يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى مارات قاراباەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇگىنگى تاڭدا قازاقستان ەكونوميكاسى قۇرىلىمىنداعى ماشينا جاساۋ سالاسىنىڭ ۇلەسى – 1,5%, ال وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى ۇلەسى – 13%. قازىرگى ۋاقىتتا سالادا 3,8 مىڭعا جۋىق كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى, جۇمىسپەن قامتىلعاندار سانى 118 مىڭنان اسادى.
جالپى ماشينا جاساۋ سالاسى – وڭدەۋشى ونەركاسىپتەگى ەڭ قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان سالالاردىڭ ءبىرى: ەگەر سوڭعى 5 جىلدا وڭدەۋشى ونەركاسىپتىڭ ورتاشا ءوسۋ قارقىنى 4,5% بولسا, ماشينا جاساۋ سالاسى 17,6% ءوسىم كورسەتتى.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, سالانى ودان ءارى نىعايتۋ اياسىندا جاڭا جوبالارعا كوپ كوڭىل بولىنەدى. ماسەلەن, 2028 جىلعا دەيىن 1,7 ترلن تەڭگەگە 24 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورنىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن 151 جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانعان. ولاردىڭ ىشىندە تەمىرجول, اۋىل شارۋاشىلىعى, ەلەكتر تەحنيكاسى, مۇناي-گاز, تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا ماشيناسىن جاساۋ, سونداي-اق اۆتوموبيل جاساۋ سالالارىنداعى كاسىپورىندار بار. اتاپ ايتقاندا, 2023 جىلى 217 ملرد تەڭگەگە 3,5 مىڭ جۇمىس ورنىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن 29 جوبا ىسكە قوسىلادى دەپ كۇتىلۋدە.
ەنەرگەتيكا ءمينيسترى الماسادام ساتقاليەۆ ءىرى مۇناي-گاز جوبالارىنداعى قازاقستاندىق تاۋارلار ۇلەسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا مۇناي-گاز ماشيناسىن جاساۋدى دامىتۋدىڭ حالىقارالىق ورتالىعى قۇرىلعانىن باياندادى. ونىڭ جۇمىسى اياسىندا $400 ملن سوماسىنا بولاشاقتا وتاندىق وندىرۋشىلەر (زاۋىتتار) جەتكىزە الاتىن سۇرانىسقا يە ونىمدەردىڭ 7 توبى انىقتالدى. ول ءۇشىن ءىرى مۇناي-گاز جوبالارىندا جەرگىلىكتى تاۋار وندىرۋشىلەردى قولداۋ تەتىكتەرى ەنگىزىلدى, ولاردىڭ قاتارىندا «ەرتە تەندەر», «سىنامالىق تاپسىرىس» جانە «ينۆەستيتسيالاردىڭ ورنىنا كەلىسىمشارت» بار.
وتىرىستا قازاقستان ماشينا جاساۋشىلار وداعى باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ەرقانات ماقانوۆ ءسوز سويلەدى.
پرەمەر-مينيستر وتكەن 5 جىلدا قازاقستان ەكونوميكاسىنداعى ماشينا جاساۋ سالاسىنىڭ ۇلەسى 1,5 ەسە, ال ءوندىرىس كولەمى 3 ەسە ءوسىپ, 3 ترلن تەڭگەدەن اسقانىن اتاپ ءوتتى. وتكەن جىلدىڭ وزىندە سالاعا $470 ملن-نان استام شەتەلدىك ينۆەستيتسيا تارتىلدى. سونداي-اق سالانى ودان ءارى دامىتۋ الەۋەتى زور.
«وتاندىق ءونىمدى ەكسپورتتاۋ ءۇشىن بىزدە ايتارلىقتاي مۇمكىندىكتەر بار. مىسالى, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ەلدەرىنىڭ ماشينا جاساۋ ونىمدەرى يمپورتىنىڭ جالپى كولەمى 2021 جىلى $141 ملرد-تى قۇرادى. ياعني, ەلىمىزدىڭ اتالعان نارىقتاعى ۇلەسىن ءالى دە ارتتىرۋعا بولادى», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.
ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, جابدىقتاردىڭ توزۋ دەڭگەيىنىڭ جوعارى بولۋى وزەكتى ماسەلە بولىپ وتىر. ورتاشا العاندا, ماشينا جاساۋ سالاسىنداعى بۇل كورسەتكىش – شامامەن 40%. نەگىزگى كاسىپورىنداردىڭ جاي-كۇيى ايتارلىقتاي جاڭعىرتۋدى جانە رەكونسترۋكتسيالاۋدى تالاپ ەتەدى.
وسىعان بايلانىستى ءاليحان سمايىلوۆ ءبىرىنشى كەزەكتە شاعىن جانە ورتا بيزنەس ءۇشىن قارجىلاندىرۋدى قولجەتىمدى ەتۋ, سونداي-اق ونەركاسىپتى دامىتۋ قورىنىڭ جەلىسى بويىنشا قارجىلاندىرۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ پىكىرىنشە, مۇناي-گاز ماشيناسىن جاساۋ سالاسىنىڭ دا دامۋ الەۋەتى زور. قازىر بۇل سەكتورداعى ءوندىرىس كولەمى – شامامەن $160 ملن. بۇل ورايدا يمپورت كولەمى $1,6 ملرد-تان اسادى.
«كورىپ وتىرعانىمىزداي, ونداعان ەسە ايىرما بار. ونى بارىنشا قىسقارتۋ كەرەك. وتاندىق جاڭا وندىرىستەردى قۇرۋعا جاردەمدەسۋ ءۇشىن 2020 جىلى ءىرى جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلارمەن بىرلەسىپ, حالىقارالىق مۇناي-گاز ماشينا جاساۋ ورتالىعى اشىلدى. جەرگىلىكتى وندىرۋشىلەردىڭ الەۋەتى مەن جوعارى قىزىعۋشىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, وسى باعىتتاعى جۇمىستى كۇشەيتۋ قاجەت», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.
سونىمەن قاتار ۇكىمەت باسشىسى اۋىل شارۋاشىلىعى ماشينالارىن جاساۋ ماسەلەسىنە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى ۋاقىتتا ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى پاركىنىڭ توزۋى شامامەن 76%-دى قۇرايدى. وتكەن جىلى وتاندىق كاسىپورىندار 15 مىڭنان استام اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن ءوندىردى. الايدا بۇل – جەتكىلىكسىز.
«ديحاندارعا جاڭا تەحنيكا قاجەت! سوندىقتان ءوندىرىس قارقىنىن ارتتىرۋ قاجەت. ول ءۇشىن بىزدە بارلىق قاجەتتى قۇرالدار مەن مۇمكىندىكتەر بار», دەدى پرەمەر-مينيستر.
سونداي-اق ونەركاسىپ كووپەراتسياسىن دامىتۋدىڭ ماڭىزى اتاپ ءوتىلدى. بۇگىندە رەسپۋبليكادا General Motors, Alstom, General Electric, Daewoo Bus, Hyundai جانە ت.ب. سياقتى ماشينا جاساۋداعى ءىرى الەمدىك كوشباسشىلارمەن بىرلەسكەن كاسىپورىندار تابىستى جۇمىس ىستەۋدە.
2020 جىلى ىسكە قوسىلعان قاراعاندى وبلىسىنىڭ ساران قالاسىندا تەحنيكا جانە اۆتوبۋستار شىعاراتىن زاۋىت – ونەركاسىپ كووپەراتسياسىنىڭ بىرەگەي مىسالى. ونىڭ قۋاتى – جىلىنا 1 200 كولىك قۇرالى. كاسىپورىنعا 11,9 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيالاندى, زاۋىت تولىق قۋاتىنا شىققاننان كەيىن وندا 1 000-عا جۋىق ادام ەڭبەك ەتپەك.
«بۇل جۇمىستى جالعاستىرۋ كەرەك», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.
ول ماشينا جاساۋ سالاسىن ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ءتيىستى بەس جىلدىق كەشەندى جوسپار ازىرلەنىپ جاتقانىن ەسكە سالدى. ونى ىسكە اسىرۋ ماشينا جاساۋ سالاسىنداعى ءوندىرىستى 2 ەسەدەن اسا, ەكسپورت كولەمىن 3 ەسە, نەگىزگى كاپيتالعا تارتىلعان ينۆەستيتسيالاردى 1,5 ەسە ارتتىرۋعا, سونداي-اق ەڭبەك ونىمدىلىگىن ەكى ەسە ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
«مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ارقاسىندا وتاندىق كاسىپورىندار تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ, سونداي-اق جاڭا وندىرىستەر اشۋ جانە جۇمىس ىستەپ تۇرعان كاسىپورىنداردى جاڭعىرتۋ ارقىلى ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا ءوز ۇلەسىن قوسا الادى», دەدى پرەمەر-مينيستر.
قورىتىندىلاي كەلە, ۇكىمەت باسشىسى قىسقا مەرزىمدە ماشينا جاساۋ سالاسىن دامىتۋدىڭ كەشەندى جوسپارىن كەلىسۋدى, حالىقارالىق مۇناي-گاز ماشينا جاساۋ ورتالىعىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋدى, سونداي-اق قازاقستاندا انالوگتارى بار يمپورتتىق اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىنا ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديا بەرۋ مولشەرلەمەسىن 25%-دان 15%-عا دەيىن تومەندەتۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋدى تاپسىردى.
