قالاي دەسەك تە, بالالار اراسىنداعى مۇگەدەكتىك ماسەلەسى وزەكتىلىگىن جويماق ەمەس. ناقتى دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, قازىر ەلىمىزدە 98,2 مىڭنان استام مۇگەدەك بالا بولسا, ونىڭ 19 مىڭنان استامىنا تسەرەبرالدى سال اۋرۋى دياگنوزى قويىلعان. ال الماتىدا وسى دەرتكە شالدىققان بالالاردى ەمدەۋ قالاي ءجۇرىپ جاتىر؟
الدىمەن تسەرەبرالدى سال اۋرۋىنا دۋشار بولعان بالالاردى وڭالتۋ ءمامس پاكەتىنە كىرەتىنىن ايتا كەتۋ كەرەك. 2020 جىلدان بەرى وڭالتۋ جانە دەنساۋلىقتى قالپىنا كەلتىرۋگە باعىتتالعان ەم-شارالار مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ ارقىلى قارجىلاندىرىلادى.
«قازاقستاندا 18 جاسقا دەيىنگى بالالار مەديتسينالىق كومەكتى تەگىن پايدالانادى جانە مەملەكەت تاراپىنان ساقتاندىرىلعان. مىسالى, وسى جىلدىڭ 4 ايىندا وڭتۇستىك استانادا بالالارعا 4,5 مىڭنان استام رەابيليتاتسيالىق ەم-شارا جۇرگىزىلدى. وعان قور تاراپىنان 915,7 ملن تەڭگەگە جۋىق قارجى تولەندى. ال 2023 جىل سوڭىنا دەيىن قور تاعى دا وسىنداي 15 مىڭ ەم-شاراعا 3,2 ملرد تەڭگە تولەمەك», دەدى مسق الماتى فيليالى ديرەكتورى تىلەۋحان ابىلداەۆ.
ءبىر قۋانارلىعى, قارجى كولەمى ارتقان سوڭ رەابيليتاتسيا ءپروفيلى بويىنشا مامانداندىرىلعان قىزمەت كورسەتەتىن كلينيكالار مەن ورتالىقتار دا كوبەيدى. سولاردىڭ اراسىندا «اردي» مۇگەدەك بالالار اتا-انالارى قاۋىمداستىعى» دا بار. ورتالىق تسەرەبرالدى سال اۋرۋىنا شالدىققان بالالاردى, سونداي-اق جۇيكە جۇيەسى زاقىمدانعان كىشكەنتاي پاتسيەنتتەردى وڭالتۋدىڭ 3-كەزەڭى بويىنشا قابىلدايدى.
ماسەلەن, وتكەن جىلى اردي ورتالىعىندا 800-دەن استام بالا ءمامس ارقىلى مەديتسينالىق وڭالتۋدان وتكەن. ەمدەلىپ, اياققا تۇرعان بالالاردىڭ ىشىندە 25-ءى جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەر مەن بالاباقشالارعا بارعان.
«اردي» مۇگەدەك بالالار اتا-انالارى قاۋىمداستىعى 1991 جىلى ءبىر توپ باستاماشىل اتا-انالار تاراپىنان قۇرىلعان. سودان بەرى قاۋىمداستىق مۇمكىندىگى شەكتەۋلى پەرزەنت تاربيەلەپ وتىرعان 745 وتباسىنا تۇراقتى قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. 2004 جىلى دەربەس وڭالتۋ ورتالىعى بولىپ قۇرىلعان قاۋىمداستىق 19 جىلدان بەرى تسەرەبرالدى سال اۋرۋىمەن اۋىراتىن بالالاردى كەشەندى وڭالتۋدان وتكىزىپ كەلەدى.
ء«بىزدىڭ ورتالىق ماماندارى ەرەكشە كۇتىمدى قاجەت ەتەتىن بالالاردى فيزيكالىق رەابيليتاتسيادان وتكىزىپ قانا قويماي, پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق تۇرعىدان دامىتۋدى ماقسات ەتەدى. مۋلتيديستسيپلينارلىق كوماندا قۇرامىندا نەۆرولوگ, پەدياتر, رەابيليتولوگ, پسيحوتەراپەۆت, ەمدىك دەنە شىنىقتىرۋ مامانى, ماسساجيست, ورتوپەد, پسيحولوگ, ەرگوتەراپەۆت, دەفەكتولوگ, لوگوپەد, الەۋمەتتىك قىزمەتكەر سىندى ماماندار ەڭبەك ەتەدى. وسىنداي مامانداردىڭ كومەگىمەن بالالارعا دا, اتا-انالارعا دا كومەك كورسەتۋگە تىرىسامىز», دەيدى ورتالىقتىڭ باس دارىگەرى ايسۇلۋ قوجانوۆا.
ورتالىقتا ەرگوتەراپيا بولىمشەسى, مونتەسسوري كابينەتى, قاراڭعى جانە جارىق سەنسورلىق بولمە بار. كينەزيوتەراپيا جانە مەحانوتەراپيا زالدارى بالانىڭ ءجۇرىپ-تۇرۋ, قاسىق, قالام سىندى ۇساق زاتتاردى ۇستاۋ داعدىسىن قالىپتاستىرۋعا ارنالعان زاماناۋي قوندىرعىلارمەن جابدىقتالعان.
«باستى ماقساتىمىز – بالالارعا مەيلىنشە ەرتە جاستا كومەك كورسەتۋ. ناۋقاسقا شالدىققان بالدىرعاندى بىزگە 1 جاسقا تولا سالىسىمەن الىپ كەلۋگە بولادى. ويتكەنى ەم-دومدى بارىنشا ەرتە باستاسا, كەشەندى ءىس-شارالار ارقىلى بالانىڭ جاسىنا ساي, ۇيلەسىمدى دامۋىنا شيپالى بولادى», دەيدى مامان.
ء«بىزدىڭ ماماندار ورتالىققا ەمدەلۋگە كەلگەن بالاعا باسىمدىق بەرەدى. ەڭ الدىمەن, قيمىل-قوزعالىس اپپاراتى تيىسىنشە دامىماعان بالاعا دەن قويامىز. ماماندار كومانداسى ناۋقاستى كەشەندى دامىتۋ ۇدەرىسىن باستايدى. مىندەتتى تۇردە ونىڭ وتباسىمەن جۇمىس ىستەيمىز. وقىتامىز, ۇيدە بالانى دامىتۋعا قاجەتتى جاعداي جاساۋ جولدارىن ۇيرەتەمىز. سونىمەن قاتار ونىڭ قورشاعان ورتاسىنا كوڭىل بولەمىز, سەبەبى بۇل بالاعا, ونىڭ ءومىر ساپاسىنا اسەر ەتپەي قويمايتىن فاكتورلاردىڭ ءبىرى», دەيدى ورتالىق قىزمەتكەرلەرى.
سول سياقتى اردي قاۋىمداستىعى بازاسىندا ارنايى وقۋ-رەسۋرستىق ورتالىعى جۇمىس ىستەيدى. وندا شەتەلدىڭ بىلىكتى ماماندارى ەرەكشە بالالاردى وڭالتۋ تاقىرىبىندا سەمينارلار مەن ترەنينگتەر وتكىزىپ تۇرادى.
ورايى كەلىپ تۇرعاندا ورتالىق الەۋمەتتىك باعدار ۇستاناتىنىن, بالالاردى ءمامس پەن قالا اكىمدىگىنىڭ الەۋمەتتىك قورعاۋ باعدارلامالارى نەگىزىندە ەمدەيتىنىن ەسكە سالا كەتۋگە بولادى.
الماتى
