وسى ورايدا قاراپايىم پرينتەرلەر جوعارى تەحنولوگيالىق بيوماشيناعا قالاي اينالعانىن قىسقاشا بايانداعانىمىز ءجون بولار. ترانسپلانتاتسيا سالاسىنداعى العاشقى تاجىريبەلەر كەزىندە عالىمدار زاماناۋي ءارى جەتىلدىرىلگەن قاراپايىم رەاكتيۆتى اپپاراتتاردى قولداندى. 2000 جىلى بيوينجەنەر توماس بولاند كۇردەلى ەسەپتەۋلەر مەن موديفيكاتسيالار ارقىلى دنق فراگمەنتتەرىن باسىپ شىعارۋ ءۇشىن Lexmark جانە HP جۇمىس ۇستەلى پرينتەرلەرىنىڭ پارامەترلەرى مەن سيپاتتامالارىن وزگەرتتى. ادام جاسۋشالارىنىڭ پارامەترلەرىن قاراپايىم پرينتەردەگى سيا تامشىسىنىڭ مولشەرىمەن سالىستىرۋعا بولاتىندىعى جانە 10 ميكرونعا جەتەتىنى بەلگىلى بولدى. زەرتتەۋلەر ناتيجەسىندە جاسۋشالاردىڭ 90 پايىزى 3D پرينتەردە قۇرۋ پروتسەسىندە فۋنكتسيالار مەن ومىرشەڭدىكتى ساقتايتىندىعى انىقتالدى. 2003 جىلى توماس بولاند جاسۋشالىق باسىپ شىعارۋ تەحنولوگياسىن پاتەنتتەدى. سول ساتتەن باستاپ دەنە مۇشەلەرىن 3D پرينتەر ارقىلى باسىپ شىعارۋ مۇمكىندىگى تاڭعاجايىپ دۇنيە بولۋدان قالدى. بىرنەشە ونجىلدىقتار ىشىندە زەرتحانالىق زەرتتەۋلەر جۇرەكشەلەردى, جۇرەك كلاپاندارىن باسىپ شىعارۋعا, سونداي-اق ترانسپلانتاتسيالاۋ ءۇشىن تەرى مەن سۇيەك تىندەرىن قالپىنا كەلتىرۋگە قابىلەتتى قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان سالاعا اينالدى. 2007 جىلى بيوپرينت كوممەرتسيالىق كونتۋرعا يە بولا باستادى. باستاپقىدا عالىمدار بيوپرينتينگ تەحنولوگياسىن دامىتۋ ءۇشىن 500 مىڭ دوللاردان استام قاراجات الدى, بىراق 2011 جىلعا قاراي ينۆەستيتسيا كولەمى ايتارلىقتاي ءوستى.
بيوپرينتينگ – 3D باسىپ شىعارۋدى قولدانا وتىرىپ, جاسۋشالىق نەگىزدە كولەمدى مودەلدەر جاساۋ تەحنولوگياسى. 3D پرينتەردە ادام مۇشەلەرىن قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن فوتوسەزىمتال گەل, ارنايى سۇيىقتىق نەمەسە ۇنتاق تولتىرعىش قولدانىلادى. قولدانىلاتىن قۇرىلعىعا بايلانىستى جۇمىس ماتەريالى ديسپەنسەردەن تۇراقتى اعىن تۇرىندە نەمەسە ولشەنگەن تامشىلارمەن بەرىلەدى. بۇل ءادىس جاسۋشالاردىڭ تىعىزدىعى تومەن جۇمساق تىندەردى – دانا تەرى مەن شەمىرشەكتى جاساۋ ءۇشىن قولدانىلادى. سۇيەك يمپلانتتارى تابيعي شىققان پوليمەرلەردەن قاباتتى بالقىتۋ ارقىلى باسىلادى.
3D پرينتەردە دەنە مۇشەسىن قۇرۋدىڭ العاشقى ءساتتى ەكسپەريمەنتى 2006 جىلى جاسالدى. اقش-تاعى «ۋەيك فورەست» جەكە زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدار توبى بىرنەشە سىناق سۋبەكتىلەرى ءۇشىن قۋىقتاردى ازىرلەپ, باسىپ شىعاردى. بۇل جاساندى ورگاندى جاساۋ ءۇشىن دارىگەرلەر ءتىن جاسۋشالارىن پايدالاندى. ەكسترۋدەر كومەگىمەن ارنايى جاسالعان گەرمەتيكالىق كامەراداعى دونورلىق تىڭدەردىڭ ۇلگىلەرى (ماتەريالداردى جۇمسارتاتىن جانە پىشىندەيتىن ماشينا) ادام دەنەسىنىڭ قالىپتى تەمپەراتۋراسىنا 36,6°C دەيىن قىزدىرىلعان قۋىق ورنالاسۋىنىڭ ۇستىنە جاعىلدى. 6-8 اپتادان كەيىن قارقىندى ءوسۋ جانە ودان كەيىنگى ءبولىنۋ پروتسەسىندە جاسۋشالار ادام اعزاسىن قالپىنا كەلتىردى.
3D-پرينتەردە ورگانداردى ۇلكەن كولەمدە باسىپ شىعارۋمەن بىرنەشە ءىرى كومپانيالار عانا اينالىسادى. بۇل سالادا ەڭ ۇلكەن جەتىستىكتەرگە امەريكالىق «Organovo» كومپانياسىنىڭ ينجەنەرلەرى قول جەتكىزدى. ولار باۋىر ءتىنىن باسىپ شىعارا الدى. 2014 جىلدىڭ قاراشا ايىندا «Organovo» كومپانياسىنىڭ ماماندارى باۋىردى 3D-پرينتەردە ءساتتى باسىپ شىعارعانى تۋرالى جاڭالىق قىزۋ تالقىلاندى. بۇل جولى امەريكالىق عالىمدار 5 اپتا ىشىندە بيولوگيالىق فۋنكتسيالارى مەن ومىرشەڭدىگىن جۇزەگە اسىرا الاتىن جۇمىس ىستەيتىن ادام ءتىنىن قايتا جاسادى. وندىرىلگەن مۇشە ءدارى-دارمەكتەردى سىناۋعا ارنالعان. بىراق ونەرتاپقىشتار جاقىن بولاشاقتا ءوز جابدىقتارىن دونورلىق مۇشە قۇرۋعا بەيىمدەيدى دەپ ۇمىتتەنەدى. ازىرگە فارماتسەۆتيكالىق كومپانيالار زەرتحانادا الىنعان «Organovo» ماتەريالىن تاجىريبەلىك فارماتسەۆتيكالىق ۇلگىلەردى سىناۋ ءۇشىن پايدالانادى. مۇنداي سىناق جۇيەسى ءدارى-دارمەك وندىرۋشىلەرىنە قاۋىپسىز جانە از ۋىتتى انتيبيوتيكتەردى جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءوندىرۋشى كومپانيانىڭ ءباسپاسوز ورتالىعى جاقىن ارادا «Organovo» جانە ونىڭ سەرىكتەستەرى ترانسپلانتاتسيا نارىعىنا شىعاتىنىن ايتتى. بيوينجەنەرلەر ەكى اپتا بويى بيولوگيالىق فۋنكتسيالارى مەن ومىرشەڭدىگىن ساقتايتىن بۇيرەكتەردى 3D پرينتەر ارقىلى باسىپ شىعارا الدى. سونداي-اق كومپانيا كوممەرتسيالىق بۇيرەك تىندەرىن شىعارۋمەن اينالىسادى, ال فارماتسەۆتەر ولاردى يننوۆاتسيالىق مەديتسينالىق قۇرامداردى زەرتتەۋ ءۇشىن ساتىپ الادى. ءبيوتىن «exVive3D tissue» اتاۋىن الدى.
ءوز كەزەگىندە جاپوندىق «CyFuse» كومپانياسى ميكروسكوپيالىق تاياقشالارعا بايلانعان سفەرويدتاردىڭ كومەگىمەن جاسۋشالىق قوسىلىستاردى مودەلدەۋ بويىنشا جۇمىس ىستەدى. تمد عالىمدارى دا باسقا ەلدەردەگى ارىپتەستەرىنەن قالىس قالمادى. رەسەيدە «3D بيوپرينتينگ سوليۋشەنس» كومپانياسى جۇرگىزگەن بيولوگيالىق زەرتتەۋلەر ءساتتى اياقتالدى. بيوينجەنەرلەر قالقانشا بەزىنىڭ ومىرشەڭ 3D ۇلگىسىن باسىپ شىعارا الدى. پرينتەردە باسىلعان مۇشە سىناق ءتىنتۋىرىن قاۋىپسىز ترانسپلانتاتسيالادى. ەكسپەريمەنت بارىسىندا عالىمدار «3DBio» جوعارى تەحنولوگيالىق وتاندىق 3D پرينتەرىن قولداندى.
بۇگىندە بيوپرينتينگ ساراپشىلار بولجاعاننان الدەقايدا جوعارى قارقىنمەن دامىپ كەلەدى. دەگەنمەن بۇل سالادا قولدانىلاتىن تەحنولوگيالار مەديتسينالىق يمپلانتتاردان ەرەكشەلەنەدى, شىنى كەرەك, جاڭا جابدىقتار ءالى دە جەتىلدىرۋدى قاجەت ەتەدى. ينجەنەرلەر جوعارى دالدىكتەگى مودەلدەر قۇرۋدى جانە ادامنىڭ سۇيەك قاڭقاسىنىڭ ءارتۇرلى ەلەمەنتتەرىن, دالىرەك ايتقاندا ساۋساقتاردىڭ فالانگالارىن, جامباس بۋىندارىن, كەۋدە قۋىسىنىڭ بولشەكتەرىن شىعارۋدى ۇيرەندى. سۇيەك يمپلانتتارى بيوحيميالىق قۇرامى بويىنشا سۇيەك تىنىنە ۇقساس جوعارى بەرىكتىگى بار ماتەريال-نيتينولدان (تيتان نيكەليدى) سەلەكتيۆتى لازەرلىك اگلومەراتسيا ادىسىمەن جاسالادى. باسپا ۇردىسىندە كومپيۋتەرلىك توموگرافيا ارقىلى جاسالعان 3D مودەلدەر قولدانىلادى.
قازىرگى ۋاقىتتا بارلىق باعىتتاعى جوعارى تەحنولوگيالار مەن عىلىمي جەتىستىكتەرگە نەگىز بولعان 3D بيوپرينتينگ قارقىندى دامىپ كەلەدى. ولار ىشكى اعزانىڭ قۇرىلىمىن جانە ولاردىڭ جۇمىس پرينتسيپتەرىن زەرتتەۋدەگى كوپتەگەن ماسەلەنى شەشۋگە كومەكتەسەدى. سونداي-اق جاساندى يمپلانتتار سالاسىنداعى زەرتتەۋلەردى دە ايتارلىقتاي ىلگەرىلەتىپ وتىر.
