«جايلى مەكتەپتىڭ» جايسىز احۋالى

جوبا اياسىندا 2025 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 842 مىڭ وقۋشى ورنىن اشۋ كوزدەلگەن ەدى. بىراق بۇل جوسپاردىڭ ورىندالمايتىن سىڭايى بار. وعان ۇيىمداستىرۋشى كومپانيا مەن قۇرىلىس فيرمالارىنىڭ اراسىنداعى شيكىلىكتەر سەبەپ بولىپ وتىر.

«جايلى مەكتەپ» باعدار­لا­ما­سىنىڭ ىسكە اسىرۋعا 2,6 ترلن تەڭگە بولىنگەن. الايدا سالىنۋى كەرەك جايلى مەكتەپ­تەر­دىڭ سانى قىسقارىپ قالعان. ءارى قۇ­رىلىسى ءالى باستالماعاندىقتان, ولار­دىڭ پايدالانىلۋعا بەرىلۋ مەرزىمى شە­گەرىلگەن. بۇل تۋرالى ءماجىلىس دەپۋتاتى سامات مۇساباەۆ دەپۋتاتتىق ساۋال جولداپ, ماسەلە كوتەرگەن بولاتىن. ونىڭ ايتۋىنشا, ماڭعىستاۋ وبلىسىندا 24 مەكتەپ سالىنۋعا ءتيىس ەدى. الايدا بەل­گىسىز سەبەپتەرمەن نىساندار سانى 21-گە ازايىپ­تى. باعدارلاما بويىنشا 13 مەك­تەپ 2024 جىلى, قالعان 8 مەكتەپ 2025 جىلى پايدالانۋعا بەرىلۋى كەرەك ەكەن.

بىراق تاپسىرىس بەرۋشى, ياعني كونكۋرستى ۇيىمداستىرۋشى «سامۇرىق قازىنا كونستراكشن» كومپانياسىنىڭ تۇسىنىكسىز ارە­كەتتەرى سالدارىنان مەكتەپتەر 2024-2025 جىلدار تۇگىلى, 2026 جىلى دا پايدالانۋعا بەرىلمەيتىن ءتۇرى بار. ويتكەنى ءالى كۇنگە دەيىن بىردە-ءبىر مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى باستالماعان. بيىل باستالۋعا ءتيىس 13 مەكتەپتىڭ بەسەۋىندە جەڭىم­پاز انىقتالعان. بىراق ولار­دىڭ قولىندا جوبالىق-سمەتالىق قۇ­جاتتارى جوق بولىپ شىققان. ال قالعان سەگىز مەكتەپتىڭ تاعدىرى ءتىپتى ب ۇلىڭعىر.

– «جايلى مەكتەپ» جوباسىنا قاتىستى كوپتەگەن تۇيتكىل­دى ماسەلە بار. رەت-رەتىمەن توقتا­لا­يىن. جەڭىمپازدار اراسىندا بۇرىن بىردە-ءبىر رەت مەكتەپ سال­ماعان كومپانيالار ءجۇر. ولار باس مەردىگەر رەتىندە كونكۋرستان قالاي وتكەن؟ تۇسىنىكسىز. قار­جىلاندىرۋ كوزى – ەكىنشى دەڭ­گەي­لى بانكتەر. بۇل دا تۇسىنىكسىز. ويتكەنى مۇنداي جاعدايدا جە­كە­مەنشىك بانكتەرگە 100 ملرد تەڭگەدەن استام سوما بەرىلەدى. بۇل قارجىلىق وپەراتسيا كىمگە كەرەك؟ ەڭ سوراقىسى – جوبالىق-سمەتالىق قۇجات جوق, ياعني باعاسى بەلگىسىز نىسانعا قالايشا كونكۋرس ۇيىمداستىرىلعان؟ «سامۇرىق قازىنا كونستراكشن» جاڭادان 230 شتات اشىپ, قىزمەتكەرلەر (تەحنادزور) قابىلدادى. الايدا ءالى بىردە-ءبىر مەكتەپتىڭ قازىعى قاعىلعان جوق. ال 230 ادام بىرنەشە ايدان بەرى جالاقى الىپ, ۇيلەرىندە بوستان بوس جاتىر. 2,6 ترلن كولەمىندەگى بيۋدجەت قاراجاتى 6-7 ايدان بەرى قوز­عالىسسىز تۇر. «جايلى مەكتەپ» ۇعىمىن «سامۇرىق قازىنا كونستراكشن» ء«ساندى مەكتەپ» دەپ تۇسىنگەن سياقتى. «جايلى مەكتەپ» بالانىڭ ءبىلىم الۋىنا جاعداي جاسالعان, زاماناۋي ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ بولۋى كەرەك. ونىڭ سىرتىن گرانيتپەن قاپتاپ, ىشىنە قىمبات پاركەت توسەگەننەن جايلى مەكتەپ بولا سالمايدى. پرەزيدەنت تاپسىرما بەرگەن كەزدە وتە جاقسى قاناتقاقتى جوبا ەدى.

– الايدا وپەراتور – «سا­مۇ­رىق قازىنا كونستراكشن» بۇل جوبانىڭ تالقانىن شى­عار­دى. ءدال قازىرگى جاعدايىنا قاراساق ماسەلەسى وتە كوپ, بىلىعى شاش-ەتەكتەن. ءتۇبى پرەزيدەنت تاپ­سىر­ماسىنىڭ ورىندالماۋىنا, بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ ماقسات­سىز جۇمسالۋىنا, ءتىپتى مەملەكەت­تىڭ قازىناسىنان الىنعان تريل­ليونداعان تەڭگەنىڭ تالان-تاراجعا ءتۇسىپ, قۇرىپ تىنۋىنا اپارىپ سوعاتىن ءتۇرى بار, – دەپ دابىل قاعىپ وتىر ول. 

ءماجىلىس دەپۋتاتىنىڭ سوزىندە جان بار. ويتكەنى «جايلى مەكتەپ» جوباسى پرە­زي­دەنت­تىڭ تاپسىرماسىمەن ءبىلىم سالاسىن­داعى وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋگە باعىتتالعان بولاتىن. جوبا ارقىلى 2025 جىلعا دەيىن ءۇش اۋىسىمدى اپاتتى مەكتەپتەر مەن وقۋشى ورىندارىنىڭ تاپ­شى­لىعى جويىلۋعا ءتيىس ەدى. ەندىگى شيكىلىكتەردى دەر كەزىندە شەشپەسە, «باياعى جارتاس – سول جارتاس» بولىپ قالا بەرمەك. ەكس-مينيستر اسحات ايماعامبەتوۆ جوبا باستالار كەزدە «تەك سوڭعى 10 جىلدىڭ ىشىندە وقۋشى سانى 1 ميلليون­عا ءوسىپ, بۇگىنگى تاڭدا 3,7 ميلليون­عا جەتىپ قالدى. بۇل تاريحتا بول­ماعان رەكوردتىق كورسەتكىش», دەپ بالا سانى ماسەلەسىن تىلگە تيەك ەتكەن بولاتىن.

وسى ورايدا جوبانىڭ ماڭىزى مەن ەرەك­شە­لىكتەرىن اتاپ وتكەندى ءجون كورىپ وتىرامىز. بىرىنشى­دەن, جوباعا سايكەس باستاۋىش جانە جوعارى سىنىپ وقۋشىلارى ­مەك­تەپ عي­­ماراتىنىڭ جەكەلەگەن بلوك­تارىن­دا وقي­دى. سايكەسىن­شە, ولاردىڭ ءوز وقۋ كابي­­نەت­تەرى, دارەتحانالارى, سپورتزالدارى بو­­­لا­دى. ەكىن­شىدەن, بالالار­دىڭ قاۋىپسىز­دىگىن قام­تاماسىز ەتۋ­گە جاع­داي جاسالادى. بەي­نە­­­باقىلاۋ, دى­بىستىق دابىل سياق­­تى قاۋىپ­­سىزدىك نىساندارى ورناتىلادى. ۇشىن­شى­­دەن, وقۋ­شىلار­عا ىڭ­عاي­لى بولۋ ءۇشىن وقۋ قۇ­رالدارى, اۋىس­تىرا­تىن كيىم­دەرىن ساقتاي­تىن جەكە شكافتار قا­راس­تىرىلعان, كىتاپ وقۋىنا, دەمالۋىنا, شى­عارماشىلىق الە­ۋەتىن دامىتۋعا ءتيىستى جاعداي جا­سالادى.

تورتىنشىدەن, مەكتەپ فيزي­كا, حيميا, بيولوگيا, روبوتتەحنيكا سياقتى ەڭ زاماناۋي كابينەت­تەر­مەن قامتاماسىز ەتىلەدى. ءار كابينەتكە ءتيىستى ەكراندار ورناتىلىپ, مەكتەپتىڭ كەز كەلگەن جە­رىنەن جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەتكە قوسىلۋ مۇمكىندىگى ۇسى­نىلادى. بەسىنشىدەن, ارنا­يى ءبىلىمدى قاجەت ەتەتىن بالا­لار ءۇشىن ءتيىستى جاعداي جاسالادى. ال­تىنشىدان, سپورتزال ماسەلەسى وڭتايلى شەشىلەدى. ماسەلەن, قازىر 1 200 وقۋشىعا ارنالعان مەكتەپتە كوبىنە ءبىر سپورتزال عانا بار. وندا تاڭەرتەڭنەن كەشكە دەيىن ءبىر ۋاقىتتا 4-5 سىنىپ ءۇشىن دەنە شىنىقتى­رۋ ساباعى وتەدى. ال جايلى مەكتەپتەردە بالا­لاردىڭ جاس ەرەكشەلىگىنە بايلانىستى بىرنەشە سپورتزال اشىلادى.

جەتىنشىدەن, جاڭا مەكتەپتەردە مۇعا­لىم­دەرگە دە بارلىق جاع­داي جاسالادى. مۇعا­لىمدەردىڭ كا­بينەتتەرى, كاسىبي زونالار, قو­سىمشا ءبىلىم بەرۋگە ارنالعان نەمەسە جيىن وت­كىزۋ زالدارى, ءار قابينەتتە ينتەرنەتكە قو­سىلعان جەكە كومپيۋتەرلەرى بولادى. سەگى­­­زىن­شىدەن, جايلى مەكتەپتەر community ورتالىعىنىڭ ءرولىن اتقارادى. اسىرەسە, بۇل اۋىلدارعا قاتىستى. وعان قوسا, مەكتەپتەر بالالاردى ەڭبەككە باۋلۋ ءۇشىن رەسۋرستىق ورتالىق قىزمەتىن اتقارادى. ءار مەكتەپتە قىزدار مەن ۇلداردى ەڭبەككە باۋلۋ ءۇشىن شەبەرحانالار مەن ستۋديالار اشىلادى. بۇعان قوسا جايلى مەك­تەپتەردىڭ سىرتقى ينفرا­قۇ­رىلىمى دا نازارعا الىنادى.

تاعى ءبىر ەرەكشەلىك – قۇرى­لىس كەزىندە اشىقتىق قامتاما­سىز ەتىلەدى. ياعني ەلى­مىز­دىڭ كەز كەلگەن ازاماتى ينتەراكتيۆتى كارتا ارقىلى قۇرىلىس بارىسىمەن جانە IP-كامەرا ارقىلى ونلاين رەجىمدە باقىلاپ, مەكتەپتىڭ ءتيىس­تى قۇجاتتارىمەن تانىسا الا­دى. جاڭا مەكتەپتەر ءۇشىن قۇرىلىس پەن قۇرال-جابدىقتىڭ بىرىڭعاي ستاندارتىن قول­دانۋ كوزدەلگەن.

«جايلى مەكتەپ» جوباسى وقۋ بىتىرگەن جاس مامانداردى جۇ­مىس­پەن قامتۋ ماسەلەسىن شەشۋ تۇر­عىسىنان دا ءتيىمدى. ويتكەنى كەيىنگى 5 جىلدا 200 مىڭ پەداگوگ مامان دايارلانسا, ونىڭ 55 مىڭى عانا جۇمىسپەن قامتىلعان. ال جاڭادان مەكتەپتەر سالىنسا, بوس ورىندار كوبەيەر ەدى.

مەكتەپ قۇرىلىسى سالا­سىن­داعى ماسە­لەلەر ءالى شەشىمىن تاپ­پاعانىنا قاراماستان, وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترى عاني بەيسەمباەۆ 2024-2025 جىلدارى 740 مىڭ وقۋشى­نى قامتيتىن جاڭا فورماتتاعى 369 مەكتەپ سالىناتىنىن ايتتى. دەگەنمەن بۇل باستاپقى جوس­پاردان از كورسەتكىش. وقۋشى سانى 102 مىڭعا كەمىپ قالعان.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ سايلاۋالدى باع­دارلاماسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى رەسپۋب­ليكالىق شتاب وتىرىسىندا پرەمەر-مي­نيستر ءاليحان سمايىلوۆ قۇرىلىسقا بايلانىستى جاعدايدى جەدەل رەتتەۋگە تاپسىرما بەرگەنى ەسى­مىزدە. «جەر ۋچاسكەلەرىنىڭ دا­يىن­­دىعى بويىنشا قۇرىلىس جۇ­مىستارىن دەرەۋ اياقتاۋ قاجەت. بۇل ينفراقۇرىلىم, جولدار جانە اباتتاندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە قاتىستى. ءار ءوڭىر بو­يىن­شا ءتيىستى جول كارتالارى دا­يىن, وسى ماسەلەلەردىڭ بارلى­عىن جەدەل شەشۋ قاجەت», دەدى ۇكى­مەت باسشىسى. بىراق...

– بىراق تاپسىرما بەرىپ قانا قويۋ از. جوبا اياسىندا سالىناتىن مەكتەپتەر سانىنىڭ قىس­قا­رۋىنا جول بەرۋگە بولماي­دى. وسى تۇس­تا جاۋاپتى ادامدار مەن ورگانداردىڭ بار­لىق ۇدە­رىس­تى تەكسەرىپ, ورىندالۋعا ءتيىس جوس­پاردى قاداعالۋى اسا ما­ڭىز­دى. بۇلار وتە ماڭىزدى, ەل­گە كەرەكتى جوبالار, ءارى مەم­لە­­­كەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى شەڭ­بەرىندە قولعا الىنىپ وتىر. سوندىقتان ونىڭ ىسكە اسى­رىلۋىن قاداعالاپ وتىرۋ – ءبىز­دىڭ باستى باعىتىمىز, پارى­زى­مىز. بيۋدجەتتەن قوماقتى قا­را­­جات ءبولىنىپ, ءتيىستى زاڭدارعا وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. ەندى ونى ساپالى ىسكە اسىرۋ عانا قالىپ وتىر, – دەدى ءماجىلىس دەپۋتاتى اسحات ايماعامبەتوۆ.

ايتىلعان ءسوز ءسوز كۇيىندە قا­لىپ, بولىنگەن قارجى تالان-تا­راجعا ءتۇسىپ كەتپەسە ەكەن دەي­مىز... جوبا-جوسپار جاقسى-اق, قالماسا ەكەن اقساپ...