الاياقتاردىڭ جاڭا «ءادىسى»

ءىىم ماماندارىنىڭ سوزىنە قاراعاندا, ينتەرنەت جانە تسيفرلى تەحنولوگيالار اقىلى جاسالاتىن الاياقتىق قىلمىستارىنا قارسى كۇرەستىڭ كۇ­شەيۋىنە بايلانىستى ء«داستۇرلى» الاياقتىق تۇر­لەرى دە قاي­تادان كەڭ تارالا باستاعان. ءىىم كري­مينال­دىق پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ باسقارما باس­­تىعى مارات تولەۋحانوۆتىڭ ايتۋىنشا, الدىن الۋ شارا­لارىنىڭ كۇشەيتىلۋىنە جانە اۋىسپالى ابونەنتتىك نومىرلەردەن جاسالاتىن الاياق­تىق قوڭىراۋلاردىڭ بۇعاتتالۋىنا بايلانىستى الاياقتار وزدەرىنىڭ «ەسكى» ايلا-امالدارىنا كوشە باستاعان كورىنەدى.

ەڭ قىزىعى نەمەسە وكىنىشتىسى, سوڭعى ۋاقىتتا ولار وزدەرىنىڭ بار شەبەرلىكتەرىن زەينەتكەرلەرگە قاراي باعىتتاپ وتىر. ياعني ۇلكەن كىسىلەردىڭ سەن­گىشتىگىن جانە اڭعالدىعىن پايدالانىپ, سەنىم­دەرىنە كىرە وتىرىپ, اقشالارىن ۇپتەپ كەتۋدى «بيزنەس­كە» اينال­دىرعاندار قاتارى ارتا تۇسكەن. مۇنداي وقيعالار ەلىمىزدىڭ ءار ايماعىندا تىركەلىپ جاتىر.

– كەيىنگى كەزدە ەگدە جاستاعى ادامدارعا قاتىس­تى جاسالاتىن الاياقتىق فاكتىلەرى جيىلەپ كەتتى. قىل­مىس­كەرلەر ءۇي تەلەفوندارىنا حابارلاسىپ, وزدەرىن سول كىسىلەردىڭ جاقىن تۋىستارى رەتىندە تا­نىس­تىرىپ جانە جول اپاتىنا تۇسكەنىن ايتىپ, ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن اقشا سۇرايدى. ودان كەيىن تەلەفوندى پوليتسيا قىزمەتكەرىنە بەرگەندەي بولادى. ال ول ءوز كەزەگىندە قارت ادامداردىڭ قولىندا بار قاراجاتىن جول-كولىك وقيعاسىنان زارداپ شەككەن ادامعا بەرۋگە نەمەسە جاقىنىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىكتەن بوساتۋ ءۇشىن جۇمساۋعا كوندىرەدى. جابىرلەنۋشىلەر اقشانى بەرۋگە كەلىسكەننەن كەيىن ولارعا «كۋرەردى» جىبەرەدى, – دەيدى ول.

ماسەلەن, جۋىردا ەلوردالىق زەينەتكەر جوعا­رىدا اتالعان ء«ادىس» بويىنشا 16 ميلليون تەڭگەسىن جوق جەردەن قىلمىسكەردىڭ قولىنا ۇستاتا سالعان. پوليتسياعا ارىزبەن جۇگىنگەن جابىرلەنۋشى وزىنە بەلگىسىز بىرەۋلەر قوڭىراۋ شالىپ, قىزىنىڭ پوليتسيا بولىمىندە وتىرعانىن جانە ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن شۇعىل تۇردە اقشا جىبەرۋ كەرەك ەكەنىن حابارلاعان. 69 جاستاعى ايەلدىڭ ايتۋىنشا, ءتۇن ورتاسىندا ءۇي تەلەفونىنا ايەل ادام قوڭىراۋ شالىپ, جىلاعان داۋىسپەن: «اناشىم, مەن اپاتقا ۇشىرادىم, قازىر پروبلەمالارىمدى شەشۋ ءۇشىن پوليتسيادا ءجۇرمىن, ماعان اقشا كەرەك», دەيدى. ۇيقىلى-وياۋ زەينەتكەر قاپەلىمدە حابارلاسقان ايەلدىڭ داۋىسىن اجىراتا الماعان. كەيىن تۇتقانى ەر ادام الىپ, ءوزىن پوليتسيا قىزمەتكەرى رەتىندە تانىستىرىپ, زەينەتكەرگە قازىر ارىپتەسى كەلىپ, قولما-قول اقشانى الىپ كەتەتىندىگىن ايتقان. قانشا اقشا كەرەك دەگەن سۇراققا, «قانشا بار, سونى بەرىڭىز», دەگەن جاۋاپتى ەستيدى. زەينەت­كەر بيىل مەككەگە قاجىلىققا بارۋ ءۇشىن ساقتاپ وتىرعان 16 ملن تەڭگەسىن اپىل-عۇپىل جيناپ, اقشانى الۋعا كەلگەن ادامنىڭ قولىنا ۇستاتا سالعان. كەيىن قىزىنىڭ جاعدايى جاقسى ەكەنىن, ءوزىنىڭ الاياقتاردىڭ قۇربانى بولعانىن تۇسىنگەن ول پوليتسياعا جۇگىنگەن.

ءدال وسى ادىسپەن جاسالعان تاعى ءبىر قىلمىس قاراعاندى قالاسىندا تىركەلدى. 82 جاستاعى قالا تۇرعىنىنا بەلگىسىز بىرەۋ قوڭىراۋ شالىپ, ءوزىن پوليتسيا قىزمەتكەرىمىن دەپ تانىستىرادى دا, جول-كولىك وقيعاسى بولعانىن جانە وعان زەي­نەت­كەردىڭ قىزى كىنالى ەكەنىن جەتكىزەدى. قازىر قىل­مىستىق ءىس قوزعالعانىن, بۇل ماسەلەنى تەزدەتىپ شەشۋ ءۇشىن 7 ميلليون تەڭگە تالاپ ەتكەن. زەينەتكەر قولىندا 2 ميلليون تەڭگە عانا بار ەكەنىن ايتقاننان كەيىن ونى ءوزىن «كۋرەر» دەپ تانىستىرعان بەيتانىس ادامعا تاپسىرعان. بۇل ەكى جاعدايعا دا قاتىسى بار ادامدار ۇستالىپ, قازىرگى تاڭدا ۋاقىتشا ۇستاۋ وقشاۋلاعىشىندا وتىر.

– جۋىردا ءۇي تەلەفونىنا بىرەۋ قوڭىراۋ شالدى. تۇتقانى كوتەرگەندە ار جاقتان جىلامسىراعان ايەل داۋىسىن ەستىدىم, – دەيدى 74 جاستاعى قاراعاندىلىق تۇرعىن گالينا يۆانوۆنا. – ول ماعان: «اناشىم, مەن بەلگىلەنبەگەن جولمەن ءوتىپ كەتتىم. ال مەنى سوعىپ كەتپەس ءۇشىن ءبىر ايەل باسقارعان كولىك اپاتقا ۇشىرادى. ول قاتتى جارالاندى. قازىر اۋرۋحانادا جاتىر. دارىگەرلەر ايەلدى ەمدەۋگە 5 ميلليون تەڭگە قاجەت ەكەنىن ايتتى», دەدى.

– مەن قاپەلىمدە ابدىراپ, نە ايتارىمدى بىلمەي قالدىم. ارتىنشا تۇتقانى ءوزىن تەرگەۋشىمىن دەپ تانىستىرعان ادام الىپ, وقيعاعا قىزىمنىڭ كىنالى ەكەنىن, جاعدايدى قىلمىستىق ىسكە جەتكىزبەۋ ءۇشىن كەلىسۋ اكتىسىن جازۋ كەرەكتىگىن ايتتى. ول مەنەن قان­شا قاراجاتىڭىز بار دەپ سۇرادى. مەن «835 مىڭ تەڭگەم بار», دەپ جاۋاپ بەردىم. بۇل ءوزىمنىڭ ەمدەلۋىمە جيناپ جۇرگەن اقشام بولاتىن. الگى ماعان نۇسقاۋ بەرىپ, ءۇيدىڭ الدىنا كەلگەن ادامعا اقشانى تابىستاۋىم كەرەك دەدى. مەن دەنساۋلىعىما بايلانىستى پاتەردەن شىعا المايتىنىمدى ايت­قانىمدا ماعان اقشانى سومكەگە سالىپ, بالكونعا شىعىپ, استىندا تۇرعان ادامعا لاقتىرۋعا كەڭەس بەردى. مەن بالكونعا شىعىپ, تومەندە قارا كوزىل­دىرىك, قارا قالپاق كيگەن جىگىتتى كوردىم. ويلان­باستان وعان سومكەنى لاقتىرىپ جىبەردىم. ول اقشا­نى الىپ, بىردەن كەتىپ قالدى, – دەيدى زەينەت­كەر. ءبىراز ۋاقىت ءوتىپ, ابدەن ەسىن جيعاننان كەيىن عانا گالينا يۆانوۆنا ءوزىنىڭ قىزىنا ەشتەڭە بولما­عانىن جانە الاياققا الدانعانىن تۇسىنەدى.

قاراپ وتىرساڭ, قاراپايىم عانا الداۋ ءادىسى. بىراق قىلمىسكەرلەردىڭ ءوز قۇرباندارىنا جاسايتىن پسيحولوگيالىق اسەرىنىڭ كۇشتىلىگى سول, ءتىپتى ونىمەن بەتپە-بەت كورىسپەي-اق قولىنداعى قوماقتى قاراجاتىن بەرۋگە كوندىرىپ وتىر. ءتىپتى تانىمايتىن ادامعا اقشاسىن بالكوننان لاقتىرعان جانعا نە دەۋگە بولادى؟

كوكشەتاۋ قالاسىندا تۇراتىن جەرگىلىكتى جشس باسشىسىنا ءدال وسىنداي قوڭىراۋ 9 ماۋسىم كۇنى تۇسكەن. حابارلاسقان ايەل ءوزىن تەرگەۋشى رەتىندە تانىستىرىپ, الماتى قالاسىنان قوڭىراۋ شالىپ تۇرعانىن ايتىپ, ونىڭ كەلىنى وڭتۇستىك استانادا جول-كولىك وقيعاسىن جاساعانىن جەتكىزەدى. الاياقتىڭ ءوز ارەكەتىنە سەنىمدىلىگىن قاراڭىز, ءتىپ­تى تەلەفون تۇتقاسىن ونىڭ «كەلىنىنە» بەرىپ سوي­لەستىرەدى. «كەلىنى» جىلاپ-سىقتاپ, اپاتتان زارداپ شەك­كەندەر اۋرۋحانادا جاتقانىن, ولاردى ەمدەۋ ءۇشىن 6 ملن تەڭگە كەرەك ەكەنىن ايتادى. زارە-قۇتى قالماعان ايەل سويلەسكەن ادامنىڭ داۋىسى ءوز كەلىنىنە تيەسىلى ەمەستىگىن دە اڭعارماعان. ءتىپتى كەرەك دەسەڭ, جاعدايدى ناقتىلاۋ ءۇشىن كەلىنىنە حابارلاسىپ سۇراماعان. ياعني الاياقتار ءوز قۇرباندىعىن تولىقتاي «يەكتەپ», ايتقاندارىنا كوندىرەتىن حالگە تۇسىرەدى. ودان ءارى سول باياعى ستسەناري بويىنشا قازىر ۇيىنە «كۋرەر» كەلەتىنىن, سوعان اقشا بەرۋ كەرەكتىگىن ايتادى. ايەلدىڭ قاتتى شوشىپ قالعانىن سەزگەن اككىلەر ودان 50 مىڭ اقش دوللارىن تالاپ ەتەدى. الايدا جابىرلەنۋشى قولىندا 6 ملن تەڭگە عانا اقشا بارىن ايتىپ, سونى الۋعا كەلگەن ادامنىڭ قولىنا ۇستاتا سالادى.

بولارى بولىپ, بوياۋى ءسىڭىپ قويعاننان كەيىن عانا جول-كولىك وقيعاسىنان زارداپ شەككەندەردىڭ جاعدايىن ءبىلۋ ءۇشىن كەلىنىنە قوڭىراۋ شالعان كوكشەتاۋلىق تۇرعىن ءوزىنىڭ الاياقتار قۇربانى بولعانىن تۇسىنەدى. ول دەرەۋ قالالىق پوليتسيا باسقارماسىنا حابارلاسىپ, ءمان-جايدى ايتادى دا, سول كۇنى پوليتسەيلەر الاياقتاردىڭ ءبىرىن ۇستايدى. قولما-قول اقشانىڭ ءبىر بولىگى بىردەن تاركىلەندى. قولعا تۇسكەن ادامنىڭ سوزىنە قاراعاندا, ول قالعان اقشانى الدامشى سحەمانى ۇيىمداستىرۋشىلارعا بەرىپ ۇلگەرگەن. قازىرگى ۋاقىتتا كۇدىكتى ۇستالىپ, ۋاقىتشا ۇستاۋ يزولياتورىنا قامالدى. ونىڭ سىبايلاستارىن انىقتاۋ جانە ۇستاۋ بويىنشا شارالار جالعاسىپ جاتىر.

مىنە, قۋلىعىنا قۇرىق بويلامايتىن بۇگىنگى قىلمىسكەرلەردىڭ ازىرگە اقىلدارىنىڭ جەتكەن جەرى وسى بولىپ تۇر. ءتارتىپ ساقشىلارى قاريالاردى مۇقيات بولۋعا, بەيتانىس ادامدارعا سەنبەۋگە شاقى­رىپ, وسى سىندى قوڭىراۋلار تۇسكەن كەزدە تەلەفونمەن سويلەسۋدى توقتاتىپ, كەلىپ تۇسكەن اقپاراتتى تەكسەرۋ ءۇشىن اتالعان تۋىستارمەن بايلانىسۋ قاجەت ەكەنىن ەسكەرتەدى. اقپارات راستالماعان جاعدايدا ۋاقىت ولتىرمەي, «102» ءنومىرى ارقىلى پوليتسياعا دەرەۋ حابارلاسۋ قاجەت.