2018 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا ەلىمىزدە العاش رەت ءۇستىرت مەملەكەتتىك تابيعي قورىعىنىڭ قىزمەتكەرلەرى فوتوتۇزاقتىڭ كومەگىمەن جاس ەركەك ازيالىق بارىستىڭ سۋرەتىمەن بولىسكەن ەدى. سول كەزدە بۇل ناعىز زوولوگيالىق جاڭالىق بولاتىن. اقپاراتتىق ناۋقان جۇرگىزۋ بارىسىندا جانە بالالار اراسىندا شىعارماشىلىق سۋرەت بايقاۋىن وتكىزۋ كەزىندە بارىسقا تاۋ شەرى دەگەن ەسىم بەرىلگەن. وسىلايشا, ەكى جىلعا جۋىق تاۋ شەرى بارىسى قورىق اۋماعىندا بىرنەشە رەت فوتوتۇزاققا ءتۇسىپ قالىپ جۇرەتىن. الايدا جاز مەزگىلىندە كوزدەن تاسا بولىپ, مۇلدە كورىنبەي كەتكەن ەدى. ماماندار جابايى جانۋاردىڭ قورىق اۋماعىنان شىعىپ كەتۋ سەبەبى ءوزىنىڭ ورتاسىن ىزدەپ كەتكەن بولۋى كەرەك دەپ بولجام جاسادى.
ماڭعىستاۋ وبلىسى بويىنشا تابيعي رەسۋرستار جانە تابيعات پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارماسىنىڭ حابارلاۋىنشا, جانۋارلار الەمىن قورعاۋشى ماماندار بارىستىڭ ماڭعىستاۋ جەرىن مەكەندەۋى تۋرالى بيولوگيالىق نەگىزدەمە جاساقتاپ, اتالعان ازيالىق بارىستى ەلىمىزدىڭ قىزىل كىتابىنا ەنگىزۋ بويىنشا جۇمىستاندى. ناتيجەسىندە, وسى ماسەلە نەگىزگە الىنىپ 2021 جىلى ۇكىمەت تاراپىنان ءتيىستى شەشىم قابىلداندى. سونداي-اق ەلىمىزدە بارىس پوپۋلياتسياسىن ساقتاپ قالۋ جونىندەگى ارنايى ءىس-جوسپار جاساقتالدى. ءبىرىنشى باسىمدىقتاردىڭ قاتارىندا بارىستىڭ جانە ونىڭ نەگىزگى قورەكتەنەتىن وبەكتىلەرىنە ء(ۇستىرت تاۋ قويى مەن قاراقۇيرىق) مونيتورينگ جۇرگىزۋ, جانۋارلاردىڭ نەگىزگى مەكەندەيتىن ورتاسىندا ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتار جەلىسىن كەڭەيتۋ, ىقتيمال قاقتىعىستاردىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا جەرگىلىكتى تۇرعىندار اراسىندا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ, ادامدار مەن جابايى جانۋار اراسىنداعى بولۋى مۇمكىن قاقتىعىس جاعدايلاردى بولدىرماۋ, سونداي-اق براكونەرلىكپەن كۇرەس, سونىڭ ىشىندە ۇلكەن تۇزاقتاردى قولدانۋعا جول بەرمەۋ بولدى.
2021 جىلى ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ بەينەۋ اۋدانىندا جەرگىلىكتى تۇرعىندار ءولى بارىستى تاۋىپ العانى تۋرالى ءتيىستى تابيعات قورعاۋ مەكەمەلەرىنە حابارلاعان ەدى. ولگەن جانۋاردىڭ سۋرەتتەرىنە جان-جاقتى تالداۋ جۇرگىزگەن ماماندار, وكىنىشكە قاراي, قورىق اۋماعىنان شىعىپ كەتكەن تاۋ شەرى ەكەنىن راستادى. ساراپشىلار جانۋاردىڭ ناقتى نەدەن ولگەنى تۋرالى نەگىزگى سەبەبىن تابا المادى. الايدا بۇل جاعدايدا بارىس ولەرىنىڭ الدىندا براكونەرلەر تاراپىنان جارالانعان بولۋى مۇمكىن دەگەن بولجام ايتىلدى. تاۋ شەرىنىڭ دەنەسىن تاۋىپ, انىقتالۋىنا «تابيعي ورتا» باتىس قازاقستان ۇەۇ وڭىرلىك قاۋىمداستىعىنىڭ بيولوگ ساراپشىلارى نۇرلىحان يسمايلوۆ پەن ايبات مۇزباي زور ۇلەس قوسقانىن اتاپ ءوتۋ كەرەك.
تاۋ شەرىنىڭ تاعدىرىنا الاڭداعان تابيعات جاناشىرلارىنىڭ كوڭىل كۇيىن تۇسىرگەن بۇل قايعىلى وقيعادان كەيىن ەلىمىزدەگى بارىستىڭ مەكەندەۋ تاريحى وسىمەن ءبىتتى نەمەسە بۇل بۇدان بىلاي قايتالانۋى ەكىتالاي دەگەن اقپارات ايتىلدى. الايدا 2022 جىلدىڭ اقپان ايىندا ءۇستىرت قورىعىنان جاعىمدى جاڭالىق كەلدى: ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتا قويىلعان فوتوتۇزاقتىڭ بىرىندە جاڭا بارىستىڭ ارقاسى مەن قۇيرىق بولىگىنىڭ فراگمەنتى وبەكتيۆكە ءتۇسىپ قالعان بۇل بەينەكادردى باسقا جانۋارمەن شاتاستىرۋ مۇمكىن ەمەس بولاتىن.
ال 2022 جىلدىڭ جازىندا جانە 2023 جىلدىڭ ساۋىرىندە «قىزىلساي» وڭىرلىك تابيعي پاركىنىڭ قىزمەتكەرلەرى بارىستىڭ ماڭعىستاۋ جەرىندە كەزدەسكەنى تۋرالى راستالعان مالىمەتپەن ءبولىستى. وسىلايشا, بارىستىڭ ماڭعىستاۋ وبلىسىنا قايتا ورالعانى بەلگىلى بولدى. بۇل سيرەك كەزدەسەتىن ەرەكشە جانۋاردىڭ ءجۇرىس-تۇرىسىن ءتيىمدى باقىلاۋ جانە قورعاۋ ءۇشىن ءارتۇرلى تابيعات قورعاۋ ۇيىمدارىنىڭ بىرىگۋى ماڭىزدى. 2023 جىلدىڭ مامىر ايىندا ەلىمىزدە ءىرى مىسىقتاردى زەرتتەۋ جانە قورعاۋ بويىنشا حالىقارالىق ترانسشەكارالىق جوبا ىسكە قوسىلدى. جوبانىڭ ەلىمىزدەگى نەگىزگى ورىنداۋشىسى – «بيوارتۇرلىلىكتى زەرتتەۋ جانە ساقتاۋ ورتالىعى» قوعامدىق قورى. جوبانى ىسكە اسىرۋ اياسىندا قازىردىڭ وزىندە جاڭادان بىرنەشە فوتوتۇزاق ساتىپ الىندى, ولاردان الىنعان مالىمەتتەرمەن ءۇستىرت قورىعى, «قىزىلساي» وڭىرلىك تابيعي پاركى, كەندىرلى-قاياسان قورىق ايماعى جانە ايماقتىق اۋماقتىق ينسپەكتسيا قىزمەتكەرلەرى ءوزارا اقپارات الماسىپ وتىرادى. بۇل ءوز كەزەگىندە بارىستى مونيتورينگ جاساپ وتىرۋعا, مۇنداي سيرەك كەزدەسەتىن جانۋارلاردى قورعاۋ بويىنشا جوعارىدا اتالعان تابيعات قورعاۋ ۇيىمدارىنىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرەدى.
بيىلدىڭ وزىندە بارىستى ساقتاۋ بويىنشا باسقا دا بىرقاتار ماڭىزدى ءىس-شارا كۇتىپ تۇر. اتاپ ايتقاندا, قازاقستان, وزبەكستان جانە تۇرىكمەنستان شەكارالارىنىڭ تۇيىسكەن جەرىندە ءۇستىرت قورىعىنىڭ جاڭا وڭتۇستىك كلاستەرىن قۇرۋ بويىنشا جۇمىستار اياقتالۋدا جانە جانۋارلاردىڭ مەملەكەتتىك شەكارا ارقىلى كەدەرگىسىز ءوتۋ مۇمكىندىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قازاقستاننىڭ شەكارا قىزمەتىمەن ناقتى جۇمىستار باستالدى. تابيعات قورعاۋ سالاسىنداعى بىلىكتى ماماندار بۇل باستامالار كەزدەيسوقتىق ەمەس, كەرىسىنشە بارىستىڭ ماڭعىستاۋعا قايتا ورالۋى بۇكىل تابيعاتتى ساقتاۋ جولىنداعى جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشاتىنىنا سەنىمدى.
