اپتانىڭ باسى تەڭگە مەن دوللار ارزانداپ, مۇنايدىڭ قىمباتتاۋىمەن ەستە قالدى. بۇل كورىنىس رۋبل تۇشكىرسە, تەڭگەمىز ەنتىگىپ قالاتىن كەزدەردى قايتا ەسكە ءتۇسىردى. Brent ماركالى مۇناي سوڭعى جەتى كۇندە شامامەن 4 پايىزعا ءوسىپ, باررەلىنە 81 دوللاردان جوعارى بولدى. ءدال قازىر ەۋروپالىق ەتالون 81,75 دوللارعا جەتتى, بۇل – 2023 جىلدىڭ ءساۋىر ايىنىڭ سوڭىنان بەرگى ەڭ جوعارى مۇناي باعاسى.
مۇناي باعاسىنىڭ كوتەرىلۋىنىڭ ءبىر سەبەبى – دوللاردىڭ السىرەۋى. باسقا دا تاۋارلار سياقتى قارا التىننىڭ كوتيروۆكالارى دا دوللارمەن كورسەتىلگەندىكتەن, «جاسىل قاعازدىڭ» جايلاپ تومەندەۋى مۇنايعا سۇرانىستى ارتتىرۋى مۇمكىن. دوللار السىرەگەن كەزدە شەتەلدىك ساتىپ الۋشىلار ءۇشىن مۇناي باعاسى تومەندەيدى, بۇل وعان سۇرانىستى ارتتىرۋى مۇمكىن.
وسىلايشا, اقش ۆاليۋتاسىنىڭ باسقا ەلدەردىڭ ۆاليۋتالارى – ەۋرو, يەن, فۋنت – ستەرلينگ, كانادالىق دوللار, شۆەد كروناسى جانە شۆەيتساريالىق فرانككە قاتىستى سالىستىرمالى كۇشتى نەمەسە السىزدىگىن كورسەتەتىن دوللار يندەكسى سوڭعى اپتادا ايتارلىقتاي تومەندەدى. دوللار يندەكسى (DXY) وتكەن جۇمادا 103,08 پايىزدان قازىرگە دەيىن 99,9 پايىزعا دەيىن ءتۇسىپ كەتكەن. قىسقا ۋاقىت ىشىندە يندەكس 99,58 پايىزعا دەيىن تومەندەدى, بۇل – وسى ءساۋىر ايىنىڭ باسىنان بەرگى ەڭ تومەنگى دەڭگەي.
تەڭگە مەن ءرۋبلدىڭ پاراللەل ايىرباستاۋ باعامى – بىزگە تانىس قۇبىلىس. 2015 جىلدىڭ قاڭتارىندا اقشا ايىرباستاۋ پۋنكتتەرىندە ءبىر رۋبل ءۇشىن – 3 تەڭگە, 2022 جىلدىڭ شىلدەسىندە 9 تەڭگەگە باعالانعانىن ءالى ۇمىتقان جوقپىز. سوڭعى جيىرما جىلدا رۋبل مەن تەڭگە ءدالىزى 4,7–5,7 تەڭگە ارالىعىندا تەربەلىپ كەلدى. وسى جىلدىڭ اقپان ايىندا رۋبل مەن تەڭگەنىڭ رەسمي تۇردە اجىراسقانىن ءبىزدىڭ گازەت العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ ساراپتاعان بولاتىن. ساراپشىلاردىڭ سوزىنشە, قازىر ەكى ەلدىڭ ۆاليۋتاسىنىڭ ءوز جولى, ءوز باعدارى بار. بۇرىنعىداي «رۋبل السىرەسە, تەڭگە دە السىرەيدى» دەگەن تەندەنتسيا جوق. بىراق رۋبل توڭىرەگىندەگى جاعدايعا كوز جۇمىپ قاراۋعا بولمايدى. سايىپ كەلگەندە, رەسەي – ەلىمىزدىڭ نەگىزگى ساۋدا سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى. رەسەي ۆاليۋتاسىنداعى جاعداي بەلگىلى ءبىر دارەجەدە قازاقستانداعى ەكونوميكالىق ۇدەرىسكە اسەر ەتەدى.
رۋبل ساۋدا بالانسىنىڭ تۇزەلۋىنە بايلانىستى السىرەدى: رەسەيدە شەتەل ۆاليۋتاسى از, يمپورت كوپ.
رەسەيدىڭ باس بانكيرى ەلۆيرا نابيۋللينا وسى اپتانىڭ باسىندا ءرۋبلدىڭ قۇلدىراۋىن سىرتقى ساۋدانىڭ ديناميكاسىمەن ءتۇسىندىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, ءرۋبلدىڭ بۇرىنعى نىعايۋى 2022 جىلى ەكسپورتتىڭ كۇرت ءوسۋى مەن يمپورتتىڭ ازايۋىنا بايلانىستى بولسا, قازىر جاعداي وزگەردى. «بىزدە قىسقا مەرزىمدى اۋىتقۋلاردى تەگىستەيتىن قۇرالدار بار, بىراق قۇبىلمالى ايىرباس باعامى, سىرتقى وزگەرىستەردى, سىرتقى كۇيزەلىستەردى ەكونوميكاعا وڭاي سىڭىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەيدى ول.
بىراق سونىمەن قاتار كورشى ەلدىڭ ۆاليۋتاسىنىڭ قازىرگى دەڭگەيى باسشىلارىنىڭ وزدەرى قالاعان دەڭگەيدە بولۋى ابدەن مۇمكىن دەگەن دە بولجام بار. ارزان رۋبلگە قىزىعۋشىلىق تانىتاتىن ويىنشىلاردىڭ سانى وتە كوپ ەكەنىن ساراپشىلارى دا ايتىپ جاتىر. رف قارجى مينيسترلىگىنە بيۋدجەتتى تولتىرۋى ءۇشىن رۋبل ارزان بولعانى ءتيىمدى.
ەكونوميست الماس چۋكيننىڭ ايتۋىنشا, تەڭگەمىزدەگى از عانا تەربەلىسكە ءرۋبلدىڭ تۇك تە قاتىسى جوق. شىلدە-تامىز ايلارى تەڭگەگە اسا جايلى ۋاقىت ەمەس. بۇل ايدا ىسكەرلىك بەلسەندىلىك تومەندەيدى. ا.چۋكيننىڭ ايتۋىنشا, ۇكىمەتتىڭ ۇلتتىق قوردان ترانسفەرتتەر الۋدان جانە بيۋدجەت شىعىستارىن كەيىنگە قالدىرۋدان قالىپتاسقان 3 تريلليون تەڭگە ءالى يگەرىلمەگەن. «الداعى ءۇش-ءتورت ايدا 1 دوللار 460-470 تەڭگەگە دەيىن قىمباتتاۋى مۇمكىن. قاراشا-جەلتوقسانعا قاراي ايىرباس باعامى قالپىنا تۇسەدى», دەيدى ساراپشى.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, قۇنسىزدانىپ جاتقان رۋبل تەڭگەگە جاناما, كروسس باعام ارقىلى اسەر ەتەدى.
ەگەر, اريفمەتيكاعا جۇگىنسەك, 1 دوللار – 90 رۋبل, ال تەڭگەگە شاققاندا 450 دەلىك. 450-ءدى 90-عا بولگەن كەزدە ءبىز تەڭگەگە
5 رۋبل باعام بولىپ شىعا كەلەدى. ال 1 دوللار 470 تەڭگە بولسا, وندا سول 470-ءتى 90-عا بولسەك,
1 رۋبل 5,2 تەڭگەدەن اينالادى. مۇنداي جاعدايدا رۋبل ازداپ قىمباتتاپ شىعا كەلەدى ەكەن. دەمەك ەكونوميستىڭ ايتۋىنشا, تەڭگە مەن ءرۋبلدىڭ سالماعىن ايقىنداپ تۇرعان ولشەم بىرلىگى – دوللار.
قارجى ساراپشىسى اندرەي چەبوتارەۆ رەسەي بيۋدجەت تاپشىلىعىن باستان كەشىپ جاتقاندىقتان, ءرۋبلدىڭ قۇنسىزدانىپ تۇرعانىن ايتادى. بارلىعى رەسەي ەكونوميكاسىنىڭ جاعدايىنا, ەكسپورتتىڭ, يمپورتتىڭ جاي-كۇيىنە, اسكەري وپەراتسيالاردىڭ قالاي جۇرگىزىلەتىنىنە, رەسەي ەكونوميكاسىندا تاۋەكەلدەردىڭ قانشالىقتى كۇشتى بولاتىنىنا بايلانىستى شەشىلەدى, ياعني كوپتەگەن فاكتور بار. سوندىقتان رۋبل باعامىن بولجاۋ – وتە قيىن. رەسەيدىڭ ورتالىق بانكى ءرۋبلدىڭ قۇنسىزدانۋىن توقتاتۋعا ەمەس, ىشكى نارىقتا شەتەل ۆاليۋتاسىن كوبىرەك ساتۋعا مۇددەلى ەكەنىن ساراپشىلاردىڭ ءبىرازى ايتادى. ورتالىق بانك ۆاليۋتا باعامىن توقتاتۋعا تىرىسقان سايىن ەلدەگى ينفلياتسيا ءوسىپ بارادى. ورتالىق بانك ءۇشىن رۋبل ەمەس, ينفلياتسيانى ىرىقتاندىرعان ماڭىزدى.
سونىمەن قاتار ساراپشى ءرۋبلدىڭ قۇنسىزدانۋىنىڭ قازاقستان ءۇشىن وڭ جانە تەرىس جاقتارىن, ءبىز ءۇشىن ءتيىمدى, ءتيىمسىز تۇستارىن دا قاپەرگە سالىپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, رۋبل باعاسىنىڭ تومەندەۋى ءبىز ءۇشىن ءتيىمدى.
«تەرىس جاعى – رۋبل قۇلدىراعان سايىن, ءبىز رەسەيدەن سوعۇرلىم كوپ تاسىمالداي الامىز. بىراق كورشى ەلدىڭ بىزگە ۇسىنا قوياتىن يمپورتىنىڭ دا سانى شەكتەلە باستادى. ءرۋبلدىڭ قۇلدىراۋىنا بايلانىستى رەسەيدەن كەلەتىن يمپورتتىڭ دا باعاسى وسەدى. «سوندىقتان ءبىز تەز ارادا بازالىق مولشەرلەمەنى تومەندەتىپ, ەكونوميكاعا نەسيەلىك سەرپىن قايتارىپ, نارىقتى ارزان رەسەيلىك يمپورتقا قانىقتىرىپ الماۋ ءۇشىن ءوز كاسىپورىندارىمىزدى دامىتۋىمىز كەرەك», دەپ ەسەپتەيدى ساراپشى.
كەلەسى ساراپشى راسۋل رىسمامبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, – ءرۋبلدىڭ دوللار مەن ەۋروعا قاتىستى السىرەۋىنىڭ سالماقتى سەبەبى بار. فرج مەن ەۋروپالىق ورتالىق بانكتىڭ ساياساتىن قايتا قاراپ, بازالىق مولشەرلەمەنى كوتەرەدى. قازىر بارلىق ەلدەر اقشا-نەسيە ساياساتىن بارىنشا قاتاڭداتىپ جاتىر. باتىس ەلدەرىنىڭ سانكتسياسى ۆاليۋتا باعامىنىڭ بارومەترىنە اينالدى. «رەسەي ەكونوميكاسى سانكتسياعا بەيىمدەلىپ كەلە جاتىر. ال ءبىزدىڭ ەل ءۇشىن ماڭىزدىسى مۇمكىندىكتەردى وزىمىزگە قاراي يكەمدەي الۋ. رۋبل بيۋدجەتتىك شىعىندارى وسكەندىكتەن قۇلدىراپ جاتىر. ءرۋبلدىڭ تەڭگەگە قاتىستى باعامى 4 تەڭگەگە دەيىن تومەندەپ كەتۋى مۇمكىن. رەسەي ۆاليۋتاسىنا قىسىمدى ارزان شيكىزات باعاسى, رەسەيدىڭ تولەم بالانسىنداعى اعىمداعى ءپروفيتسيتتىڭ ماۋسىمدىق ناشارلاۋى, شەتەل كومپانيالارىنىڭ ەلدەن شىعىپ جاتقان ۆاليۋتاعا سۇرانىسى, سونداي-اق گەوساياسي جاعدايدىڭ شيەلەنىسۋى اسەر ەتەدى. وسى رەتتە ساراپشى 2014-15 جىلدار قايتالانىپ كەلە جاتىر دەگەن پىكىرگە نەگىز جوعىن دا ايتىپ بەردى. قازىرگى كۋرس نارىققا باعدارلانعان. بۇل – دۇرىس باعىت. «ۇلتتىق بانك پەن ۇكىمەت بيزنەسىمىزدى, ۆاليۋتامىزدى قورعاۋ ءۇشىن ينتەرۆەنتسياعا دايىن بولۋى كەرەك. رەسەيدەن كەلىپ جاتقان ارزان يمپورتقا الدانىپ قالۋعا بولمايدى. بىزگە ءوز ءوندىرىسىمىزدى قورعاۋ كەرەك», دەيدى ر.رىسمامبەتوۆ.
رف دوللارعا دا, ەۋروعا دا تاۋەلدى بولعىسى كەلمەيدى, وسى ەكەۋىنەن تىسقارى تۇراتىن ۆاليۋتالىق وداقتى قالايدى, سوعان باستاماشى بولعىسى كەلەتىنى بەلگىلى بولىپ قالدى. ءدال قازىر الەم ءۇشىن ەڭ ماڭىزدىسى – اقش دوللارى. دوللار – امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ ۆاليۋتاسى ەمەس, الەمدىك ەكونوميكانىڭ سالماقتى ۇلەسىمەن قامتاماسىز ەتىلگەن حالىقارالىق ساۋدا ۆاليۋتاسى. مىسالى, يراندىقتار مۇنايىن دوللار مەن ەۋروعا دا, كەي جاعدايدا قىتاي يۋانىنە ساتادى. ء«بىزدىڭ سىرت ەلدەرمەن تاۋار اينالىمىنىڭ جارتىسىنا جۋىعى رۋبل-تەڭگەدە, جارتىسى دوللارمەن باعالاندى. «رەسەيدە ينفلياتسيا ىرىق بەرمەي جاتقانىن ساراپشىلارى اشىق ايتىپ جاتىر. ءرۋبلدىڭ تەڭگەگە شاققانداعى باعامى تومەندەسە, 2014 جىل مەن 2015 جىلدىڭ باسىنداعى جاعداي قايتالانادى دەۋگە سەبەپ جوق. قازىر رەسەي يمپورتىنداعى يۋاننىڭ ۇلەسى ءوسىپ بارادى, بۇل ءرۋبلدىڭ اقش دوللارىنا شاققانداعى باعامىنا كەرى اسەرىن بەرىپ جاتىر. رەسەي بانكىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, ساۋىردە يۋاننىڭ ەكسپورت پەن يمپورتتاعى ۇلەسى 23 پايىز ەدى, قازىر 31 پايىزدان اسىپ كەتتى. ناۋرىز ايىندا بۇل كورسەتكىش 18 جانە 27 پايىز بولاتىن. قىتاي ۆاليۋتاسىنىڭ يمپورتتاعى ۇلەسى ەكسپورتقا قاراعاندا جىلدام وسۋدە جانە ول نەعۇرلىم جوعارى بولسا, يۋاننىڭ كروسس-ۆاليۋتالار ارقىلى USD/RUB باعامىنا اسەرى سوعۇرلىم جوعارى بولادى», دەيدى ر.رىسمامبەتوۆ.
ءتۇيىپ ايتقاندا, اپتا باسىنان بەرى قازاق تەڭگەسى سىرتقى اسەرلەردىڭ قىسپاعىندا تۇر. ۇلتتىق بانك تەڭگەنىڭ تۇراقتىلىعىن دا, ينفلياتسيانىڭ دەڭگەيىن دە نارىققا قولايلى دەڭگەيدە ساقتاپ وتىرعىسى كەلەدى.
سىرتقى وزگەرىستەردى, سىرتقى كۇيزەلىستەردى ەكونوميكاعا وڭاي سىڭىرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن تەتىكتىڭ بار-جوعىن ايقىندايتىن كارتانى ۇلتتىق بانك اشقان جوق.
