ەرىكتىلەر – وتانشىل جاندار

جاناشىرلىق ونەگەسى

ۆولونتەرلىك قوزعالىس قازىرگى كۇنى بۇكىل الەمدە ءوزارا رياسىز كومەك پەن ءپاتريوتيزمنىڭ, قوعامعا جانە ەلگە پايدالى ادام بولۋدىڭ ۇلگىسى رەتىندە جان-جاقتى دامىپ كەلەدى. قازاق ەلى دە ەرىكتىلەر قوزعالىسىنا ەرەكشە ءمان بەرىپ وتىر. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باستاماسىمەن 2020 جىل ەلىمىزدە ۆولونتەر جىلى دەپ جاريالانعانى بەلگىلى. ايتۋلى كەزەڭدى قورىتىندىلاۋعا ارنالعان جيىندا مەملەكەت باسشىسى: «بۇل جاناشىرلىققا, جاۋاپكەرشىلىك پەن قامقورلىققا ۇندەگەن كەزەڭ بولدى. ءبىز مۇقتاج جاندارعا قولۇشىن بەرىپ, ءتۇرلى قيىندىقتارمەن بىرگە كۇرەستىك. وسىلايشا, ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتاردى جوعارى باعالايتىن قوعام ەكەنىمىزدى تانىت­تىق. الەمدى جايلاعان ىندەت قايىرىم مەن مەيىرىمنىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن انىق كورسەتتى», دەگەن بولاتىن.

كۇنى كەشە تۇركىستان قالاسىندا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدا سويلەگەن سوزىندە قاسىم-جومارت توقاەۆ ۆولونتەرلىك قوزعالىستىڭ وتانشىلدىق رۋحتى كوتەرۋدەگى ماڭىزىن تاعى دا ايرىقشا اتاپ: «مەن ەرىكتىلەر تۋرالى ۇنەمى ايتىپ ءجۇرمىن. سەبەبى ەرىكتىلەر – ەڭ الدىمەن, پاتريوت جاندار. ولار ەلىمىزدىڭ دامۋى­نا, ونىڭ كەلبەتىن جاقسارتۋعا زور ۇلەس قوسىپ جاتىر. ءبىز بۇكىل قوعام بولىپ ەرىكتىلەردى قولداۋىمىز كەرەك, ولاردىڭ ەڭبەگىن باعالاپ, ماراپاتتاپ وتىرۋ قاجەت», دەدى.

ەلوردامىزدا باستالعان حالىق­ارالىق فورۋم ادامگەر­شىلىكتىڭ اسىلى – وزگەگە جانە ەلىڭە قولۇشىن سوزىپ, ونىڭ تاعدىرى ءۇشىن كۇرەسۋ­دىڭ ءمان-ماعىناسىن اشۋ ماقساتىندا ءوتىپ جاتىر. القالى جيىنعا 400-دەن استام ادام جيىلدى. ونىڭ ىشىندە 140 حالىقارالىق ۇيىم وكىلدەرى مەن شەتەلدىك قاتىسۋشىلار بار. فورۋم اياسىندا ۆولونتەرلەردىڭ قىزمەتىنە قا­تىستى ءتۇرلى تاقىرىپ ورتاعا سالىنىپ, تالقىلاندى.

حالىقارالىق ىنتىماقتىڭ ماڭىزى

«حالىقارالىق ۆولونتەرلىك باستامالار: تاسىلدەر مەن تاجىريبەلەر» اتتى ءبىرىنشى سەسسيادا جيىنعا قاتىسۋشى­لار مەن قوناقتار حالىقارالىق ۆولون­تەرلىكتىڭ دامۋ ماڭىزدىلىعىن تال­قىلاپ, وتاندىق جانە ءىرى شەتەلدىك ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى قايرات سارىباي, داۋرەن اباەۆ, ميكاەلا فريبەرگ-ستوري, رونني ليندستروم, ەميليا اسا­دوۆا, كاتارينا يارۆي جانە باس­قالار ءسوز سويلەدى. ساراپشىلار حا­لىق­ارالىق ۆولونتەرلىكتىڭ بەلسەندى دا­مىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى. ماسە­لەن, بۇۇ دامۋ باعدارلاماسىمەن جۇ­مىس اياسىندا 7 قازاقستاندىق ۆولون­تەر يوردا­نيا, كەنيا, تايلاند پەن تۇركياداعى بۇۇ-نىڭ ءتۇرلى قۇرىلىمدارىندا جۇ­مىس ىستەدى. بۇل شارا ءبىزدىڭ ەلگە ۆولون­تەرلىك قىزمەت سالاسىندا الەمدىك وڭ تاجىريبەنى ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بەردى.

سەسسيا اشىلۋىندا ءسوز العان تمد باس حاتشىسىنىڭ ورىنبا­سارى داۋرەن اباەۆ ۆولونتەرلىك قوعام­­نىڭ ءار سالاسىنداعى تۇيتكىلدەردى ءتيىم­دى تۇردە شەشۋگە مۇمكىندىك بەرە­تىن ماڭىزدى الەۋمەتتىك ينستيتۋت ەكە­نىن ايتتى.

– ەرىكتىلەر قوعامىنىڭ بەلسەن­دىلىگى قوعامنىڭ العا جىلجۋىن, دامۋى مەن وزدىگىنەن ۇيىمداسا الۋ قابى­لەتىن كورسە­تەدى. قازاق حالقىندا «جاق­سىلىق بولعان جەردە تاپشىلىق بول­مايدى» دەگەن كەرەمەت ماقال بار. ءبىر جاعا­دان باس, ءبىر جەڭنەن قول شى­عارىپ قوعامعا قىزمەت ەتۋ – قا­شان­نان قانىمىزعا سىڭگەن اسىل قاسيەت. الەم بويىنشا ۆولونتەرلىك قىز­مەت­كە 150 ملن ادام ءوز ەركىمەن ارالاسادى. بۇل – كامەلەتكە تولماعانداردى ەسەپ­تەمەگەندەگى كورسەتكىش. پاندەميا كە­زىندە ۆولونتەرلەردىڭ ماڭىزى مەن وزەك­­­تىلىگى ارتتى. وسىدان كەيىن ولار­دىڭ قوعام­داعى ورنى ايشىقتالا ءتۇستى, – دەدى ول.

سەنات توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆ­تىڭ فورۋم قاتىسۋشىلارىنا ارنا­عان حاتىن سەناتور نۇرتورە ءجۇسىپ وقىپ بەردى.

– ۆولونتەر جىلى اياسىندا جاڭا جوبالار قولعا الىنىپ, ءساتتى ىسكە اسىرىلا باستادى. بۇگىنگى فورۋمدى دا سونىڭ ءبىر ناقتى ناتيجەسى دەۋگە بولادى. قوعام ىلگەرى جىلجىپ, دامۋى ءۇشىن ۆولونتەرلىك قىزمەتتىڭ ماڭىزى وتە زور. ەل باسىنا كۇن تۋعان قيىن زامانداردا ءتۇرلى تابيعي اپاتتا ادام بالاسى ءبىر-بىرىنە قولداۋ كورسەتىپ, كومەك قولىن سوزىپ, تىعىرىقتان شىعار جولدى بىرلەسىپ ىزدەيدى. بىلتىر قازاقستاندا وتكەن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزىندە 500-دەن استام ۆولونتەردىڭ قىزمەت ەتكەنىن جاقسى بىلەمىز. قازاقتا «جۇمىلا كوتەرگەن جۇك جەڭىل» دەگەن ءسوز بار, وسىنداي كەزدەرى اۋىر جۇكتى بىرلەسىپ كوتەرۋگە ەلىمىزدىڭ ەرىكتىلەرى ەرەكشە اتسالىسىپ كەلە جاتىر, – دەدى سەناتور. ول سونداي-اق حالىقارا­لىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ, بۇۇ «ەرىكتىلەر» باعدارلاماسى ۇيىتقى بولىپ جاتقان باستامالارعا توقتالدى.

تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى كۋبانىچبەك ومۋرا­ليەۆ ادامدار بۇگىندە الەۋمەتتىك پروبلەمالاردى شەشۋگە, كومەككە ءزارۋ ادام­دارعا جاردەمدەسۋگە بەيىمدەلگەنىن, اسىرەسە پاندەميا ءورشىپ تۇرعان كەزدە ۆولونتەرلەردىڭ ارقاسىندا وسىنداي قيىندىققا توتەپ بەرە بىلگەنىمىزدى اتاپ ءوتتى. «بۇل – بىزدە جاناشىر جان­داردىڭ كوپ ەكەندىگىنىڭ كورسەتكىشى. بۇگىنگى كەزدەسۋ جاڭا جوبالار مەن يدەيالاردىڭ باستاماسى بولاتىنىنا سەنىمدىمىن. ءبىزدىڭ ءالى ءبىر-بىرىمىز­دەن ۇيرەنەرىمىز كوپ», دەگەن مەيمان تۇر­كىلەردىڭ ءداستۇرلى مادەنيەتىندە ەرتە زاماننان تايپالىق ءوزارا كومەك كورسەتۋدى بەينەلەيتىن «اسار» دەگەن ۇعىم بار ەكەنىن, ياعني ۆولونتەرلىك قاسيەت بىزدە بۇرىننان قالىپتاسقانىن باسا ايتتى.

– بۇل ادەت-عۇرىپ ءبىزدىڭ باۋىر­لاس حالىقتارىمىزدىڭ ومىرىندە ەرەكشە ءرول اتقارادى. كەز كەلگەن ومىرلىك جاعدايدا بىرەۋ تاماققا, باسپاناعا نە­مەسە كيىمگە شۇعىل مۇقتاجدىققا تاپ بولسا, تۋىستارى مەن دوس­تارى كومەككە كەلدى. فورۋم ءبىز ءۇشىن كۇش­تى جانە ءتيىمدى ۆولونتەرلەر قاۋىم­داستىعىن قۇرۋعا كومەكتەسەتىن تاجى­ريبە, يدەيالار جانە ستراتەگيالار­مەن الماسۋدىڭ تاماشا مۇمكىندىگى دەپ اي­تۋعا بولادى. ۆولونتەرلىك – ۇلكەن كۇش جانە سوعان سايكەس جاۋاپكەر­شى­لىكتى كوتەرۋى كەرەك, – دەدى شەتەلدىك مەيمان.

ال فينليانديادان كەلگەن بۇكىل­الەم­دىك ازىق-ت ۇلىك باعدارلاما­سى­نىڭ ايەلدەر كاسىپكەرلىگى بويىنشا ما­مانى كاتارينا يارۆي ءوزىنىڭ ۆو­لون­تەرلىك تاجىريبەسىنەن مىسالدار كەل­تىرىپ, جولىن قۋعان جاستارعا اقىل-كەڭەسىن ءبىلدىردى. «ۆولونتەرلىك قىزمەت مەن ءۇشىن قىزىق بولدى. ەڭ العاش ستۋدەنتتىك وداقتىڭ كلۋبىندا ەرىكتى رەتىندە باستادىم. اكادەميالىق ءىس-شارالار مەن كەشتەردى جوسپارلاۋعا, ۇيىمداستىرۋعا قاتىستىم. سونىمەن قاتار ستۋدەنتتىك وداقتىڭ پرەزيدەنتى بولدىم. سول ۋاقىتتا جىل سايىن 200-دەن اسا ءىس-شاراعا جاۋاپتى بولدىم. 400 ەرىكتىنى باسقاردىم. بۇعان قوسا جىلىنا 1 ملن دوللار قارجى جيناۋ­مەن اينالىستىم. مەن ءۇشىن مۇ­نىڭ ءبارى تاجىريبە بولدى. جاستارعا ايت­قىم كەلەتىنى, ۆولونتەر بولىپ ءجۇ­رىپ, ءوزىڭدى جاڭا قىرىڭنان تانيسىڭ, كوپ مۇمكىندىككە جول اشىلادى. ەڭ باس­تىسى, وزىڭىزگە نەمەن اينالىسۋ كەرەك ەكەنىن تەز ايقىندايسىزدار», دەدى ول.

توتەنشە جاعدايلار – سىن ساعاتى

حالىقارالىق فورۋم اياسىن­دا تو­تەن­شە جاعدايلار كەزىندەگى ۆولونتەر­لەردىڭ ۇلەسى تاقىرىبىنا ايرىقشا نازار اۋدارىلىپ وتىر. يۋنەسكو كلۋب­تارى اسسوتسياتسياسىنىڭ وكىلى ۆيتا­لي نيكونوۆيچ مودەراتورلىق ەت­كەن «توتەنشە جاعدايلار كەزىندەگى ۆولون­تەرلىك» سەسسياسى بارىسىندا قازاق­ستان مەن تۇركيا مەملەكەتتىك ورگان­دارىنىڭ, ەۋروپا جانە تمد ەلدە­رىنىڭ, شەتەلدىك ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى سىرىم ءشارىپحانوۆ, ەرتان وزچابان, ديلميرا بلاتس, سەۆال گۋزەلكيلينچ, تاتيانا ميرونيۋك, ريمما ساباەۆا جانە باسقالار ءسوز سويلەدى.

ەل باسىنا كۇن تۋعاندا, ءارتۇرلى قيىنشىلىق كەلگەندە قوعام يگىلىگى ءۇشىن ەڭبەگىن تەگىن ارنايتىن ەرىكتىلەر – بۇگىنگى كۇننىڭ شىن باتىرلارى. ونى جۋىردا اباي وبلىسىنا ارنايى بار­عان مەملەكەت باسشىسى دا ەرىك­­تىلەرمەن كەزدەسۋىندە اتاپ وت­كەن بولاتىن. فورۋمدا ءسوز سويلەگەن توتەن­شە جاعدايلار ءمينيسترى سىرىم ءشارىپ­حانوۆ پاندەميا جانە وتكەن جىل­عى قوستاناي وبلىسى مەن بيىلعى اباي وب­لىسىندا ورىن العان الاپات ءورت كە­زىندە قاتەرگە قارسى كۇرەسكە جۇمىلعان ەرىكتىلەردىڭ ەرلىگىن ايرىقشا اتاپ ءوتتى.

– ماسەلەن, پاندەميا كەزىندە ۆولونتەرلەر قيىن جاعدايدا قالعان ­1 ملن 258 مىڭنان استام ازاماتقا كو­مەك كور­سەتتى. ولاردىڭ قاتارىندا سوعىس جانە ەڭبەك ارداگەرلەرى, جالعىزباستى قارتتار, الەۋمەتتىك وسال توپتاعى ازا­­مات­تار, كوپبالالى, از قامتىلعان وت­باسىلار بار. ەرىكتىلەر اتالعان ازا­ماتتارعا 93 مىڭ ازىق-ت ۇلىك سەبە­تىن, 5,5 ملن-نان استام بەتپەردە تاراتتى. قو­عامدىق باقىلاۋ جۇرگىزۋ ءۇشىن ۆولونتەرلەر مەن بەلسەندىلەر توبى ەل بويىنشا 397 ۆولونتەردەن تۇراتىن «قوعامدىق باقىلاۋ» توبىن قۇردى, – دەدى سىرىم ءشارىپحانوۆ.

توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا, قوستاناي وبلىسىنداعى ءورت كەزىندە مىڭنان استام ۆولونتەر زارداپ شەككەندەرگە 1200 تونناعا جۋىق كومەك جيناپ, العاشقى قاجەت زاتتار مەن ازىق-ت ۇلىگى بار 150 ماشينا جىبەرگەن. ال وتكەن قىستا ەكىباستۇز قالاسىندا بولعان تج كەزىندە 300-دەن استام ۆولونتەر گۋمانيتارلىق كومەكتى قابىلداۋ جانە ىرىكتەۋ بەكەتتەرىن ۇيىمداستىردى.

– تۇركياداعى ءزىلزالا كەزىندە ­با­­­ۋىر­لاس ەلگە كورسەتىلگەن كومەك – ەل­­­دە­گى ۆولونتەرلىك پەن قايىرىم­دى­­­لىق دا­مۋىنىڭ ەڭ جارقىن كو­رىنى­سىنىڭ ء­بىرى. ۇلتتىق ۆولونتەرلەر جە­لىسى گۋما­ني­تارلىق كومەكتى جي­­ناۋ بويىن­شا جۇ­مىس جۇرگىزدى. نا­تي­جەسىندە, تۇر­كيا­عا 500 توننادان استام گۋماني­تار­لىق كومەك پەن 150 كيىز ءۇي جىبەرىل­دى. AFAD قورى­نا قازاقستاندىق­تار 10 ملن اقش دوللارىنان استام قاراجات اۋداردى, – دەدى مينيستر.

ونىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى كۇنى اباي وبلىسىنداعى توتەنشە جاعداي كەزىندە مىڭعا جۋىق ۆولونتەر جۇمىس ىستەپ جاتىر. Kaspi.kz پەن ۇلتتىق ۆولونتەرلەر جەلىسى بىرلەسىپ, توتەنشە جاعدايدان زارداپ شەككەندەرگە كومەك كورسەتۋ ءۇشىن 200 ملن تەڭگەدەن استام قاراجات جينادى. «ۆولونتەرلەر ازىق-ت ۇلىك ساتىپ الۋ, سالۋ جانە دايىنداۋمەن اينالىسادى. اۆتوۆولونتەرلەر قاجەتتى قۇرالدار مەن ازىق-ت ۇلىكتى تاسىپ جاتىر. تەك سوڭعى كۇندەرى ۆولونتەرلەر 1,5 توننا اۋىز سۋ, 400 كگ قوي جانە قۇس ەتى, 600 كگ كوكونىس (كارتوفەل, پياز, ءسابىز), 100 ليتردەن استام مايمەن قام­تاماسىز ەتتى», دەدى سىرىم ءشارىپ­حانوۆ.

ۆولونتەرلەر – الدىڭعى شەپتە

حالىقارالىق ۆولونتەرلەر فو­رۋمىنىڭ «جاسىل ءىز: ۆولون­تەر­لەر­دىڭ ەكولوگيالىق پروبلەمالار­دى شە­شۋ­گە قوسقان ۇلەسى» سەسسياسىندا قاتىسۋشىلار مەن قوناقتار ەرىكتى­لەر­دىڭ ەكولوگيالىق ماسەلەلەردى شەشۋگە قوسقان ۇلەسىن تالقىلادى. «جاس ۇلان «ببجۇ» رقب توراعاسى دينارا سادۋاقاسوۆا توراعالىق ەتكەن جيىن بارىسىندا ورتالىق ازيا, يتاليا جانە باسقا ەلدەردىڭ بەلگىلى ەكولوگيالىق قوزعالىستارىنىڭ وكىلدەرى شاساليم شاعاليموۆ, روبەرتو بولتري, ەكوبلوگەر نۇراي ساتيموۆ, ءالىمحان ايبەك, ت.ب. ءسوز سويلەدى.

ماماندار الەمنىڭ بارلىق ايما­عىنا ەكولوگيالىق اپات قاۋپى ءتونىپ تۇرعانىن, وسى تۇرعىدا جانۋارلار مەن وسىمدىكتەر الەمىن قورعاۋ, سول ار­قىلى ادامزات بالاسىنىڭ دا جايلى ءومىر سۇرۋىنە جاعداي جاساۋ كۇن تارتىبىنەن تۇسپەيتىنىن ەسكە سالدى. ەكولوگيانى ساقتاۋ ماسەلەلەرى قازاقستان ءۇشىن زور ماڭىزعا يە. ساراپ­شىلاردىڭ پىكىرىنشە, ءارتۇرلى ەلدەگى ەكولوگيانى جاقسارتۋ جانە جانۋارلاردى قورعاۋ بويىنشا جۇمىس ىستەپ جۇرگەن ۆولونتەرلەر وسى باعىتتاعى ەڭ بەلسەندى ادامدار بولىپ ەسەپتەلەدى. ويتكەنى ولاردان باسقا وسى پروبلەمانى ويلاپ باس اۋىرتىپ جۇرگەن تۇلعالار نەكەن-ساياق. ال ءبىزدىڭ ەلىمىزدە تۇرعىنداردى ەكولوگيا سالاسىنداعى ۆولونتەرلىك قىزمەتكە تارتۋعا باعىتتالعان «Birgemiz: Taza álem» جالپىۇلتتىق جوباسى ىسكە اسىرىپ كەلەدى. جوبا اياسىندا 200-دەن استام شاعىن گرانت ىسكە اسىرىلدى, 7 مىڭنان استام اعاش وتىرعىزىلدى, 40 مىڭنان استام ادامنىڭ قاتىسۋى­مەن ەكولوگيالىق ايلىقتار مەن اك­تسيا­لار ءوتتى. وسى باعىت بويىنشا ۆولون­تەرلەر 135 مىڭ ساعاتتان استام جۇمىس ىستەدى.

بۇدان بولەك, حالىقارالىق فو­رۋم­­نىڭ ءبىرىنشى كۇنى تۇستەن كەيىن قا­­تى­سۋشىلار «ۆولونتەرلەر قوزعا­لى­سىنىڭ ايماقتىق كونسوليدا­تسيا­­سى», «ۆولونتەرلىك باستامالاردى ىل­گەرى­لەتۋدەگى باق-تىڭ ءرولى», «اوسشك ەلدەرىندە ۆولونتەرلىكتى دامىتۋ كە­لەشەگى», «تابىستى ۆولون­تەرلىك جوبا­لار بويىنشا اشىق ميكروفون» اتتى سەسسيا وتىرىستارىندا ماڭىزدى ماسە­لەلەردى تالقىلاپ, كەلەلى ويلارىن ورتاعا سالدى.

ماسەلەن, بارلىق ادامعا ۇلگى بولۋ ءۇشىن كۇش-جىگەرى مەن التىن ۋاقىتىن سارپ ەتىپ, ەلىنە ەڭبەگىن تەگىن ارناپ جۇرگەن ەرىكتىلەردىڭ ونەگەسى باق ار­قىلى كەڭىنەن ناسيحاتتالعانى دۇرىس. ش.شاياحمەتوۆ اتىنداعى ء«تىل-قازىنا» عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعىنىڭ باس ديرەكتورى ماقپال جۇماباي مودەراتور بولعان سەسسيا بارىسىندا وسى ايتىلعان ماسەلە تالقىلانىپ, حا­لىقارالىق جانە وتاندىق باق وكىل­دەرى, مەدياۆولونتەرلەر مەن بلوگەر­لەر ۆولونتەرلىك قوزعالىستاردىڭ جۇ­مىسىن كەڭىنەن ناسيحاتتاۋدىڭ جولدارى تۋرالى ويلارىمەن ءبولىستى.