىك امەريكا ەلدەرىندە ايىنا 5,6 گبايتقا عانا تەڭ. ء«بىزدىڭ قولدانۋشىلار ۇنەمى ينتەرنەتتە وتىرادى. ەگەر ەۋروپانى, امەريكانى الىپ قاراساق, قولدانۋشى ۆيدەونى اشپاس بۇرىن, ول وعان كەرەك پە, جوق پا, سونى ويلانادى. ويتكەنى ول مەگابايتىن جوعالتادى», دەيدى مينيستر.
الەۋمەتتىك جەلى پايدالانۋشىلارى ءمينيستردىڭ ءسوزىن قىزۋ تالقىلاپ, ينتەرنەتتىڭ ءجوندى جۇمىس ىستەمەيتىنىن جازىپ, ءتاريفتى قىمباتتاتۋ ماسەلەسىن سىنعا الدى. ال ب.مۋسين ينتەرنەت-ساراپشىلارى ونىڭ ءسوزىن دۇرىس تۇسىندىرمەگەنىن ايتىپ, پاراقشاسىندا جازبا قالدىردى.
– بىرىنشىدەن, نازار اۋدارعىم كەلەتىن نارسە – بايلانىس قۇنى. ءبىز ينتەرنەت قۇنىنىڭ ارزاندىعى بويىنشا الەمدەگى 10 ەلدىڭ ىشىندە بولماساق تا, 20 ەلدىڭ قاتارىنا كىرەمىز. بۇل – فاكت. بىراق ارزان بايلانىس وپەراتورلار ءۇشىن ءتيىمدى ەمەس ەكەنىن ءتۇسىنۋ ماڭىزدى. بۇل – بيزنەس, سوندىقتان بيزنەستى دامىتۋ, ياعني جەلىنى قۇرۋ جانە ساپانى جاقسارتۋ ءۇشىن ينۆەستيتسيا قاجەت. كىرىسپەن بىرگە ينۆەستيتسيا كەلەدى. ەگەر تابىس تومەن بولسا, دامۋ ءۇشىن ينۆەستيتسيا قۇيىلمايدى, تيىسىنشە ساپا دا بولمايدى. الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ دامۋىنا بايلانىستى ەلدە ترافيكتى تۇتىنۋ بىرنەشە ەسە ءوستى. بۇل نەنى بىلدىرەدى؟ بۇل وپەراتورلار جەلىسىندەگى جۇكتەمە دە ارتتى دەگەن ءسوز. بىراق شىعىندار تۇتىنىلاتىن ترافيكتىڭ كولەمىنە سايكەس تەپە-تەڭ تۇردە وسكەن جوق. 5G ەنگىزگەنىمىزدى ەسەپكە الماعاندا, قازاقستاندا ءموبيلدى ترافيك 2019 جىلى 60 پايىزدان 2022 جىلى 21 پايىزعا دەيىنگى قارقىنمەن ءوستى جانە بۇل ترەند جالعاسا بەرەدى. بۇل – 4G/5G ءموبيلدى جەلىلەرىنە ۇلكەن جۇكتەمە, – دەدى ب.مۋسين.
الايدا بۇل ماسەلە ايتىپ اۋىز جيعانشا شەشىمىن تاپقان سياقتى. ويتكەنى ءمينيستردىڭ سوزىنەن كەيىن ۇيالى بايلانىس وپەراتورلارى تاريف قۇنىن بىردەن كوتەرىپ جىبەردى.
ب.مۋسين ينتەرنەتتى دە ۇنەمدەپ پايدالانۋعا شاقىردى. ء«موبيلدى ينتەرنەتتىڭ قىمبات ەكەنىن ءتۇسىنىپ, اقشانى ۇنەمدەيىك. ۇيگە كەلگەندە wi-fi جەلىسىنە اۋىسۋ كەرەك. ەكونوميكا مادەنيەتى بولۋى كەرەك. سۋدى ۇنەمدەگەندەي ءموبيلدى ينتەرنەتتى دە ۇنەمدەيىك. ينتەرنەت – شەكتەۋلى رەسۋرس. سەبەبى بازالىق ستانسا ءموبيلدى قۇرىلعىلاردىڭ بەلگىلى ءبىر سانىن قوسادى. بەلگىلى ءبىر ساننان كوپ ءموبيلدى قۇرىلعىلار قوسىلعان بولسا, وعان ساي بايلانىس ناشارلاي باستايدى. ال ەكىنشى بازالىق ستانسانى ورناتۋ ءۇشىن قوماقتى ينۆەستيتسيا قاجەت», دەدى ول.
Ookla دەرەكتەرىنە سايكەس, قازاقستاندا 4G قولجەتىمدىلىگى 84,5 پايىزدى قۇرايدى. بۇل كورسەتكىش بويىنشا قازاقستان الەمدە 79-ورىندا تۇر. ال كوش باسىندا – وڭتۇستىك كورەيا. وندا ەل اۋماعى 4G جەلىلەرىمەن 100 پايىز قامتىلعان. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان ينتەرنەتپەن قامتۋ بويىنشا الدىڭعى قاتارعا ۇمتىلا الادى. Speedtest حالىقارالىق رەيتينگىنە سايكەس, استانا ينتەرنەت جىلدامدىعى بويىنشا 35 پوزيتسياعا كوتەرىلىپ, توكيونى دا باسىپ وزىپتى. بىراق ءمينيستردىڭ ءوزى ەلىمىزدە بازالىق ستانسالاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى بارىن ايتتى.
– جەلىلەردى سالۋ ءۇشىن قاجەتتى قۇرىلعىلاردىڭ دا باعاسى ءوسىپ كەلە جاتقانىن ەسكەرۋ ماڭىزدى. ءوز سالامداعى ماسەلەلەردى اشىق ايتۋىم كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. ينفراقۇرىلىمدى جاڭارتۋىمىز قاجەت. بۇل – زامان تالابى. بارلىق اۋىلدى ينتەرنەتپەن قامتۋىمىز كەرەك قوي. بۇل دا – باستى قاجەتتىلىك. تاريفتەردى جاساندى ۇستاپ تۇرۋ سالانىڭ توقىراۋىنا اكەلەدى. ءبارىمىز بارلىق جەردە ساپالى ءارى وزگەلەردىكىنەن ارزانىراق قىزمەت العىمىز كەلەدى. بىراق قالاعانىمىزداي بولا بەرمەيدى. بىزگە قاراعاندا ينتەرنەت كىمدە ارزان؟ نەبارى 10-15 ەلدە عانا. قىتايدا ينتەرنەت حالىق سانىنىڭ كوپتىگىنەن ارزان. ولارمەن سالىستىرۋعا كەلمەيدى. يزرايلدە شە؟ بۇل ەل اۋماعى جاعىنان پاۆلودار وبلىسىنان دا كىشكەنتاي. ونداعى بازالىق ستانسالاردىڭ سانى الماتى مەن استاناداعىداي. قازاقستاندا 4G جەلىلەرىنىڭ سىيىمدىلىعى بويىنشا دا ماسەلە بار. ەلدە 20 مىڭعا جۋىق 2G/3G/4G بازالىق ستانسالارى جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ ىشىندە 19 ميلليون حالىققا 10 مىڭعا جۋىق 4G بازالىق ستانسا بار. وسىلايشا, ەلىمىزدە 1 ميلليون ادامعا شاققاندا 526 بازالىق ستانسادان كەلەدى. سالىستىرۋ ءۇشىن ايتساق, وڭتۇستىك كورەيادا 51 ملن تۇرعىنعا 1 ملن 4G بازالىق ستانسا, ياعني 1 ملن تۇرعىنعا 19 607 4G بازالىق ستانسادان كەلەدى. نەمەسە قىتايدى الايىق. 1,4 ملرد تۇرعىنعا 6 ملن 4G بازالىق ستانسادان اينالادى. بۇل 1 ملن تۇرعىنعا 4528 4G بازالىق ستانسادان كەلەدى دەگەندى بىلدىرەدى. ەگەر استانا بويىنشا قاراساق, قازىر 1,3 ملن تۇرعىنعا شاققاندا 2500-گە جۋىق 4G بازالىق ستانسا بار. بۇل 1 ملن تۇرعىنعا شاققاندا 1923 4G بازالىق ستانسا دەگەن ءسوز. ياعني ەلوردادا دا 4G جەلىلەرىنىڭ سىيىمدىلىعىن ۇلعايتۋ قاجەت. سونىمەن قاتار ءبىر ورىندا تۇرا المايمىز جانە جاڭا تەحنولوگيالاردى دامىتۋ ماڭىزدى, ياعني 5G-ءدى ەنگىزۋ كەرەك. بايلانىس تۋرالى ايتاتىن بولساق, ءبىز اۋماعى بويىنشا ۇلكەن جانە حالىق تىعىزدىعى بويىنشا كىشكەنتاي ەل ەكەنىمىزدى ەستە ۇستاعان ءجون, – دەدى مينيستر.
باعدات مۋسين وپەراتورلاردىڭ جۇمىسىن وبەكتيۆتى تۇردە ۇنەمى سىنعا الاتىنىن جانە مۇنداي كەمشىلىكتەر بۇرىنعى شەنەۋنىكتەردىڭ جاۋاپسىزدىعىنىڭ زاردابى ەكەنىن ايتتى. ونىڭ پىكىرىنشە, استانادا ءموبيلدى وپەراتورلار 2027 جىلعا دەيىن 5G-گە ارنالعان 1242 بازالىق ستانسا (ليتسەنزيالىق مىندەتتەمەلەرگە سايكەس) سالۋدى جوسپارلاپ وتىر. وسىلايشا, استانا بويىنشا ساپالى 5G بولسىن دەسەك, بازالىق ستانسالار سانىن كوبەيتۋ قاجەت. سونداي-اق مينيستر وپەراتورلاردىڭ ءبىرىن «قازاقتەلەكومنان» شىعارۋ كەرەك دەگەن ۇسىنىسىن جەتكىزدى. ويتكەنى مونوپوليا نارىقتى تەجەيدى.
– مونوپولياسىزداندىرۋدى ەشكىم جويعان جوق, بايلانىس وپەراتورلارىنىڭ ءبىرىن «قازاقتەلەكومنان» شىعارۋ كەرەك. بۇل – مەنىڭ ۇستانىمىم. ايىپپۇلدار كولەمىن ارتتىرۋدى جالعاستىرامىز. مىسالى, بايلانىس وپەراتورلارىنا 2019 جىلى 51 تەكسەرۋ جۇرگىزىلىپ, 10,8 ملن تەڭگە كولەمىندە ايىپپۇل سالىندى. بيىل قازىرگى جاعداي بويىنشا 308 جوسپاردان تىس تەكسەرۋ جۇرگىزىلىپ, 1 ملرد 244 ملن تەڭگە كولەمىندە ايىپپۇل جازىلدى. بارلىق قاراجات ەل بيۋدجەتىنە تۇسەدى. ولار ۇلكەن كولەمدە ايىپپۇل تولەگەنشە, جاعدايدى تۇزەتۋگە تىرىسادى. ساپانى ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن بازالىق ستانسالاردى جاقسارتىپ, جەلىنى دامىتۋ بويىنشا جۇمىس ىستەيدى, – دەدى مينيستر.
ب.ءمۋسيننىڭ ايتۋىنشا, تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگى بايلانىس جەلىسىن, جاڭا تەحنولوگيالاردى دامىتۋ جانە بايلانىس ساپاسىن جاقسارتۋ بويىنشا ماڭىزدى جوسپارلار قۇرىپ, وپەراتورلاردىڭ الدىنا الداعى جىلدارى شەشۋگە ءتيىس مىندەتتەر قويىپ وتىر. ەندى سونىڭ ورىندالۋى ماڭىزدى. ال استانالىقتار جىلدام ينتەرنەتكە تەز جەتسەك ەكەن دەيدى.
