حالقىن ويلاعان ەل عانا وركەندەيدى

جيىندا قازاقستان ساۋدا ونەر­كاسىبى قاۋىم­داستىعىنىڭ باسشىسى جىبەك اجى­باەۆا كونفەرەنتسيا مەن كورمەنىڭ ءمان-ماعىناسىنا نازار اۋدارىپ, پرەزيدەنتتىڭ كورشى ەلگە جاساعان مەملەكەتتىك ساپارى­نىڭ باستى ماقساتى تۋرالى ايتتى.

«قاسىم-جومارت توقاەۆ جۋىرداعى ساپارى اياسىندا, ەل ەكونوميكاسىنداعى ەڭ ءىرى بەس ينۆەستوردىڭ ءبىرى – قىتاي ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا ينۆەستيتسيانىڭ جالپى كولەمى 23 ملرد اقش دوللارىنان اسادى. ماڭىزدىسى, قازىرگى جاعدايدا ەكى ەلدىڭ مۇمكىندىكتەرى تۇراقتى بولىپ قا­لۋىمەن قاتار, ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا اسپەكتىلەرىن تاۋىپ جاتىر», دەدى قاۋىم­داستىق پرەزيدەنتى.

مەملەكەت باسشىسى سول ساپارىندا ەل كاسىپكەرلەرىنىڭ ەركىن دامۋىنا ەرەكشە ىقىلاس تانىتىپ, 1,5 ملرد-قا جۋىق تۇتىنۋشىسى بار الىپ نارىققا جول اشقانى انىق ەدى. سول كەزدە پرەزيدەنت:

«ەلىمىزدىڭ قىتايداعى كەلەسى ديپلوما­تيا­لىق وكىلدىگى جۇمىس ىستەيتىن وكرۋگكە 246 ميلليون حالقى بار شەنسي, گانسۋ, سىچۋان, حۋبەي پروۆينتسيالارى, نينسيا-حۋەي اۆتونوميالىق اۋدانى جانە ورتالىققا تىكەلەي باعىناتىن چۋنتسين قالاسى كىرەدى.

كەشە مەملەكەتتىك ساپارىمنىڭ اياسىندا ينۆەستيتسيالىق فورۋم ءوتتى. جيىندا جالپى قۇنى 22 ميلليارد دوللار بولاتىن بىر­قاتار كەلىسىمگە قول قويىلدى. قازاق تارا­پى بۇل كەلىسىمدەردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن بار كۇش-جىگەرىن جۇمساۋعا دايىن. گەوگرا­فيالىق جاعدايىمىزدى ەسكەرسەك, ءبىزدىڭ ەلىمىز ايماقتىڭ جانە تۇتاس قۇرلىقتىڭ ماڭىزدى كولىك لوگيستيكا ءدالىزى بولا الادى. قازاقستان وسى ايماقتاعى ەلدەردىڭ قىتايمەن ىنتىماقتاستىعىن نىعايتۋ ءۇشىن ءوزىنىڭ ەكونوميكالىق جانە لوگيستيكالىق الەۋەتىن جۇمىلدىرۋعا ءازىر. وسىعان وراي, قازاقستان دوستاس قىتايمەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ ءۇشىن ءوزىنىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە لوگيستيكالىق الەۋەتىن ىسكە قوسا الادى. ەلىمىزدىڭ ساۋدا-ساتتىق كولەمى 31 ميلليارد دوللارعا جەتتى. توراعا سي تسزينپينمەن بۇل كورسەتكىشتى 40 ميللياردقا دەيىن جەتكىزۋ جونىندە ۋاع­دالاستىق», دەگەن ەدى.

«بىزدەر, ياعني بيزنەس-فورۋمدى ۇيىم­داس­تىرۋشىلار, بۇل ءىس-شارامىزعا تىركەلگەن قوناقتاردىڭ قۇرامى مەن قىزىعۋشىلىعىن ەرەكشە ىجداھاتتىلىقپەن تالدادىق. گانسۋ پروۆينتسياسىنان كەلگەن قوناق­تارمەن كەزدەسۋگە دەگەن قىزىعۋشىلىق پەن وسى جولعى وتاندىق بيزنەستىڭ ەرەكشە بەلسەندىلىگىن اتاپ وتكىم كەلەدى», دەدى جىبەك تورەحانقىزى.

گانسۋ پروۆينتسياسىنىڭ ساۋدا-ونەر­كاسىپتىك پالاتاسى قىتاي تاراپىنىڭ قازاق­ستانعا ەلەكتروتەحنيكالىق ونىمدەردى, استىق پەن وسىمدىك مايىن وڭدەۋگە ارنال­عان جابدىقتاردى جانە كەز كەلگەن اۋىل­شارۋاشىلىق ونىمدەرىن جەتكىزۋگە مۇد­دەلىلىگىن تاپتىشتەپ ايتتى. ولار ۇسىناتىن قىزمەتتەردىڭ ىشىنە مىنالار كىرەدى: جاڭا تاعامنىڭ سالقىنداتىلعان تىزبەك لوگيستيكاسى جانە قاتتى مۇزداتۋ, ۇزاق مەرزىمدى ساقتاۋ, قاداعالاۋ جانە قاۋىپسىزدىك, ەلەكتر كولىكتەرىن جەتكىزۋ جانە الىپ ءجۇرۋ, گادجەتپەن باسقارىلاتىن يننوۆاتسيالىق تۇرمىستىق جانە تەحنيكالىق ونىمدەر, ترەندتى مەديتسينالىق جانە كوسمەتيكالىق ونىمدەر.

وتاندىق كاسىپكەرلەر ءوز تاراپىنان تاۋ-كەن ونەركاسىبىن, ءتۇستى مەتاللۋرگيا مەن مۇناي-حيميا ونەركاسىبىن دامىتۋعا قاتىسۋ قىتاي بيزنەسى ءۇشىن تارتىمدى بولىپ قالا بەرەتىنىن بىلەدى.

«اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى مەن ولاردى قايتا وڭدەۋ, كونديتەرلىك ونىمدەر, ەت جانە جەمىس, كوكونىس كونسەرۆىلەرى, ءارتۇرلى وسىمدىك مايلارى, سونىڭ ىشىندە زىعىر, جارما, اسسورتيمەنتتەگى ەت, شىرىندار مەن سۋلار, ءسۇت ونىمدەرى, ىرىمشىكتەر جانە بالمۇزداق سىندى تاعامداردى ەكسپورتتاۋعا قازاق كاسىپكەرلەرى دايىندىق ۇستىندە», دەدى قاۋىمداستىق جەتەكشىسى.

قوس تاراپ قازاقستاننىڭ كولىك, تەحنولوگيالار مەن تەحنيكالىق قۇرال-جابدىقتاردى بىرلەسىپ وندىرۋگە دەگەن تالابى مەن ۇمتى­لى­سىن اتاپ ءوتتى. ەنەرگەتيكا سالاسىن كە­شەندى دامىتۋدى, اۋىل شارۋاشىلىعى داقىل­دارىن ءوسىرۋدىڭ زاماناۋي تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋدى, ونى جەتكىزۋ تىزبەگى قىز­مەتتەرىن كەڭەيتىپ, ءارتۇرلى سالالاردا قانداي قارجىلىق قىزمەتتەر كورسەتۋ جايىن­دا ناقتىلاپ ايتتى.

فورۋمعا قاتىسۋشىلار شارانى ۇيىم­داس­تىرعان قازاقستاننىڭ قى­تاي­­داعى ەلشىلىگى مەن سىرتقى ىستەر مي­نيستر­لىگىنە, سونداي-اق ساۋدا جانە ين­تەگ­را­تسيا مينيسترلىگىنە, «اتامەكەن» ۇكپ, قا­زاقستان ساۋدا ونەر­كاسىبى قاۋىم­داس­تىعىنا العىستارىن ءبىلدىردى. بۇعان قوسا كور­شى ەل تارابىن ۇيىمداستىرعان قى­تاي­دىڭ قازاقستانداعى ەلشىلىگى مەن قىتاي گانسۋ حالىقارالىق ساۋدانى ىنتالاندىرۋ كوميتەتىنە, حالىقارالىق بەي­جىڭنىڭ كورمەسى Xinhceg Co., Lid. كومپانياسىنا تاعى باسقا قاتىسۋشىلارعا دا ەكى جاقتىڭ كاسىپكەرلەرى ريزا­شىلىقتارىن ايتتى.

كورمەگە ەلىمىزدىڭ بار­لىق وڭىرلە­رىنەن كاسىپكەرلەر وكىلدەرى قاتىسىپ, ساۋدا مەن الىس-بەرىس ءمان-جايىمەن كەڭىنەن تانىستى.

قىتايدان اكەلىنگەن كورمەدەگى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن كورگەندە جىبەك تورەحانقىزىنا, بۇل ونىمدەر كەرىسىنشە ءبىزدىڭ ەلدە كوپ ەمەس پە, دەگەن ءۋاجىمىزدى بىلدىردىك.

ء «ار ەلدىڭ ۇكىمەتى مەن كاسىپكەرلەرى, ءتىپتى ءجاي ءبىر ازاماتىنىڭ ءوزى ءوز ەلىنىڭ عانا پايداسىن, ەكونوميكاسىن ويلاپ ءىس قىلادى. مەنىڭ نازارىمدى بۇلاردىڭ سول كەپكەن جەمىستەردى سالعان قاپتامالارى اۋداردى. بايقادىڭىز با, ادەمى ءارى ىڭعايلى. ءبىر-اق رەت جەۋگە ارنالعان 100-150 گرامدىق جەمىس قانا. ءبىز سياقتى 1-2 كيلالاپ قوراپقا سالماعان.

قازاقستاندا وسىنداي تارتىمدى شاعىن, قاراپايىم قاپتامالار جاسايتىن تەحنولوگيا ويلاپ تابا الاتىن راتسيوناليزاتورلار نەگە جوق, دەگەن وي مازالايدى. ەندى قازاق باع­باندارى مەن كاسىپكەرلەرى دە قىتايلىق ون­دىرۋشىلەرمەن باسەكەلەسەمىن دەپ كەپكەن جە­مىستى وسىلاي قاپتامالايتىن (فاسوۆكا) بولسا, ول قاپتامالاردى قىتايدان ساتىپ الۋىنا تۋرا كەلەدى.

ولاي بولسا قاپتامانىڭ وزىندىك قۇنى بار, جول اقىسى جانە كەدەندىك نەشە ءتۇرلى باج سالىعى تۇر. وسىنداي جاعدايدا قىتاي­لىق كاسىپكەرمەن نارىق الاڭىندا قالاي تايتالاسا الامىز؟ وسىنى كورسىن, ءجون-جوسىعىن ءبىلسىن دەپ شاقىرىلعان ءتيىستى مينيسترلەر مەن ولاردىڭ جاۋاپتى قىزمەتكەر ماماندارى وسىنداي يگى شارادا قارا كورسەتپەيدى», دەپ نالىدى قاۋىمداستىق پرەزيدەنتى.

راسىندا دا, قازاق ونەرتاپقىشتارى «تيىننان تەڭگە قۇراۋعا» سەپتەسەتىن وسىنداي قاراپايىم زاتتارعا نەگە جەتكىلىكتى زەيىن قويمايدى؟ الدە بۇعان دا مەملەكەتتىك قولداۋ كەرەك دەپ اۋىزىمىزدى اڭقايتىپ وتىرا بەرەمىز بە؟