ءوندىرىس كولەمى ۇلعايدى
بىلتىر ءوڭىردىڭ ونەركاسىپ سالاسى ءبىراز باسەڭدەپ قالعانىمەن, سوڭعى جارتى جىل ىشىندە جاعداي ءبىرشاما تۇراقتالىپ, ءوندىرىس ءورىسى كەڭەيە باستاعان. ايماق باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, العاشقى جارتىجىلدىقتا ءوندىرىس كولەمى 2,6 پايىزعا ۇلعايىپ, 1,1 ترلن تەڭگەگە جەتكەن. وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ ىلگەرىلەي تۇسۋىنە, اسىرەسە, ماشينا جاساۋ سالاسى, دايىن مەتالل بۇيىمدار, ازىق-ت ۇلىك پەن سۋسىندار ءوندىرىسىنىڭ ءوسىمى سەپ بولىپ وتىر.
جەڭىل اۆتوموبيل 47,4%-عا, جۇك كولىكتەرىنىڭ ءوندىرىسى 11,1%-عا, تراكتور 39%, كومباين قۇراستىرۋ 25,9%-عا ۇلعايعان. سونىمەن قاتار, كونديتەر ونىمدەرى 35%, سارى ماي ءونىمى 85,3%, ەت ونىمدەرى 63,4%, ءسۇت ونىمدەرى 10,7%, ۇن ونىمدەرى 8,6%-عا وسكەن.
ماشينا جاساۋ سالاسىندا جەڭىل ءاۆتوموبيلدىڭ ءار الۋان ۇلگىلەرىنىڭ جەلىسى جولعا قويىلعان. ماسەلەن, ەل كولەمىندە شىعىپ جاتقان بارلىق اۆتوكولىك قۇرالدارىنىڭ 61 پايىزى قوستانايلىق كاسىپورىنداردىڭ كونۆەيەرلەرىندە قۇراستىرىلادى. قوستانايدا جىل باسىنان بەرى 35 مىڭنان استام اۆتوموبيل قۇراستىرىلىپ, 7,1 مىڭ اۆتوكولىك ەكسپورتقا جىبەرىلگەن.
ء وڭىر ەكونوميكاسىندا ماڭىزدى ورىنعا يە ماشينا جاساۋ سالاسىن جەتىلدىرە ءتۇسۋ ماقساتىندا الدا بىرقاتار جاڭا جوبانى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. مىسالى, «سارىارقااۆتوپروم» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى 23,4 ملرد تەڭگە قارجىعا «Chevrolet Enix» اۆتوموبيلدەرىنىڭ شاعىن توراپتىق ءوندىرىسىن ىسكە قوسپاق. 400 ادامدى جۇمىسپەن قامتيتىن جاڭا جەلىدە جىلىنا 30 مىڭ اۆتوكولىك قۇراستىرىلماق.
بيىل قوستانايدا ەكى ءىرى جوبا ىسكە قوسىلادى. «متز-قازاقستان ماشينا جاساۋ زاۋىتى» تراكتور كابينالارىن جاساپ شىعارا باستايدى. جىلىنا 10 مىڭ كابينا جاساپ شىعاراتىن بۇل ءوندىرىس ورنى ءجۇز ادامدى تۇراقتى جۇمىس ورنىمەن قامتاماسىز ەتەتىن بولادى. ودان كەيىن جىلىنا 45 مىڭ توننا ءونىم شىعاراتىن شويىن قۇيۋ زاۋىتى جۇمىسىن باستايدى. قۇنى – 78,2 ملرد تەڭگەگە جەتەتىن ينۆەستيتسيالىق جوبانىڭ شەڭبەرىندە 300 جۇمىس ورنى اشىلماق.
اكىمنىڭ ايتۋىنشا, جىل باسىنان بەرى وڭىرگە 187,7 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلعان. ايماقتىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ ماقساتىندا وڭىردە وندىرىستىك, ترانسپورتتىق جانە ينۆەستورلاردى قولداۋدىڭ سەرۆيستىك ينفراقۇرىلىمىن جەتىلدىرۋ جۇمىستارى جالعاساتىن بولادى. ينۆەستورلارعا ارنالعان ينفراقۇرىلىمدىق الاڭدار قۇرىلىپ, ولارعا قۇرىلعىلاردى يمپورتتاۋ بارىسىندا كەدەندىك سالىقتان بوساتۋ, عيمارات نەمەسە جەر تاۋىپ بەرۋ, 10 جىلعا دەيىن كورپوراتيۆتى تابىس سالىعى مەن جەر سالىعىنان, 8 جىلعا دەيىن م ۇلىك سالىعىنان بوساتۋ سەكىلدى باسىمدىقتار بەرىلەدى. مۇنىڭ سىرتىندا, ينۆەستورلارعا «كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ ۇلتتىق جوباسى» شەڭبەرىندە جىلدىق ءوسىمى 6 پايىز بولاتىن 3 ملرد تەڭگەگە دەيىن نەسيە قاراستىرىلعان.
وڭدەۋ سالاسىنىڭ ءورىسى كەڭيدى
وتكەن قاڭتار, مامىر ايلارىنىڭ ارالىعىندا ءوڭىردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى جالپى ءونىم كولەمى 106,9 ملرد تەڭگەگە جەتكەن. وبلىس اكىمىنىڭ ايتۋىنشا, اتالعان سالاعا 35 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلعان. الدا جوعارى تابىس بەرەتىن داقىلداردىڭ ەگىستىگىن ۇلعايتۋ, جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ جانە جەر وڭدەۋدە مينەرالدى, سۇيىق تىڭايتقىشتاردى پايدالانۋعا باسىمدىق بەرۋ, ينۆەستيتسيا تارتۋ ارقىلى وسىمدىك شارۋاشىلىعى مەن مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ مىندەتى تۇر.
وڭىردە جىل سايىن, كەمىندە 10 جاڭا ءسۇت-تاۋار فەرماسىن سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. ولار تولىعىمەن اۆتوماتتاندىرىلادى. ءسۇت فەرماسىن سالعىسى كەلەتىن شارۋاشىلىقتاردىڭ بارىنە دە وسى تالاپ قويىلاتىن بولادى. جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا 100 ملرد تەڭگەگە جۋىق ينۆەستيتسيا تارتىپ, 800-دەن استام جاڭا جۇمىس ورنىن قۇرۋ جوسپارلانعان.
ايماق باسشىسى بيىلدان باستاپ اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋگە كوبىرەك ينۆەستيتسيا سالىناتىنىن ايتتى. بۇل باعىتتاعى 12 جوبانى ىسكە اسىرۋعا 80 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان.
– حالىقتىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنا دەگەن قاجەتتىلىگى بىزدە ءىس جۇزىندە ءوز ءوندىرىسىمىز ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتىلەدى. تۇز, كۇرىش جانە قانتتى قوسپاعاندا, الەۋمەتتىك ماڭىزى بار 19 تاعامنىڭ 16-سىن ءوزىمىز وندىرەمىز. ءبىز ءوزىمىزدى ۇنمەن 15,7 ەسە, ماكارونمەن 12 ەسە, نانمەن 1,2 ەسە, سۇتپەن 1,8 ەسە, جۇمىرتقامەن 2,6 ەسە, كۇنباعىس مايىمەن 1,7 ەسە, سيىر ەتىمەن 1,5 ەسە, قۇس ەتىمەن 74%, كارتوپپەن 2 ەسە, سابىزبەن 79%, قىرىققاباتپەن 74%, پيازبەن 25%, سارى مايمەن 44%, ىرىمشىكپەن جانە سۇزبەمەن 35%, كەفيرمەن جانە يوگۋرتپەن 74%, قاراقۇمىق جارماسىمەن 98% قامتاماسىز ەتەمىز, دەدى قۇمار اقساقالوۆ.
سونىمەن قاتار نەمىستىڭ ايگىلى «Deutsches Milchkontor GmbH» فيرماسىن تارتا وتىرىپ, ىرىمشىكتىڭ بارلىق ءتۇرىن شىعاراتىن جاڭا كەشەن سالۋ جوسپارلانعان. بۇل ءسۇت ونىمدەرىن وڭدەۋ سالاسىن ىلگەرىلەتۋگە, يمپورتقا تاۋەلدىلىك دەڭگەيىن تومەندەتۋگە سەپتىگىن تيگىزەدى. قۇنى 7,2 ملرد تەڭگە بولاتىن اۋقىمدى جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ناتيجەسىندە جىلىنا 2 مىڭ توننا ىرىمشىك شىعارۋ كوزدەلىپ وتىر. جاڭا زاۋىت ىسكە قوسىلسا, وڭدەلەتىن ءسۇتتىڭ ۇلەسى 60%-عا دەيىن ارتادى.
وبلىستا مايلى داقىل القاپتارىنىڭ كولەمى ۇلعايعان سايىن ونى جەرگىلىكتى جەردە وڭدەيتىن زاۋىت قاجەت ەكەنى سەزىلە باستادى. سوندىقتان الدا جىلىنا 100 مىڭ تونناعا دەيىن مايلى داقىل وڭدەيتىن زاۋىت سالۋ جوسپاردا بار. جوبانىڭ قۇنى 10 ملرد تەڭگە بولادى. زاۋىت وسىمدىك مايىن شىعارۋمەن قاتار, شيكىزات قالدىعىنان كۇنجارا, جوم وندىرەدى. اسا قۇنارلى مال ازىعى بولىپ تابىلاتىن بۇل ونىمدەر بورداقى مالدىڭ جەمىنە ارالاستىرىپ بەرەتىن باعالى قوسپا رەتىندە پايدالانىلادى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن ساقتاۋدىڭ زاماناۋي ينفراقۇرىلىمىن قالىپتاستىرۋدى جەدەلدەتۋ جونىندەگى تاپسىرماسىنا سايكەس بيىل وڭىردە 6 مىڭ توننا كارتوپ ساقتالاتىن اۋا تەمپەراتۋراسى اۆتوماتتى تۇردە رەتتەلەتىن قويمانى پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانعان. 2024 جىلى ءدال وسىنداي تاعى ەكى قويما سالىنادى.
– ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋدىڭ استارىندا جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ, اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تابىسىن ارتتىرۋ دەگەن ماسەلە جاتىر. بۇل ماسەلەنىڭ رەتتەلۋىن «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسى دا جەدەلدەتەدى. مىسالى, بيىل اتالعان باعدارلاما اياسىندا تۇرعىندارعا 400 شاعىن نەسيە بەرۋدى جانە 420-دان استام جۇمىس ورنىن قۇرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. باعدارلامانى ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋعا 1,6 ملرد تەڭگە قارجى ءبولىندى. اۋىلداعى جۇمىس ورىندارىن كوبەيتۋ اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الاتىنداردىڭ ازايۋىنا ىقپال ەتەدى, دەدى اكىم.
جىلۋ قۇبىرلارى جاڭارتىلىپ جاتىر
وتكەن قىستا رۋدنىي قالاسىندا ابدەن توزىعى جەتكەن جەراستى قۇبىرلارى قايتا-قايتا جارىلىپ, تۇرعىنداردىڭ قاقاعان ايازدا جىلۋسىز قالعاندا كەنشىلەر قالاسىنا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ءوزى ارنايى كەلىپ حالىقپەن ديدارلاسىپ, ءوڭىر باسشىسىنا ەل وسى قىستان امالداپ شىققان سوڭ, توڭ ءجىبي سالا جەدەلدەتىپ جىلۋ جەلىلەرىن جاڭارتۋ جۇمىستارىنا كىرىسۋدى تاپسىرعان بولاتىن.
وسىنىڭ ناتيجەسىندە, بيىل جىلۋ جەلىلەرىن جوندەۋگە جىلداعىدان 14 ەسە كوپ قارجى ءبولىندى. بيىل قوستاناي, ارقالىق, رۋدنىي جانە ليساكوۆ قالالارىنداعى جىلۋ قۇبىرلارىن اۋىستىرۋعا 18 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. مىسالى, قوستاناي قالاسىنىڭ جىلۋ جەلىلەرىن جوندەۋگە – 2,7 ملرد تەڭگە, رۋدنىيعا – 9,3, ليساكوۆقا – 1,3, ارقالىققا 4,1 ملرد تەڭگە بولىنگەن.
وسىلايشا, الداعى جىلۋ ماۋسىمى باستالعانشا 21,4 شاقىرىم جىلۋ جەلىسى جاڭارتىلادى. وڭىردە جىل سايىن كەم دەگەندە 20 كم جىلۋ جەلىسى جاڭارتىلىپ, توزعان قۇبىرلاردىڭ ۇلەسىن 2029 جىلعا دەيىن 40 پايىزعا دەيىن ازايتۋ كوزدەلىپ وتىر.
– بىلتىر رۋدنىيدىڭ جىلۋ جەلىلەرى ساقىلداعان سارى ايازعا شىداي المادى. رۋدنىي مەن ارقالىق ەلىمىز بويىنشا جىلۋ جەلىلەرى ەڭ توزىپ كەتكەن قالالاردىڭ تىزىمىنە ەنەدى. ءبىز ءبىرىنشى ماۋسىمعا دەيىن ورتالىقتاندىرىلعان جىلۋ جەلىلەرىنە قوسىلعان ەلدى مەكەندەردىڭ ءبارىن قامتىپ, تەحنيكالىق زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدىك. رۋدنىيدا قۇبىر جارىلعاندا ارنايى بارىپ ءوز كوزىممەن كوردىم, قۇبىر ءشىري-ءشىري ابدەن جۇقارىپ, كادىمگى قاعاز سياقتى بولىپ قالعان. امالسىز سول قۇبىردىڭ ۇستىنەن باسقا قۇبىر تارتۋعا تۋرا كەلدى. قىستىڭ ورتاسى بولعان سوڭ, جەدەل قارجى ءبولىپ, جوندەۋ جۇمىستارىن باستاپ كەتۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى ماسشتابتاعى توتەنشە جاعداي جاريالاندى. قازىر قوماقتى قارجى ءبولىنىپ, جىلۋ جەلىلەرى جاڭارتىلىپ جاتىر. جۇمىس اتقارىلۋ بارىسىن تىكەلەي ءوزىم قاداعالاپ وتىرمىن, – دەدى ايماق باسشىسى.
قۇمار اقساقالوۆتىڭ ايتۋىنشا, تورعاي ءوڭىرىن دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ وتىر. وبلىس ورتالىعىنان شالعاي جاتقان ارقالىق قالاسى مەن امانگەلدى, جانگەلدين اۋداندارىن دامىتۋعا بيىل 23,1 ملرد تەڭگە بولىنگەن. قوماقتى قارجىنىڭ نەگىزگى بولىگى سۋمەن جابدىقتاۋ جەلىلەرىن جەتىلدىرۋگە, «جايلى مەكتەپ» جوباسى شەڭبەرىندە ارقالىق قالاسىندا مەملەكەتتىك تىلدە وقىتاتىن 300 ورىندىق جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ سالۋعا جانە 24 ءبىلىم بەرۋ نىسانىنا جوندەۋ جۇرگىزۋگە, كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا جۇمسالادى.
بيىل وبلىستىڭ وڭتۇستىك اۋداندارىن دامىتۋ ماقساتىندا, قوستاناي جانە اقمولا وبلىستارىن بايلانىستىرىپ جاتقان رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار «جەزقازعان-پەتروپاۆل» اۆتوجولىنىڭ ارقالىق پەن استانانى بايلانىستىرىپ تۇرعان ۋچاسكەسى جوندەلەدى.
وبلىس باسشىسى كاسىپكەرلىكتى قولداۋعا ارنالعان باعدارلامالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋ بارىسىن تىلگە تيەك ەتە كەلىپ, الداعى ۋاقىتتا «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورىنىڭ قولداۋىمەن ارقالىق قالاسىنداعى, امانگەلدى جانە جانگەلدين اۋداندارىنداعى شاعىن جانە ورتا بيزنەس نىساندارىن وڭىرلىك قارجىلاندىرۋ باعدارلاماسى ىسكە قوسىلاتىنىن ايتتى.
ءباسپاسوز جيىنى بارىسىندا قۇمار اقساقالوۆ وڭىردەگى بىرقاتار وزەكتى ماسەلەگە قاتىستى باق وكىلدەرىنىڭ ساۋالدارىنا جاۋاپ بەردى.
قوستاناي وبلىسى
