دەگەنمەن جاستار تاربيەسىندە ولاردىڭ رۋحاني ورەسى, قوعامدىق بەلسەندىلىگى, پاتريوتتىق ۇستانىمى تۇرعىسىندا الاڭداتاتىن ماسەلەلەر كوپ ەكەنى جاسىرىن ەمەس. مەملەكەتكە دەگەن ماحابباتى قازاقشا سويلەۋىنەن اينىماي بايقالاتىن جاستاردىڭ دا قارا ءۇزىپ تۇرعانى شامالى. ايتپەسە, سوڭعى كەزدە ەلدىڭ ساياسي-الەۋمەتتىك كەڭىستىگىندە جاستار تاراپىنان ۇلتتى ءسۇيۋ ىڭعايىندا جارق ەتكەن جاڭالىق بولماۋىن نەمەن تۇسىندىرۋگە بولادى؟ بۇرىن جاستار قوعامنىڭ بارومەترى دەۋشى ەدىك. جاستار قوزعالىسىنان قوعامنىڭ دامۋى, باعىت-باعدارى, بەتالىسى اڭدالاتىن. قازىر ءبارى كومەسكى تارتقان.
اسىلىندە, جاستاردىڭ الەۋمەتتىك مارتەبەسى وسپەيىنشە, ۇلتقا سۇيەنگەن ازاماتتىق قوعام قۇرۋدىڭ اۋىلى ءالى الىس بىزدە. ول ءۇشىن الدىمەن ۇلتىمەن جانى ءبىر ازاماتتىق بىرەگەيلىكتى ماقساتتى تۇردە قالىپتاستىرىپ العانىمىز ءجون بولادى (بۇل جەردە ازاماتتىق بىرەگەيلىكتى ءبىرتۇتاس مەملەكەت قۇراتىن قوعامداستىق, باسقاشا ايتقاندا, قان, تەگى ءتۇرلى بولسا دا, ءبىر ۇلتتىق مەملەكەتتىڭ ازاماتتارى دەپ ۇققان ءلازىم). بۇل – ءارى كەزەك كۇتتىرمەيتىن مىندەت. ەندەشە, قازىردەن باستاپ ولاردىڭ بەتىن قايتارىپ, تويتارىپ تاستايتىن ءتاستۇيىن اسقارالى كۇش – جاستار, ولاردىڭ بويىنداعى ۇلتىنا دەگەن شىن مانىندەگى وتانسۇيگىشتىك قاسيەتتەر بولماق. سول قاسيەتتەردى وسكەلەڭ ۇرپاق بويىنا ءسىڭىرۋ مەملەكەتتىڭ باستى مىندەتىنىڭ بىرىنە اينالۋى كەرەك. ايتسە دە اشىعىن ايتايىق, قوعامىمىزدا بۇل باعىتتا جۇرگىزىلىپ جاتقان ناقتى ءبىر جۇيەلى جۇمىستى كورە الماي كەلەمىز. جاۋاپتى ماماندار جاستاردى جۇمىلدىرۋدىڭ ءتيىمدى تولىققاندى تەتىكتەرىن ءالى كۇنگە دەيىن تابا الماي ءجۇر. ءبىز يدەولوگيا سالاسىندا مىناداي باعىتتار كەمشىن ءتۇسىپ جاتىر دەپ بىلەمىز. بىرىنشىدەن, كادر ساياساتىنداعى كەمشىلىك نەمەسە ونىڭ تيىمدىلىگىنىڭ تومەندىگى, ۇلتتىق يدەولوگيانى العا جىلجىتاتىن جاستار ورتاسىنان جارىپ شىعار قازاقتىلدى كوسەم, كوشباسشىلاردىڭ تىم ازدىعى. ءدال قازىر ءبىزدىڭ قوعامعا ۇلتى ءۇشىن كۇش-قۋاتىن اياماي جۇمسايتىن نامىستى ازاماتتار كەرەك. مۇنداي ادەبي بەينەلەردى قالام شەبەرلەرى وزدىگىنەن, جۇرەك امىرىمەن جاساماسا, ولارعا مەملەكەت تاراپىنان تاپسىرىسپەن جازدىرۋ كەرەك. ەكىنشىدەن, قوعامدىق پىكىر قالىپتاستىرۋعا دايىندىقتىڭ جەتكىلىكسىزدىگى, فورماليزم جانە ونى ىسكە اسىرۋداعى ستەرەوتيپتىك, ۇكىمەتتىك باستامالاردى اقپاراتتىق قولداۋدىڭ ازدىعى. ۇشىنشىدەن, الەۋمەتتىك دەپرەسسيا مەن پەسسيميزم دەڭگەيىنىڭ جوعارىلىعى, ناقتى يدەولوگيانىڭ جوقتىعىنا بايلانىستى جاستار ءۇشىن مەملەكەتتىك دامۋدى ىسكە اسىراتىن قولايلى دا تۇسىنىكتى جوبالاردىڭ بولماۋى, بار بولسا, كەڭ كولەمدە ناسيحاتتالماۋى. تورتىنشىدەن, يدەولوگيالىق جۇمىستاردى جۇرگىزۋ كەزىندە مەملەكەتتىك ورگاندارمەن ءوزارا ارەكەتتەسۋ ءۇشىن تاۋەلسىز ساراپتامالىق قۇرىلىمداردىڭ جوقتىعى. بەسىنشىدەن, يدەولوگيالىق كەڭىستىكتەگى اقپاراتتىق ساياساتتى دامىتۋداعى ءبىر ورتالىقتىڭ جوقتىعى, ياعني ورتالىقسىزداندىرۋعا (دەتسەنتراليزاتسيا) باعىت العان ۇدەرىس, ت.ب.
ۇلتتىق مەملەكەت قۇرۋ بارىسىندا تۋىندايتىن جاڭا ماقسات جوعارى ءبىلىمنىڭ الدىنا جاڭا مىندەتتەر قويۋمەن تىعىز بايلانىستى. ولاردى شەشۋ ءۇشىن جاڭا ۇرپاقتىڭ ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن الدىن الا جوبالاۋ قاجەت. كەزىندەگى ۇلتتىق ناقىشتاعى رۋحاني جاڭعىرۋ باعدارلاماسى جاڭاشا سالالانادى دەپ ۇمىتتەنگەنبىز. شىن مانىسىندە, بۇل بۇگىنگى جانە ەرتەڭگى جاستارعا ارنالعان باعدارلاما ەكەنىن ءتيىستى دەڭگەيدە ۇعىنا الماي, بىلىكسىزدىكتەن قارابايىر ناۋقانعا اينالدىرىپ, تۇبىنە جەتىپ تىندىق. پراگماتيزم, باسەكەگە قابىلەتتىلىك, ءجۇز جاڭا وقۋلىق, ت.ب. باعىتتاردان تۋعان جەر دەگەنىنە جابىسىپ الدىق تا, مولا جاعالاپ كەتكەنىمىز راس. بۇل – ورە-ءورىس, تانىم-تۇسىنىگىمىز ءالى دە تىم تومەن دەڭگەيدە ەكەنىنىڭ كورسەتكىشى.
قوعامدا ءومىر ءسۇرۋدىڭ تاۋەكەلدى تۇستارى كوبەيە ءتۇستى. ونى دايەكتەپ, دالەلدەپ جاتۋدىڭ ءوزى ارتىق. ءبىلىمنىڭ ساپاسىن, ونىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن ۇتقىرلىعىن ارتتىرۋ, جاستاردىڭ الەۋمەتتىك مارتەبەسىنىڭ ءوسۋى – ازاماتتىق قوعام مەن جاستار اراسىندا بىرلىك پەن ىنتىماقتاستىقتى قالىپتاستىرۋدىڭ العىشارتتارى.
ۇلتتىق مەملەكەت قۇرۋدىڭ باستى تالابى – قازىرگى جاستاردىڭ ۇلتىنا ادال ازاماتتىق بىرەگەيلىگىن قالىپتاستىرۋدىڭ مىندەتتەرىن كوبىنە ستۋدەنتتەر قاۋىمداستىعىنداعى جەكەلەگەن بەلسەندى جاستار عانا اتقارىپ ءجۇر. باسىم بولىگى «كوپ ايتسا بولدىعا» (اباي) كونىپ, كوپ سوڭىنان ەرىپ جۇرە بەرەر توبىرداي كورىنەدى. سول بەتكە ۇستار كوشباسشىلاردىڭ كوپشىلىگى قوعامدىق جۇمىستار بويىنشا ءتۇرلى اكتسيالارعا جانە جارىستارعا قاتىسۋىمەن عانا شەكتەلىپ ءجۇر. ال بۇل ۇلتتىق مەملەكەت قۇرۋ ءۇشىن قاجەتتى جاستاردىڭ ۇلتقا ادال ازاماتتىق بىرەگەيلىگىن قالىپتاستىرۋ ماسەلەسىن تۇبەگەيلى شەشە الماق ەمەس. بۇل كەلەلى ماسەلە قوعام الدىندا ءالى دە اشىق كۇيدە تۇر دەۋىمىز سوندىقتان.
قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق بىرەگەيلىگىن قۇرايتىن فاكتورلاردىڭ نەگىزگىسى – مادەني-رۋحاني قۇندىلىق, ءتولتۋما ءتىلىمىز. اتا ءتىلىمىزدىڭ قۇدىرەتتىلىگىن ءتول رۋحاني قۇندىلىقتاردان, مادەني مۇرالارىمىزدىڭ دۇنيەتانىمدىق سيپاتىنان كورەمىز. انىعى, قازاق حالقىنىڭ رۋحاني بولمىسى تاريحي-الەۋمەتتىك دامۋ ۇدەرىسىندە ءبىرتۇتاس بولعاندىقتان, بۇگىنگى بىرەگەيلىك پەن جاسامپازدىق تاريحي داستۇرىمىزبەن بايلانىستى بولۋى قاجەت.
ەلەۋجان سەرىموۆ,
زاڭ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى
قاراعاندى وبلىسى
