كوللاجدى جاساعان زاۋرەش سماعۇل, «EQ»
جىل باسىندا وتكەن كەزەكتى كونكۋرس ناتيجەسىندە بيىلعى قاجىلىقتى ۇيىمداستىرۋعا لايىقتى 18 تۋريستىك فيرما ىرىكتەلىپ الىنعان بولاتىن. ولار – بۇعان دەيىنگى جىلدارى قاجىلاردى قاسيەتتى ورىندارعا الىپ بارعان كەزدە وزدەرىن وڭ قىرىنان كورسەتكەن, كەمشىلىكتەرگە جول بەرمەگەن جانە قاجىلىق ماۋسىمىن وتانداستارىمىز ءۇشىن قولايلى جانە جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرۋعا قابىلەتتى دەپ تانىلعان تۋروپەراتورلار.
دەگەنمەن قوعامنىڭ وزگە سالاسىن بىلاي قويعاندا, ءدىن سالاسىندا دا زاڭدى بەلشەسىنەن باسىپ, «اللانىڭ جولى» دەپ تۇرىپ ادامداردى الدايتىن الاياقتار مەن قۇقىق بۇزۋشىلار از ەمەس ەكەنىنە جىل سايىن كۋا بولىپ كەلەمىز. ماسەلەن, بيىل قاڭتار ايىندا الماتى مەن شىمكەنتتە 50 شاقتى ادامدى مەككە مەن ماديناعا اپارامىز دەپ اقشالارىن الىپ, الداپ كەتكەن «كاۋسار-ترەۆەل» اتتى تۋرفيرما تۋرالى اقپارات تاراعانى بەلگىلى. پوليتسيانىڭ مالىمەتى بويىنشا ەل تۇرعىندارىنان 33 ملن تەڭگە الىپ, بىراق ۋادە ەتكەن قاجىلىققا اپارماعان تۋرفيرمانىڭ باسشىلارى قولعا تۇسكەن بولاتىن.
جۋىردا قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى قاجىلىق ساپارىن ۇيىمداستىرۋعا رۇقسات بەرىلمەگەن «Zam-Zam Qazaqstan» اتتى تۋريستىك فيرمانىڭ دا ادامداردى قاجىلىققا اپارامىز دەپ اقشا الىپ جاتقانى تۋرالى مالىمەت تاراتتى. ول كونكۋرستان وتكەن 18 تۋروپەراتور تىزىمىندە جوق. «بۇگىنگى تاڭدا قاجىلىق ساپارىنا قاتىستى قمدب تاراپىنان جاريالانعان اقپاراتتىق-تۇسىندىرمەلىك مالىمەتتەرگە قاراماستان, قاجىلىق ورىندارىن رەسمي الماعان قاجىلىق تۋرفيرماسى رەتىندە ءوزىن جارنامالايتىن «Zam-Zam Qazaqstan» وكىلى دانيار يليەۆ Instagram جەلىسىندەگى «Zam-Zam_qazaqstan» پاراقشاcىندا «مۇفتياتتاعى قاجىلىق ءبولىمى ءار كۆوتا ءۇشىن پارا تالاپ ەتەدى» دەپ جالا جاۋىپ, قاجىلىق كۆوتالارىن ساۋديادان تىكەلەي الاتىنى تۋرالى جالعان اقپارات تاراتىپ, قاجىلىققا ادام جيناۋمەن اينالىسۋدا» دەلىنگەن مالىمەتتە.
قمدب بەرگەن اقپاراتقا قاراعاندا, ساۋد ارابياسىنىڭ قاجىلىق جانە ۋمرا مينيسترلىگى قاجىلىق كۆوتالارىن ءار ەلدىڭ ءدىن سالاسىنا وكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگاندارىنا نەمەسە رەسمي يسلامدىق ءدىني باسقارمالارعا ء(مۇفتيات) عانا ءتيىستى تالاپتار مەن تارتىپكە ساي بەرەدى. ال «Zam-Zam Qazaqstan» وكىلدەرى قاجىلىق كۆوتانى تىكەلەي ساۋد ارابياسىنان الامىز دەپ قاجىلىققا ادام جيناعان. سونىمەن قاتار, اتالعان تۋرفيرما وكىلى قاجىلىقتى ۇيىمداستىرۋعا رۇقسات العان 18 تۋروپەراتوردى «قمدب-عا پارا بەرگەن» دەپ, ال ءدىني باسقارمانىڭ ءوزىن «پاراقور» دەپ جالا جاۋىپ كەلەدى.
«Zam-Zam Qazaqstan» وكىلدەرى بيىل قاجىلىق ورىندارىن زاڭدى كونكۋرستىق نەگىزدە رەسمي جولمەن العان 18 تۋرفيرما تۋرالى: «...ءمۇفتياتتىڭ تىزىمىندە تەك پارا بەرەتىن كومپانيالار...», دەگەن جانە جالپى قاجىلىققا قاتىستى قمدب تۋرالى شىندىققا جاناسپايتىن اقپارات جاريالاۋدا. «Zam-Zam Qazaqstan» وكىلدەرىنىڭ قاجىلىق ورىندارىن بەرۋدە «قمدب پاراقور» دەگەن ماتىندە تاراتىپ وتىرعان قاۋەسەتى جالعان. سەبەبى قاجىلىق ورىندارىن قاجىلىق ءبولىمى ەمەس, بۇل سالاعا قاتىسى جوق قوعام جانە ءدىن قايراتكەرلەرى مەن ءدىني قىزمەتكەرلەردەن قۇرالعان ارنايى كوميسسيا مۇشەلەرى اشىق كونكۋرستىق نەگىزدە «ۇمىتكەر تۋروپەراتورلارعا قاجىلىق ورىندارىن ءبولۋ» تۋرالى قمدب ەرەجەسىنىڭ تالاپتارىنا ساي بولىنەدى», دەلىنگەن مالىمەتتە.
قمدب قاجىلىق ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ءجاندىللا بەكجىگىتوۆتىڭ ايتۋىنشا, وسى جاعدايعا بايلانىستى ءمۇفتيات باس پروكۋراتۋراعا ارىز ءتۇسىرىپ, دابىل قاققان. باس پروكۋراتۋرا ارىزدى ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنە جولداعان. ءىىم بۇل ءىستىڭ قارالىپ جاتقانى تۋرالى حابار بەرگەنىمەن, نەگە ەكەنىن قايدام, اتالعان تۋريستىك فيرما ءدىني باسقارمانىڭ ەسكەرتۋىنە قاراماستان 120 ادامدى جيناپ, ساۋدياعا اپارعان. اقىر سوڭى قاجىلىق پارىزىن وتەپ جۇرگەن كەزدە ەلىمىزدىڭ ازاماتتارىن سول ەلدىڭ پوليتسياسى ۇستاپ, ەكى كۇن بويى اۆتوبۋستان شىعارماي تەكسەرگەن. تاماق ىشۋگە دە, ءتىپتى اجەتحاناعا بارۋعا دا رۇقسات بەرمەگەن. تەك كەلەسى كۇنى ساۋد ارابياسىنداعى قازاقستان ەلشىلىگى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ارالاسۋىمەن عانا ولار بوساتىلىپ, قازىر مەككەدەگى قوناقۇيدە ەلگە قايتۋدى كۇتىپ وتىر.
«Zam-Zam Qazaqstan» تۋريستىك فيرماسىنىڭ وسى ارەكەتىنەن زارداپ شەككەن ادامداردىڭ ءبىرى بايان سەيتجانقىزى بىزگە بەرگەن سۇحباتىندا وقيعانىڭ ءمان-جايىن ايتىپ بەردى.
– اكە-شەشەمە ۇلكەن قاجىلىققا جولداما سىيعا تارتقان ەدىم. 21 ماۋسىمدا ساپارعا اتتانعانعا دەيىن تۋريستىك فيرماعا قاتىستى ەشقانداي كۇدىك بولعان ەمەس. تەك اۋەجايعا بارعاندا قاجىلاردىڭ قولدارىنا كسەروكوشىرمەدەن وتكەن ۆيزالارىن ۇستاتتى. ونىڭ تۋريستىك ۆيزا ەكەنىن كورىپ, «بىزگە قاجىلىق ۆيزاسى كەرەك ەمەس پە؟» – دەپ سۇرادىق. ولار: «ۋايىمداماڭىزدار, قاجىلىق ۆيزاسىن ەر-ريادتان الامىز», دەدى. كەيىن اتا-انام قاجىلىق ۆيزاسىن الدىق دەپ حابارلادى. كەيىن 26 ماۋسىمدا قاجىلار مينا جازىعىنا قۇلشىلىقتارىن ورىنداۋعا ەكى اۆتوبۋسپەن اتتانىپ بارا جاتقاندا ولاردى ساۋديانىڭ قۇزىرلى ورگاندارى ۇستايدى. تۋريستىك فيرمانىڭ وكىلدەرى قاشىپ كەتىپ, اۆتوبۋستا تەك قاجىلار عانا قالىپ قويعان.
سودان ەكى كۇن بويى سول جەردە وتىردى. مەن ءبىرىنشى كۇنى-اق تۋرفيرمانىڭ باسشىسىنا حابارلاسىپ, بولىپ جاتقان جاعدايدىڭ ءمان-جايىن سۇرادىم. ول ماعان: «بىزگە بەرىلگەن ەكى اۆتوبۋس قاجىلاردى تاسۋعا ارنالماعان ەكەن. سوندىقتان ۇستاپ الدى. قازىر باسقا اۆتوبۋستار جىبەرەمىز, سوسىن بوساتادى», دەدى. سول كۇنى تۇنگە دەيىن جاعداي وزگەرمەگەن سوڭ, فيرما باسشىسىنا بىرنەشە رەت حابارلاسسام دا, ماعان جوعارىداعى جاۋابىن ايتتى. قاجىلار كەلەسى كۇنى تۇسكە دەيىن اۆتوبۋستا وتىردى. ويلاپ قاراڭىز, ىشىندە جاسى 82-گە كەلگەن اجەلەر دە بار ەدى. كۇن اپتاپ ىستىق. تار اۆتوبۋستىڭ ىشىندە ەكى كۇن تاپجىلماي وتىرۋ ول كىسىلەرگە وڭاي بولعان جوق. كەلەسى كۇنى سول جاقتاعى قازاقستان ەلشىلىگى قىزمەتكەرلەرى جاعدايعا ارالاسىپ, قاجىلارىمىز «تۇتقىننان» بوساتىلدى. بىراق ولاردى جالعان قاجىلىق ۆيزاسى ءۇشىن قۇلشىلىقتارىن ءارى قاراي جالعاستىرۋعا رۇقسات بەرمەي, كەرى قايتارعان. قازىر بارلىعى مەككەدەگى قوناقۇيدە اشتان-اش جاتىر, فيرما تاراپىنان تاماق تا بەرىلىپ جاتقان جوق, – دەيدى بايان سەيتجانقىزى.
جالپى, ەلىمىزدە ادامداردى قاجىلىق ساپارىنا اپارۋمەن تۋريستىك فيرمالار اينالىساتىنى بەلگىلى. ولار بىلايعى ۋاقىتتا تۋريستىك ۆيزا ارقىلى جۇمىس ىستەيتىن بولسا, قاجىلىق ماۋسىمىندا مىندەتتى تۇردە قاجىلىق ۆيزاسىن الۋى كەرەك. ال قاجىلىق ۆيزاسى ساۋد ارابياسىنان مۇفتياتقا بەرىلەدى. ءمۇفتيات كونكۋرس ارقىلى سىننان ءساتتى وتكەن تۋروپەراتورلارعا ولاردى ءبولىپ بەرەدى. بۇل تۋرالى جۋىردا قازاقستاننىڭ ساۋد ارابياسى كورولدىگىندەگى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى بەرىك ارىن قاجىلارمەن كەزدەسۋى بارىسىندا اقپارات بەرىپ, قاجىلىق ماۋسىمىندا ساۋد ارابيا اۋماعىنا زاڭسىز, ياعني تۋريستىك ۆيزامەن كەلگەن شەتەلدىك ازاماتتار انىقتالعان جاعدايدا زاڭ بۇزعانى ءۇشىن 50 مىڭ ريال كولەمىندە ايىپپۇل سالىناتىنى, 6 ايعا قاماۋعا الىناتىنى جانە دەپورتاتسيالاناتىنى تۋرالى ايتقان ەدى. ال جوعارىداعى ادامداردى الداپ اپارعان تۋرفيرما جالعان قاجىلىق ۆيزالارىن پايدالانعان بولىپ وتىر.
وسىعان وراي كەشە قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى «قاجىلارعا قيانات جاسادى» دەگەن تاقىرىپپەن تاعى دا مالىمەت جاريالادى. وندا «قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى بۇعان دەيىن بىرنەشە رەت دابىل قاعىپ, مالىمدەمە جاريالاعان ەدى. سونىمەن قاتار ءمۇفتيات قاجىلاردى وسىعان دەيىن الداپ, دالادا قالدىرعان اتالعان كومپانيانىڭ زاڭسىز ارەكەتتەرى تۋرالى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا شاعىم تۇسىرگەن. قولدان جاسالعان قاجىلىق ۆيزالارىن پايدالانعان كومپانيا وكىلدەرى شاريعات پەن زاڭعا قايشى ارەكەتتەرىن ءالى كۇنگە دەيىن تىيماي كەلەدى. قازاقستان ازاماتتارىن زاڭسىز جولمەن قاجىلىققا اكەلگەن «Zam-Zam Qazaqstan» كومپانياسىنىڭ جەتەكشىسى دانيار يليەۆ زاڭ الدىندا جاۋاپ بەرۋگە ءتيىس دەپ سانايمىز», دەلىنگەن.
ءبىز وسى ءىستىڭ ءمان-جايىن ءدىني باسقارمانىڭ قاجىلىق ءبولىمى مەڭگەرۋشىسى ءجاندىللا بەكجىگىتوۆتەن سۇراپ بىلدىك.
– قاجىلىق – يسلامداعى بەس پارىزدىڭ ءبىرى. ودان بولەك كىشى قاجىلىق سانالاتىن ۋمرا قۇلشىلىعى دا بار. جىلىنا ەلىمىزدەن ۇلكەن قاجىلىققا 4 مىڭ ادام بارسا, ۋمراعا 20 مىڭداي ادام بارىپ قايتادى. دەگەنمەن ءدىني باسقارماعا ۇلكەن قاجىلىقتى عانا ۇيىمداستىرۋ جاۋاپكەرشىلىگى بەرىلگەنىن بىلەسىزدەر. بۇل جەردەگى ەڭ باستى ماسەلە – ءبىزدىڭ ەلىمىزدە قاجىلىققا تۋريستىك ساپار رەتىندە قاراۋدان تۋىنداپ وتىر. ماسەلەن, اراب ەلدەرى, تۇركيانى ايتپاي-اق قويايىق, ىرگەمىزدەگى قىرعىزستان مەن وزبەكستاندا قاجىلىققا تەك قۇلشىلىق رەتىندە قارايدى. ال بىزدە قاجىلىق ء«دىني تۋريزم» دەپ اتالادى. بۇكىل ماسەلە وسى جەردەن شىعىپ وتىر. «تۋريزم» ءسوزى ارالاسقاننان كەيىن قازىر ونىمەن كىم كورىنگەن اينالىسىپ كەتتى. ءدىني باسقارما ولارعا تىيىم سالاتىنداي جانە جازالايتىنداي قولىندا زاڭدىق كۇشى بار قۇزىرلى مەكەمە ەمەس. ءبىز تەك ۇيلەستىرۋشى ورگان عانامىز. ەگەر «تۋريزم» دەگەن ءسوزدى الىپ تاستاپ, وعان تەك ءدىني عيبادات-قۇلشىلىق رەتىندە قاراساق قانا قاجىلىقتى ۇيىمداستىرۋ 100 پايىز ءمۇفتياتتىڭ باقىلاۋىنا وتەر ەدى, – دەدى ول.
ونىڭ ايتۋىنشا, پايدا تابۋ ماقساتىندا زاڭسىز قاجىلىق ۆيزاسىمەن ادامداردى قاجىلىق ساپارىنا اپارۋ جىل سايىن قايتالانىپ كەلە جاتقان كەلەڭسىزدىك. بيىل تەك «Zam-Zam Qazaqstan» عانا ەمەس, «Zulay Trevel», «Sultan Trevel», «Zamzam Company» سىندى تۋريستىك فيرمالار دا زاڭسىز جولمەن ساۋد ارابياسىنا ادامداردى الىپ كەلگەن. ءبىر ەرەكشەلىگى, العاشقى ۇشەۋى قاجىلىق بارىسىندا جەرگىلىكتى قۇزىرلى ورگاندارعا ۇستالىپ قالىپ, ادامدارى قاجىلىقتارىن وتەي الماي قالسا, «Zamzam Company» قاجىلارى عانا ۇستالماي, قۇلشىلىقتارىن تولىق وتەپ شىققان. بىراق بۇلاردىڭ ءبارى دە ساۋد ارابياسىنىڭ قازاقستانعا بولگەن 4 مىڭ كۆوتاسىن رەسمي تۇردە يەلەنبەگەن تۋريستىك فيرمالار. «Zamzam Company» تۋريستىك فيرماسى الاياقتىق ارەكەتتەرىن وتە جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرعانى سونداي, بىردە-ءبىر قاجىسى ساۋديانىڭ پوليتسياسىنا ۇستالماي, قاشىپ-پىسىپ ءجۇرىپ قۇلشىلىقتارىن وتەپ شىقتى», دەيدى ءجاندىللا بەكجىگىتوۆ.
ءدىني باسقارما وكىلىنىڭ ايتۋىنشا, جىل سايىن ءمۇفتيات تاراپىنان تەك رەسمي رۇقسات العان قاجىلىق فيرمالارىمەن عانا قۇلشىلىقتى وتەۋ تۋرالى حابارلاندىرۋ بەرىلىپ كەلەدى. ء«بىز بيىل قاجىلىق قارساڭىندا ءمۇفتياتتىڭ جانە مەشىتتەردىڭ سايتتارى مەن الەۋمەتتىك جەلىلەرى ارقىلى وننان اسا رەت رەسمي مالىمدەمە جاسادىق. قولدان كەلگەنشە ايتۋداي-اق ايتىپ كەلەمىز. يمامداردىڭ پاراقشالارى مەن مەشىتتەردىڭ ۆاتساپ چاتتارى ارقىلى دا الدەنەشە رەت حابارلاندى. بىراق سوعان قاراماستان الاياق فيرمالاردىڭ قيتۇرقى ارەكەتتەرىنە الدانعاندار ازايماي تۇر», دەيدى ول.
ءدىني باسقارما تاراتقان مالىمەتتە ايتىلعانداي, قازىرگى كۇنى مۇفتياتقا قاجىلار مەن ولاردىڭ تۋىستارىنان كوپتەگەن شاعىم ءتۇسىپ جاتىر. ء«جابىر كورگەن قاجىلار مەن ونىڭ تۋىستارىنان جالعان قۇجات جاساپ, ازاماتتارىمىزدى زاڭسىز جولمەن قاجىلىققا اپارعان «Zam-Zam Qazaqstan» ديرەكتورى مەن باسقا دا جاۋاپتى وكىلدەرىن نەگە قۇقىقتىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ بويىنشا ءتيىستى شارا قولدانبايدى دەگەن سۇراقتار مەن شىعىمدار تولاسسىز كەلىپ ءتۇسىپ جاتىر. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى وسى ماسەلەگە تەز ارادا نازار اۋدارىپ, زاڭ بۇزۋشىلاردى قۇقىقتىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ بويىنشا ءتيىستى شارالار قولدانادى دەپ سەنەمىز. قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى قاجىلىق كونكۋرسىنان وتكەن, ياعني قاجىلىق ساپارىن ۇيىمداستىرۋعا قابىلەتتى دەپ تانىلعان, ءمۇفتيات جاريالاعان تىزىمگە ساي تۋروپەراتورلار قىزمەتىنە جۇگىنۋ قاجەتتىگىن تاعى دا قاپەرگە سالادى. سونىمەن قاتار «قمدب جالعان قاجىلىق ۆيزالارىن دايىندادى» دەپ جالا جاپقان «Zam-Zam Qazaqstan» («Zam Zam store») كومپانياسىنىڭ ديرەكتورى دانيار يليەۆتىڭ ۇستىنەن سوتقا شاعىم تۇسىرەتىنىمىزدى جەتكىزەمىز. ولار اللا الدىنداعى پارىزىن وتەيمىن دەپ كەلگەن قاجىلارعا قيانات جاسادى», دەلىنگەن شاعىمدا.
