زەرتتەۋ ناتيجەسى 2023 جىلعى داعدارىس مەملەكەتتەردىڭ باسەكەلىك قابىلەتىنە ايتارلىقتاي اسەر ەتكەنىن كورسەتتى. دەرەكتەر كورسەتكەندەي, قازىرگى گەوساياسي احۋال كۇردەلى جاعدايدا ىشكى ەنەرگيا ءوندىرىسى تۇراقتى, ورنىققان لوگيستيكاسى جانە ساۋدا بالانسى بار ايماقتار مەن ەلدەر ءوزىنىڭ باسەكەگە قابىلەتىن ساقتاي الدى. ال شيكىزات پەن ەنەرگيا يمپورتىنا تاۋەلدى ەلدەر قيىندىققا ۇشىرادى.
اتالعان زەرتتەۋدە مەملەكەتتەردىڭ باسەكەگە قابىلەتى ءتورت نەگىزگى فاكتور بويىنشا باعالانادى:
- ەكونوميكالىق ناتيجە: ىشكى ەكونوميكانى ماكروەكونوميكالىق باعالاۋ, جۇمىسپەن قامتۋ مەن ينفلياتسيا ءۇردىسى.
- ۇكىمەت جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگى: مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باسەكە قابىلەتىنە ىقپال ەتۋى.
- بيزنەستىڭ تيىمدىلىگى: بيزنەس-ورتانىڭ كاسىپورىنداردى يننوۆاتسيالىق, تابىستى جانە جاۋاپكەرشىلىكپەن جۇمىس ىستەۋگە ىنتالاندىرۋ دەڭگەيى.
- ينفراقۇرىلىم: مەملەكەتتەگى نەگىزگى تەحنولوگيالىق, عىلىمي جانە ادامي رەسۋرستاردىڭ بيزنەستىڭ قاجەتتىلىگىن قاناعاتتاندىرۋ دەڭگەيى.
2023 جىلعى رەيتينگتە ەۋروپا ەلدەرى تاعى دا العا شىعىپ, دانيا, يرلانديا, شۆەيتساريا, نيدەرلاند, شۆەتسيا سياقتى ايماقتىڭ 5 مەملەكەتى دامىعان ون ەكونوميكانىڭ قاتارىنا ەندى. دەگەنمەن گەرمانيا, فرانتسيا جانە ۇلىبريتانيا سەكىلدى دەرجاۆالار العاشقى جيىرمالىققا ەنبەي قالدى. رەيتينگتىڭ كوش باسىندا نارىق جانە ساۋدا سەرىكتەستەرىمەن قولجەتىمدى جۇمىس ىستەيتىن شاعىن ەكونوميكالار تۇر. دانيانىڭ پوزيتسياسى باسەكەلىك قابىلەت بويىنشا ءتورت تۇراقتى كورسەتكىشىنە نەگىزدەلگەن (بيزنەس تيىمدىلىگى – 1, ينفراقۇرىلىم – 2, ۇكىمەت جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگى – 5). يرلانديا رەيتينگتە ەكونوميكالىق ناتيجەسىنە قاراي جەتىنشى ورىننان ءبىرىنشى ورىنعا شىقتى. شۆەيتساريا باسەكەلىك قابىلەتتىڭ بارلىق وڭ كورسەتكىشىنىڭ ارقاسىندا ءۇشىنشى ورىندا (ۇكىمەت جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگى جانە ينفراقۇرىلىم – 1, بيزنەس تيىمدىلىگى – 7, ەكونوميكالىق ناتيجە – 18) تۇر.
وسى جىلدىڭ كوشباسشىلارى – سالىستىرمالى تۇردە شاعىن ەكونوميكالار. سايكەسىنشە قازىرگى جىلدام وزگەرەتىن جاھاندىق ەكونوميكادا بۇل ولارعا تەز ارەكەت ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ويتكەنى قۇبىلمالى ورتادا باعدارلانۋ يكەمدىلىك پەن بەيىمدەلۋدى تالاپ ەتەدى. فەدەرالدى جۇيە پروبلەماسى مەن زاڭ شىعارۋ ۇدەرىسىنىڭ باياۋلىعى اقش ەكونوميكاسىنىڭ بىرتىندەپ السىرەۋىنە اكەلدى. اقش 1997 جىلدان 2009 جىلعا دەيىن رەيتينگتە 1-ورىندا بولسا, 2017 جىلدان كەيىن ۇزدىك ۇشتىكتەن شىعىپ قالىپ, 2020-2022 جىلدار ارالىعىندا 10-ورىنعا, 2023 جىلى 9-ورىنعا تۇراقتادى.
قازاقستان باسەكەگە قابىلەتى بويىنشا ءوز ورنىن 2022 جىلمەن سالىستىرعاندا 6 پوزيتسياعا جاقسارتىپ, 37-ورىندى يەلەندى. رەيتينگتەگى نەگىزگى 4 فاكتوردىڭ ۇكىمەت جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگى (23) جانە بيزنەس تيىمدىلىگى (31) بويىنشا ەلىمىزدىڭ كورسەتكىشى جوعارى, ال ەكونوميكالىق ناتيجە (57) جانە ينفراقۇرىلىم (47) جاعىنان قازاقستاننىڭ دامۋى باياۋ بولىپ وتىر.
زەرتتەۋدە جەتەكشى مەملەكەتتەردىڭ كورسەتكىشى بويىنشا ۇكىمەتتەرگە كەلەسىدەي نۇسقاۋلىقتار بەرىلگەن:
- يكەمدى باسقارۋ جانە نارىققا قولجەتىمدىلىك ازاماتتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتادى.
- ۇكىمەتتىڭ ءوز حالقىنىڭ ءال-اۋقاتىن قامتاماسىز ەتە الۋى – باستى تابىس فاكتورى.
بۇعان ۇكىمەتتىڭ, نارىق كوشباسشىلارىنىڭ ەكونوميكالىق جاعدايعا جانە تۇراقتىلىققا قاراي ءوز ساياساتىن بەيىمدەۋى كىرەدى. جالپى, ەكونوميكا دا, جەكە بيزنەس تە يكەمدىلىكتەن پايدا كورەدى, ويتكەنى بۇل قۇبىلمالى وزگەرىستەرگە جاۋاپ رەتىندە ءداستۇرلى ەمەس شەشىم قابىلداۋعا جانە جوسپاردى وزگەرتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
جالپى, الەم مەملەكەتتەرىنىڭ باسەكەلىك قابىلەت رەيتينگى جىل سايىن جاريالانىپ وتىرادى. ەكونوميكالىق ناتيجە, ۇكىمەت جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگى, بيزنەس تيىمدىلىگى مەن ينفراقۇرىلىم سىندى نەگىزگى فاكتورلاردى ەسەپكە الادى. عالىمدار, ساراپشىلار مەن ساياسي شەشىم قابىلداۋشىلار ءۇشىن مەملەكەتتەردىڭ باسەكەگە قابىلەتى تۋرالى الەمدىك دەڭگەيدەگى ەسەپ. اتالعان رەيتينگ ساراپشىلارعا مەملەكەتتەردىڭ دامۋ ديناميكاسىن تالداۋدا, عىلىمي ساراپتاۋدا بىردەن-ءبىر كومەكشى قۇرال بولادى.
|
مەملەكەت |
2019 |
2020 |
2021 |
2022 |
2023 |
|
قازاقستان |
34 |
42 |
35 |
43 |
37 |
|
قىتاي |
14 |
20 |
16 |
17 |
21 |
|
ءۇندىستان |
43 |
43 |
43 |
37 |
40 |
|
تۇركيا |
51 |
46 |
51 |
52 |
47 |
|
موڭعوليا |
62 |
61 |
60 |
61 |
62 |
(سوڭعى 5 جىلداعى قازاقستاننىڭ رەيتينگتەگى ورنى)
باۋىرجان سەرىكباەۆ,
قازاقستان قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى
