ۇسىنىستار ەسكەرىلسە يگى
وڭىردەگى ءماسليحات دەپۋتاتتارى تولەنەتىن ەكولوگيالىق ايىپپۇلدار جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىندە قالۋعا ءتيىس دەپ ەسەپتەيدى. دەپۋتاتتاردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, وڭىردە قورشاعان ورتانى بۇلدىرۋشىلەرگە سالىناتىن ايىپپۇل كولەمى از ەمەس. الايدا ايىپپۇل كوبەيگەنىمەن, ەكولوگيالىق احۋال جاقسارماي تۇر. كارىز جۇيەسى جوق, جەلىلەر توزعان. جاڭا اۋدانداردى قۇرىپ, عيماراتتار تۇرعىزار الدىندا سۋ تاپشىلىعىنىڭ الدىن الۋ, تۇرعىنداردى بايلانىسپەن, كارىز جۇيەسىمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قۇرىلىستىڭ تەحنيكالىق ستاندارتتارىنا ءتيىستى وزگەرتۋلەر ەنگىزۋ ماسەلەسى ەسكەرىلمەي كەلەدى. ال تاۋ-كەن, مۇناي سالالارىنا شەتەلدىك ينۆەستيتسيا تارتۋ شارتتارى, سالىق كودەكسىنە وزگەرتۋلەر ەنگىزۋ, جەرگىلىكتى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ ماسەلەلەرىندە دە ەسكەرەتىن جايتتار تالقىلاندى.
«وبلىستىڭ ەكولوگيالىق جاعدايى ەسكەرىلەدى. جاڭا سالىق كودەكسىندە ەكولوگيالىق ايىپپۇلداردى تولەۋ بويىنشا ارنايى وزگەرتۋلەردى ەنگىزۋ ماسەلەسىن قاراستىرامىز», دەدى ءا.قۋانتىروۆ.
جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەردىڭ ايتۋىنشا, ينفراقۇرىلىم جۇرگىزۋ جوبالارىن قارجىلاندىرۋ وزەكتى ماسەلەگە اينالىپ وتىر. ويتكەنى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ جونىندەگى ۇلتتىق جوبانىڭ شارتتارىنا سايكەس, ينۆەستيتسيا كولەمى 200 ملن تەڭگەدەن كەم بولماۋى ءتيىس. بۇل شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرى ءۇشىن قيىندىق تۋدىرادى.
وسىعان بايلانىستى كاسىپكەرلەر قۇنى 50 ملن تەڭگەگە دەيىنگى جوبا ءۇشىن جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن ينفراقۇرىلىم جۇرگىزۋدى قارجىلاندىرۋ تەتىگىن قۇرۋدى ۇسىندى. سونداي-اق جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتامانىڭ جانە تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەنىڭ شىعىستارىن وتەۋ ءتارتىبىن, شاعىن بيزنەس سۋبەكتىلەرى ءۇشىن ينفراقۇرىلىمدى جۇرگىزۋدىڭ ارنايى تەتىگىن ەنگىزۋ تۋرالى ۇسىنىس بەردى.
– بۇل ۇسىنىستاردىڭ بارىنە ەمەس, كەيبىرىنە قولداۋ بىلدىرە الامىز. سەبەبى, بۇل بيۋدجەتكە سالماق تۇسىرەدى. تىكەلەي تاۋەكەلدەر تۇرىندەگى شىعىندار مەن جۇمىستاردىڭ بەلگىلى ءبىر بولىگىن بيزنەس كوتەرۋى كەرەك. ءبىز باسەكەگە قابىلەتتى ەكونوميكاعا كوشۋىمىز قاجەت. ميكروبيزنەس ءۇشىن جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن ارنايى تەتىكتەر بەرۋ ماسەلەسىن قاراستىرامىز», دەدى الىبەك قۋانتىروۆ.
كاسىپكەرلەر ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر اۋىلدىق جەرلەردەگى كەپىل قۇنىن تومەن باعالايتىنىنا شاعىمدانىپ وتىر. ال جوبالاردى قاراۋ ماسەلەسى تىم باياۋ. بۇل اۋىلدارداعى ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتىڭ السىرەۋىنە اكەلىپ سوقتىرادى. سول سەبەپتەن, كاسىپكەرلەر ۇلتتىق جوباعا ماڭىزدى ولشەمشارتتار بەلگىلەنگەن اۋىل كاسىپكەرلەرىن نەسيەلەندىرۋ جونىندەگى ءبولىمدى قوسىمشا ەنگىزۋدى قالايدى.
«شىنىندا دا, ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر كەپىلدى م ۇلىك قۇنىن ناقتى قۇنىنان 30-دان 50 پايىزعا دەيىن تومەندەتەدى. اتالعان ماسەلەمەن ۋاكىلەتتى ورگان اينالىسادى. بيىل 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان بيزنەستىڭ جول كارتاسى شەڭبەرىندە قوسىمشا كرەديتتەۋ مەن سۋبسيديالاۋعا 260 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. بۇل وتكەن جىلعى قارجىمەن سالىستىرعاندا 100 ملرد تەڭگەگە كوپ. اۋىلداردا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ كەرەك. «اۋىل اماناتى», «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلامالارىمەن اۋىلداردى دامىتۋعا جاعداي جاساۋ قاجەت», دەدى مينيستر.
جىلىوي اۋدانىندا تۇرعىزبا دەگەن اۋىل بار. مۇندا «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسىمەن 200 ورىندىق مادەنيەت ءۇيى سالىنىپ جاتىر. جوبانىڭ قۇنى – 725 ملن تەڭگە. نىسان قۇرىلىسىن جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن تاپسىرۋ جوسپارلانعان.
اۋىلدىڭ تۇرعىندارىن جەم وزەنىنەن وتەتىن كوپىردىڭ جوقتىعى, سۋ ارناسى ءتۇبىنىڭ تازارتىلماعانى الاڭداتادى. ەلدى مەكەن كوشەلەرىنە تەگىس جول قاجەت. كوشەلەردى جارىقتاندىرۋ ماسەلەسى شەشىمىن تاپپاعان. مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ ساپاسىن ءالى دە ارتتىرۋ قاجەت. ال اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن دامىتۋعا باسا كوڭىل بولىنبەي وتىر.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان اۋىلدارىندا ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن جاقسارتاتىن بىرنەشە باعدارلاما بار. بارلىق تىرەك اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردى الداعى جىلدارى مينيمالدى تۇرعىن ستاندارتتارىنا جەتكىزۋ كوزدەلگەن.
ال ماقات اۋدانىنداعى دوسسور كەنتىنىڭ تۇرعىندارى ءمينيستردىڭ نازارىن جولداردى قالپىنا كەلتىرۋ, كوشەلەردى جارىقتاندىرۋ, باسپانامەن قامتۋ ماسەلەلەرىنە اۋداردى. تۇرعىنداردىڭ ايتۋىنشا, ەسكى جانە اپاتتى جاعدايداعى, سونداي-اق, ورتەنىپ كەتكەن ۇيلەردىڭ ورنىنا جاڭا باسپانا سالۋعا قارجى ءبولۋ كەرەك. جەرگىلىكتى بيۋدجەت پەن دەمەۋشىلىك قاراجاتتىڭ ەسەبىنەن سالىنعان كەيبىر ۇيلەردىڭ ساپاسى تومەن. ءۇيدىڭ توبەسىنەن سۋ اعىپ, سىرتقى قاپتاماسى ءتۇسىپ
جاتىر.
تۇرعىندار جەرگىلىكتى كادرلاردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ماسەلەسىنە الاڭداپ وتىر. ولار ءىرى ۇلتتىق كومپانيالارعا جۇمىسقا ورنالاسۋ مۇمكىن ەمەستىگىنە شاعىمداندى. ويتكەنى جۇمىسشىلاردى باسقا قالالاردا ورنالاسقان رەكرۋتينگتىك كومپانيالار جالدايدى. سول سەبەپتەن, جەرگىلىكتى تۇرعىندار جۇمىسسىز وتىرۋعا ءماجبۇر.
ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترىنىڭ پىكىرىنشە, كادرلاردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋدا باسىمدىق مۇمكىندىگىنشە جەرگىلىكتى ماماندارعا بەرىلۋگە ءتيىس. مامانداندىرىلعان كادرلار بولماعان جاعدايدا جەرگىلىكتى تۇرعىنداردى دايىندىق كۋرستارىنان وتكىزىپ, جۇمىسقا ورنالاستىرۋ مۇمكىندىگى بار.
دوسسور كەنتىنىڭ تۇرعىندارىن الاڭداتىپ وتىرعان تاعى ءبىر ماسەلە – تۇزدى سورلاردىڭ اشىق جاتقانى. «تۇزدى سور – ادام دەنساۋلىعىنا وتە زيان. ونى جويۋ قاجەت», دەيدى كەنت تۇرعىندارى.
قۇلسارى دەگەن قالا بار
اتىراۋ وبلىسىندا اۋداندار كوپ ەمەس. ەكى قالا بار. سونىڭ ءبىرى – قۇلسارى اتالاتىن مونوقالا. بۇرىننان قازاق مۇنايىنىڭ العاشقى تامشىسى الىنعان جىلىوي اۋدانىنىڭ ورتالىعى سانالادى. بىراق مونوقالا دەگەن اتاۋى عانا بولماسا, وزگە اۋدانداردىڭ ورتالىعىنان ايىرماشىلىعى جوققا ءتان.
قازىر 65 مىڭنان استام ادام تۇرعىنى بار قۇلسارىدا مونوقالالاردى دامىتۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىندە بىرقاتار الەۋمەتتىك, ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار قولعا الىنعان. بۇرناعى جىلى مونوقالانىڭ 11 شاعىن اۋدانىندا 34 شاقىرىمنان اساتىن جول جوندەلگەن. جولدى جوندەۋگە رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 3,8 ملرد تەڭگە جۇمسالىپتى.
ال بىلتىر قۇرساي وزەنىنىڭ قوس جاعالاۋىن جالعايتىن اۆتوكوپىر پايدالانۋعا بەرىلگەن. ونىڭ قۇرىلىسىنا 2020-2021 جىلدارى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 400 ملن تەڭگە, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 280,4 ملن تەڭگە بولىنگەن. مۇندا 3 000 ورىندىق ستاديون دا اشىلعان. جابىق باسسەينمەن جانە جاتتىعۋ زالدارىمەن جابدىقتالعان سپورت نىسانىنىڭ قۇنى «يگىلىك» باعدارلاماسىنىڭ دەمەۋشىلىك قاراجاتى ەسەبىنەن 4,1 ملرد تەڭگەنى قۇراعان.
ەندى مونوقالاعا كارىزدىك اعىندى سۋلاردى تازارتاتىن ستانسا قاجەت. ونىڭ قۋاتى تاۋلىگىنە 10 مىڭ تەكشە مەتردى قۇرايدى. نىسان قۇرىلىسى دەمەۋشىلىك قاراجات ەسەبىنەن ىسكە اسىرىلادى. جوبانىڭ الدىن الا قۇنى 15 ملرد تەڭگەنى قۇراپ وتىر. بۇل, ارينە, از قارجى ەمەس. سول سەبەپتەن, وعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 3 ملرد تەڭگە ءبولۋ قاجەت.
جىل سايىن قۇلسارى قالاسىن دامىتۋعا بيۋدجەتتەن, دەمەۋشىلەردەن بىرنەشە ميلليارد قارجى بولىنەدى. ماسەلەن, بيىل رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارالعان 3,5 ملرد تەڭگە قارالعان. بىراق قالانىڭ ارحيتەكتۋرالىق كەلبەتى, ينفراقۇرىلىمدىق
قيىندىعى ءالى تولىق شەشىمىن تاپپاي كەلەدى.
توزعان جەلى تىعىرىققا تىرەمەي مە؟
اتىراۋ قالاسىندا 426 شاقىرىم جىلۋ جەلىسى بار. جىلۋ جەلىلەرىنىڭ توزۋ دەڭگەيى 68 پايىزدى قۇرايدى. بيىلعى جىلعا ارنالىپ بەكىتىلگەن تاريفتەر شەڭبەرىندە كاسىپورىننىڭ ينۆەستيتسيالىق باعدارلاماسىنا وزگەرىس ەنگىزىلگەن. ماسەلەن, جىلۋ جەلىلەرىن قايتا قۇرۋ جانە جاڭعىرتۋعا 573 ملن تەڭگە قارالعان. بۇل كوممۋنالدىق جەلىلەردىڭ توزۋىن 1,5 پايىزعا تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
ال ەنەرگيا ۇنەمدەۋ جانە ەنەرگيا تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا 151 ملن., جابدىقتاردى جاڭعىرتۋعا 22 ملن تەڭگە جۇمسالادى. جىلۋمەن جابدىقتاۋ ءتاريفى 7%-عا, ال كوممۋنالدىق تولەم 2 مىڭ تەڭگەگە دەيىن وسكەن. كاسىپورىندا 636 ادام جۇمىس ىستەيدى. قىزمەتكەرلەردىڭ جالاقىسى 2 ەسەگە ارتقان.
ءمينيستردىڭ پىكىرىنشە, ء«تاريفتى ينۆەستيتسياعا ايىرباستاۋ» باعدارلاماسىنىڭ ىسكە اسىرىلۋىن مۇقيات باقىلاۋ قاجەت. تۇرعىندارمەن كەرى بايلانىستى كۇشەيتكەن ءجون.
«مۇندا جۇرگىزىلىپ جاتقان بارلىق ءىس-شارا اپاتتار مەن جەلىدەن اجىراتۋلار سانىن تومەندەتۋگە, شىعىنداردى ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن جاقسارتادى. قارجىنىڭ ديۆيدەندتەرگە, كاسىپورىنداردىڭ باسقا شىعىندارىنا جۇمسالماۋى ءۇشىن ينۆەستيتسيالىق باعدارلامالاردىڭ ورىندالۋىن مۇقيات قاداعالاۋ قاجەت. قازىر ادامنىڭ قاتىسۋىنسىز تەكسەرۋ كەستەسىن بەلگىلەيتىن تاۋەكەلدەردى باسقارۋ جۇيەسى ەنگىزىلدى. كوممۋنالدىق تولەم نەگىزسىز كوتەرىلسە, تۇتىنۋشىلارعا ارتىق اقشاسى قايتا ەسەپتەۋ ارقىلى قايتارىلادى. ال تابىسى تومەن وتباسىلار تۇرعىن ءۇي جاردەمى مەحانيزمىمەن كوممۋنالدىق وتەماقى الادى», دەدى الىبەك قۋانتىروۆ.
ف
