جوبا وقۋشىلاردىڭ عىلىمعا بەت بۇرۋىنا سەپتىگىن تيگىزەتىنى ءسوزسىز. سونداي-اق جاس عالىمداردىڭ قالىپتاسۋىنا ۇلكەن مۇمكىندىك. بالالاردىڭ قازىردەن وسى سالاعا بەيىمدەلىپ, تۇسىنىك قالىپتاستىرۋى وتاندىق عىلىمدى دامىتۋدىڭ نەگىزى بولماق. وقۋشىلارعا باعىتتالعان «تۋعان ەلگە تاعزىم» ولكەتانۋ جانە عىلىمي زەرتتەۋ ەكسپەديتسياسى تۋعان جەردى تانۋعا ءارى زەرتتەۋ جۇرگىزۋگە جاعداي تۋعىزىپ وتىر. پرەزيدەنت ارقاشان عىلىم مەن تەحنولوگيانى دامىتۋعا, قولداۋعا, سونداي-اق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ الەۋەتىن كۇشەيتۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە نازار اۋدارادى. وسى تۇستا عىلىمنىڭ باستاۋىن مەكتەپتە قالىپتاستىرۋدىڭ ماڭىزى زور.
«ناعىز عالىم بولۋ – اكادەميك نە بولماسا دوكتور اتاعىنا يە بولۋ ەمەس, جان-دۇنيەڭمەن بەرىلىپ عىلىممەن اينالىسۋ, زەرتتەۋ جۇرگىزۋ ارقىلى قوعامعا, ەلگە پايداڭدى تيگىزۋ ەكەنىن نازاردا ۇستاۋ قاجەت. ۇكىمەت قازاقستاندا عىلىمنىڭ اشىق مودەلىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن كەشەندى شارالاردى جۇزەگە اسىرۋى كەرەك. ەڭ الدىمەن, عىلىمدى دامىتۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرىن زاڭ جۇزىندە بەكىتىپ, مەملەكەتتىڭ عىلىمي-تەحنولوگيالىق جانە ەكونوميكالىق ساياساتىنىڭ ءوزارا بايلانىسىن كۇشەيتكەن ءجون. وكىنىشكە قاراي, ەلىمىزدە ۇزاق جىل بويى وعان باسا نازار اۋدارىلعان جوق. سوعان بايلانىستى شەشىمىن تاپپاي جاتقان ماسەلەلەر از ەمەس. ءتىپتى بۇل سالا ارتتا قالدى دەۋگە بولادى. ءبىز وركەنيەتتى ەل بولامىز دەسەك, وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋىمىز كەرەك», دەگەن بولاتىن قاسىم-جومارت توقاەۆ.
جاس عالىمداردىڭ ىزدەنىسىنە مۇمكىندىك بەرىپ وتىرعان «تۋعان ەلگە تاعزىم» ولكەتانۋ-زەرتتەۋ ەكسپەديتسياسى جىل سايىن «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» دەربەس ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنىڭ باستاماسىمەن وتكىزىلەدى. بۇل جوبا العاش رەت 2012 جىلى ۇيىمداستىرىلعان. ەكسپەديتسيا زياتكەرلىك مەكتەپ وقۋشىلارىنا تۋعان جەرىمىزدىڭ تابيعاتىن تانىپ, ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, تاريحي جانە مادەني دامۋى تۋرالى ءبىلىم بەرەدى. جوبا اياسىندا ەكسپەديتسياعا قاتىسۋشى توپتار ايماقتاعى فلورا مەن فاۋنا ەرەكشەلەگىن, تاريحي ءھام مادەني نىسانداردى, ارحيتەكتۋرالىق قۇرىلىستار مەن ەرەكشە عيماراتتاردى زەرتتەيدى. ماسەلەن, بيىل الماتى قالاسىنداعى حيميا-بيولوگيا باعىتىنداعى زياتكەرلىك مەكتەبى «تۋعان ەلگە تاعزىم» جازعى ولكەتانۋ-زەرتتەۋ ەكسپەديتسياسى بويىنشا ىلە الاتاۋ ءوڭىرىنىڭ كورنەكتى نىساندارىنا جورىققا شىقتى. ءبىر اپتاعا سوزىلعان ەكسپەديتسياعا مەكتەپتىڭ ۇزدىك وقۋشىلارى ىرىكتەلىپ الىنعان. ولكەنى ارالاپ قانا قويماي عىلىمي زەرتتەۋ جۇرگىزگەن وقۋشىلار ەكسپەديتسيا بارىسىندا تۋىنداعان يدەيالاردى ورتاعا سالدى. سونداي-اق ەكسپەديتسيا كەزىندە تاپ بولعان قيىندىقتارى تۋرالى ايتىپ بەردى. ولار وزدەرى كورگەن ماسەلەلەردىڭ شەشۋ جولىن قاراستىرىپ, ءارى زەرتتەۋ نىسانى تۋرالى مالىمەتتەر جيناقتاپ, عىلىمي جوبا جاساۋعا كىرىسكەن.
– سارقىراماعا بارار جولدىڭ جاعدايىنا قاراپ, «ەكوتۋريزم» تاقىرىبىندا موبيلدىك قوسىمشانى ازىرلەۋ يدەياسى كەلدى. عىلىمي جوبامىزدىڭ ماقساتى – ەلىمىزدەگى ەكوتۋريزمدى دامىتۋ جولدارىن قاراستىرۋ, – دەيدى 9-سىنىپ وقۋشىسى ارلان قوسان.
«تۇرگەن شاتقالىندا ورنالاسقان ايۋلى سارقىراماسىنا اپارار جولدىڭ ساپاسى وتە ناشار, ۇيىلگەن تاستار جاياۋ جۇرگىنشىگە بوگەت جاسايدى. وكىنىشكە قاراي, بۇل جولمەن ءجۇرۋ ەگدە نە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا قيىندىق تۋىنداتادى. ءبىزدىڭ توپ وسى تۋرالى ويلاپ, ونلاين-ەكسكۋرسيالاردى ۇيىمداستىرۋ كەرەك دەگەن شەشىمگە كەلدى. ادام VR-كوزىلدىرىك كيىپ, ءوزىن سول جەردەگىدەي سەزىنە الادى. بۇل عالامتوردان سۋرەتتەردى قاراعاننان الدەقايدا قىزىعىراق ەمەس پە؟ جوبامىز بەلگىلى ءبىر شەكتەۋلەرى بار ادامدارعا كومەكتەسىپ, ءتۋريزمدى دامىتادى. جوبامىزدى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن كەرەكتى جەرگە بارىپ, بارلىق ايماقتى 360⁰ جاساپ ءتۇسىرۋ جانە ونى ارنايى باعدارلاماعا سالىپ, VR-كوزىلدىرىكتەر ءۇشىن قولدانىسقا جارامدى سۋرەتتەردى شىعارىپ, ونلاين ەكسكۋرسياعا دايارلاۋ كەرەك. ونى ءارى قاراي دامىتۋ ءۇشىن سايت جاساۋدى كوزدەپ وتىرمىز», – دەيدى 9-سىنىپ وقۋشىسى ارسلان بازارباي.
– ەكسپەديتسيا اياسىندا ءبىز شارىن شاتقالى, قايىڭدى كولى مەن كولساي, سونداي-اق تۇرگەن شاتقالىنا كىرەتىن ەكو-تۋريستىك كەمپينگتەرگە باردىق. ماعان تۇرگەن شاتقالىندا ورنالاسقان ايۋ سارقىراماسى قاتتى ۇنادى. ويتكەنى وندا قازاقستان لاندشافتىنىڭ سۇلۋلىعىنان ءلاززات الىپ قانا قويماي, سارقىرامادان سۋدىڭ تەمپەراتۋراسى مەن سۋتەگى كورسەتكىشىن زەرتتەۋ ارقىلى ءوزىمنىڭ داعدىلارىمدى جەتىلدىردىم. ءبىز ءۇشىن ءارتۇرلى سۋ قويمالارىنداعى سۋدىڭ قايناۋ تەمپەراتۋراسى بىردەي ەمەس ەكەنى جاڭالىق بولدى, – دەيدى 7-سىنىپ وقۋشىسى ماريام سىروۆا.
سونىمەن قاتار 7-9 سىنىپ وقۋشىلارى ايماقتىڭ فلوراسى مەن فاۋناسىن زەرتتەپ, تۇرگەن, قايىڭدى, كولساي سۋ قويمالارىنداعى سۋدىڭ جاي-كۇيىن ءبىلىپ, رن, قاتتىلىق كورسەتكىشتەرىن ولشەگەن. الماتى قالاسىنداعى حيميا-بيولوگيا باعىتىنداعى زياتكەرلىك مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى لاۋرا قىزداربەكوۆا ەكسپەديتسياعا شىققان وقۋشىلار وزدەرىنىڭ ءبىلىمىن تولىقتىرىپ, زەرتتەۋ قابىلەتىن جەتىلدىرە تۇسەتىنىن ءارى تىڭ تاقىرىپتاردى تاۋىپ, جوباعا اينالدىراتىنىن اتاپ ءوتتى.
– ەكسپەديتسياعا اتتاناتىن وقۋشىلار جىل سايىن شامامەن 20-30-عا جۋىق جاڭا جوبا باستاپ, زەرتتەۋ جۇرگىزەدى. الەۋمەتتىك, تەحنيكا, يننوۆاتسيا سالاسىندا جاڭالىق اشىپ, رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە ءتۇرلى عىلىمي جوبالار بايقاۋىنا قاتىسادى, – دەدى ەكسپەديتسيا ۇيىمداستىرۋشىسى لاۋرا قىزداربەكوۆا.
«تۋعان ەلگە تاعزىم» ولكەتانۋ-زەرتتەۋ ەكسپەديتسياسى ناتيجەلى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. قاتىسۋشىلار ۋاقىتىن قىزىقتى ءارى ءتيىمدى جۇمسايدى. سونداي-اق جاس عالىمدار جوبا بارىسىندا تاپقان ولجالارىن مەكتەپ كىتاپحاناسىنا, وقۋ كابينەتتەرىنە وتكىزەدى, ال اسا قۇندى ماتەريالداردى مەكتەپ مۇراجايىنا تابىستايدى. بۇل جوبانى ەلىمىزدەگى مەكتەپتەردىڭ بارىنە ەنگىزسە, عىلىمعا, ەلدى دامىتۋعا ىنتالى وقۋشىلاردىڭ قاتارى كوبەيەرى ءسوزسىز.
