سۋرەتتى تۇسىرگەن اۆتور
باسشىلىقتىڭ نازارى دا, حالىقتىڭ بازارى دا ورتالىققا اۋعان. كۇنى كەشە پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆ تۇركىستاندا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدا جوعارىدا اتالعان اۋدانداردى قالپىنا كەلتىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعانىن ايتىپ, ەلدى شىن قۋانتتى.
«شەكارا ماڭىنداعى ەلدى مەكەندەردىڭ احۋالى جەرىمىزدىڭ تۇتاستىعىنا جانە ەلىمىزدىڭ اماندىعىنا تىكەلەي ىقپال ەتەدى. شىن مانىندە بۇل – ستراتەگيالىق ماڭىزى بار ماسەلە. وكىنىشكە قاراي, شەكارا شەتىندەگى كەيبىر ەلدى مەكەندەردە حالىق سانى كۇرت ازايىپ كەتتى.
بۇل – شىندىق. بۇعان ءبىر كەزدەرى اۋدانداردى بىرىكتىرۋ جونىندەگى شەشىمدەر دە ىقپال ەتەتىنى ءسوزسىز. ءبىز بىلتىر اباي, ۇلىتاۋ جانە جەتىسۋ وبلىستارىن قۇردىق. بۇل شەشىم ايماقتاردىڭ دامۋىنا تىڭ سەرپىن بەردى. «Amanat» پارتياسى بىرقاتار شەكارالاس اۋداندى قالپىنا كەلتىرۋ تۋرالى باستاما كوتەرگەندىگى تۋرالى بىلەسىزدەر. ۇكىمەت مەنىڭ تاپسىرماممەن بۇل ماسەلەنى پىسىقتادى. مەن سوعان سايكەس كاتونقاراعاي, مارقاكول جانە ماقانشى اۋداندارىن قالپىنا كەلتىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادىم», دەدى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنتتىڭ بۇل ءسوزىن ەستىگەن ەل, اسىرەسە كاتون, مارقا, ماقانشى ءوڭىرىنىڭ تۇرعىندارى قۋانىشتان مالاقايلارىن اسپانعا اتتى. اڭساعان ارماندارى دا وسى ەدى. ول دەگەنىمىز – ات توبەلىندەي ۇلت بولا وتىرىپ ءبولىنۋ, جەكەلەنۋ ەمەس. اۋدان مارتەبەسىنىڭ قايتارىلۋى – قازىنادان بولىنگەن قارجىنىڭ ءوز قازاندارىنا ءتۇسىپ, ءوز ماقساتتارىنا جۇمساۋ. ياعني جول سالۋ, كوشەلەردى جارىقتاندىرۋ, سۋ تارتۋ تاعىسىن تاعى. ەكىنشىدەن, ورتالىقتان 200-300 شاقىرىم جەردە جاتقان جۇرت تىلدەي قاعاز ءۇشىن اۋدانعا سابىلمايدى. البەتتە, ورتالىق – ورتالىقتا, قاق ورتادا بولۋعا ءتيىس شىعار. ايتپەسە تۋ تۇكپىردەگى ارشاتى ەلى 200 شاقىرىمداي جەردەگى اۋدان ورتالىعى ۇلكەن نارىنعا سابىلادى. سول سياقتى مارقاكولدىڭ بالىقتى بۇلاق, شاناعاتتى سەكىلدى جىراقتا جاتقان اۋىل تۇرعىندارى دا 300 شاقىرىمدى كۇن ءجۇرىپ, كۇرشىمگە بارۋعا ءماجبۇر. جول سايراپ جاتسا ءبىر ءسارى. مارقاكول اۋىلىنا دەيىن اسفالتسىز تاۋ جولىمەن تيتىقتاپ جەتۋگە تۋرا كەلەدى. ودان بەرى كۇرشىمگە دەيىنگى جولدىڭ اسفالت دەگەن اتى بولماسا, ويىلىپ كەتكەن. جولدىڭ اۋرەسىن كورگەن سوڭ-داعى ساۋداگەرلەر الىس اۋىلداردا ازىق-تۇلىك باعاسىن ادەتتەگىدەن قىمباتقا قويادى. سول سەكىلدى وتىن-كومىر باعاسى دا شارىقتاپ تۇر. توقەتەرىن ايتساق, ورتالىقتان الىس جاتقان اۋدان تۇرعىندارى ءۇشىن ەشقانداي جەڭىلدىك قاراستىرىلماعان ەدى. ەندى اۋدان مارتەبەسى قايتارىلعان سوڭ, تىرشىلىك قايتا جاندانادى دەگەن ءۇمىت بار ەلدە. تەك شىنايى جۇزەگە اساتىن باعدارلامالار قابىلدانسا ەكەن. ولاي دەيتىنىمىز, «اق بۇلاق», ء«بىر قاباتتى شىعىس» سەكىلدى باعدارلامالار اياسىندا اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ساپاسى سىن كوتەرمەي قالىپ جاتقانىنا جۇرت كۋا.
– جيىرما بەس جىلدان بەرى قول جايىپ, قۇدايدان تىلەگەنىمىزدى پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆ ورىندادى. كاتونقاراعايلىقتار بولىپ, ول كىسىگە مىڭ العىس ايتامىز! قۋانىشتارىڭىز قۇتتى بولىپ, ۇزاعىنان ءسۇيىندىرسىن, جەرلەستەر! – دەيدى كاتونقاراعايلىق ارداگەر جۋرناليست جانىبەك قىزىر.
ءيا, التاي تاۋىنىڭ كۇنگەيى مەن تەرىسكەيىندە جاتقان قوس اۋدان تۇرعىندارىنىڭ قۋانىشتارىندا شەك جوق. كەشەلى بەرى ءبىر-بىرىنەن ءسۇيىنشى سۇراسىپ, ارقا-جارقا بولىپ جاتىر. الايدا اۋدان مارتەبەسى بەرىلگەنىمەن, ناقتى جۇزەگە اساتىن جوسپارلار بولماسا, جاس مامانداردىڭ اۋىلعا بارۋى ەكىتالاي.
– مۇندايدا قازاق «اق تۇيەنىڭ قارنى جارىلعان كۇن» دەيدى. كاتونقاراعاي مەن مارقاكولدىڭ قايتا اۋدان بولىپ قۇرىلۋىن ۇزاق كۇتتىك. جاتساق-تۇرساق تىلەدىك. قازىرگى تاڭدا 25 مىڭنان 7 مىڭداي عانا حالىق قالدى. ءالى دە كوش توقتاعان جوق. اۋىلدار توزىپ كەتكەن سوڭ كوشپەگەندە قايتەدى؟ ەندىگى كەزەكتە پرەزيدەنت شەشىمىن تەز جۇزەگە اسىرماساق, قالعان حالىقتى ۇستاي الماي قالۋىمىز مۇمكىن. اۋدانمەن قاتار ءوندىرىس وشاقتارىن قايتا قۇرۋىمىز كەرەك. مارقانىڭ ماڭايىندا قارشىعا جانە ماڭقا دەيتۇعىن ەكى بىردەي كەن ورىنى جۇمىس ىستەپ تۇر. ءبىر كەنىشتەن عانا اۋدان بيۋدجەتىنە ميللياردتاعان سالىق تۇسەدى. بىراق ودان مارقاكولگە ءبىر تيىن پايدا جوق. اۋدان بولساق, ءوز قارجىمىزدى ءوزىمىز ماقساتتى تۇردە يگەرىپ, الەۋمەتتىك ءال-اۋقاتتى ارتتىرۋعا جۇمسار ەدىك. ءبىزدىڭ جاق – تۋريزم مەن اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا قولايلى ءوڭىر. سول ءۇشىن دە كاسىپ دوڭگەلەتەمىن دەگەن جاستارعا جەڭىلدەتىلگەن نەسيەلەر, گرانتتار بەرسە دۇرىس بولار ەدى. جالپى, شەكارا شەبىندەگى اۋدان تۇرعىندارىنا قانداي دا جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلسا, جاستار تارتىلار ەدى. تاعى ءبىر ايتارىم, كەلەتىن باسشىلار اۋداندى كوتەرەمىز دەپ كەلۋ كەرەك, – دەيدى مارقاكول اۋىلىنىڭ تۇرعىنى, زەينەتكەر ابزال مۇحامەدجانوۆ.
راس, كاتونقاراعاي, مارقاكول وڭىرلەرىنىڭ تۋريزم مەن اۋىلشارۋاشىلىق سالاسىن دامىتۋعا الەۋەتى جەتەدى. تەك جۇيەلى جۇمىس, ادال باسشىلار قاجەت. باسقاسىن ايتپاعاندا, مارقاكول مەن كاتونقاراعايدى جالعاپ جاتقان يرەك اسۋى – تۋريستەر ءۇشىن تاپتىرماس مارشرۋت. قازىردىڭ وزىنەن قارا كۇزگە دەيىن ساياحاتشىلار سابىلادى دا جاتادى. اۋداندار قۇرىلىپ, اياعىنان نىق تۇرۋى ءۇشىن گەوگرافياسىنا قاراي حالىققا پايدالى باعدارلامالار جاسالسا, قۇبا-قۇپ بولار ەدى.
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى نۇرتاي سابيليانوۆتىڭ پىكىرىنشە, قازىرگى اباي مەن شىعىس قازاقستان وبلىستارىندا ساپاسىز سالىنعان, جوندەلگەن جولدار جەتەرلىك. جوبالاردىڭ قۇنىن ءوسىرۋ بەلەڭ الىپ كەتكەن. كوزبوياۋشىلىق, جەمقورلىق جايلاپ العان. كاسىپكەرلىكپەن اينالىسامىن دەگەن ازاماتتارعا قولداۋ جوقتىڭ قاسى. سوندىقتان باعدارلامالار ءوز دەڭگەيىندە ناتيجە بەرمەيدى. جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەگى قاراجاتتىڭ قالاي جۇمسالىپ جاتقانى تولىق تەكسەرىلمەيدى. وسى ماسەلەنى ەسكەرگەن دەپۋتات نۇرتاي ساليح ۇلى جوعارى اۋديتوريالىق پالاتاعا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتى تەكسەرۋ وكىلەتتىلىگىن بەرۋ تۋرالى ۇسىنىس جاساپ, زاڭ جوباسىنا ەنگىزۋگە مۇرىندىق بولىپتى. ۇسىنىس قازىر تالقىلانۋعا ءوتىپتى.
ەگەر پارمەندى زاڭدار كۇشىنە ەنىپ جاتسا, ەسەپ ءۇشىن عانا جۇزەگە اسىپ جاتقان باعدارلامالارعا تۇساۋ سالىنىپ, حالىق ءۇشىن پايدالى ءارى ساپالى جوبالار قولعا الىنار ەدى. جاڭا قۇرىلاتىن اۋداندارعا جاناشىرلىقپەن جاسالعان جاڭا جوبالار كەرەك-اق. ەڭ الدىمەن, دەنساۋلىق سالاسىنىڭ ساپاسى ارتىپ, ماماندار تارتىلسا, ەم ىزدەگەن اعايىندار قالاعا شابىلماس ەدى. سودان كەيىن ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى جوعارى دەڭگەيدە جۇمىس ىستەپ, اۋىلداردا ءتۇرلى ۇيىرمە اشىلسا, جاس وتباسىلار ءوز اۋداندارىنا قونىس اۋدارار ما ەدى. ايتقانداي, «جۇمىس ۇسىنامىز» دەپ قانا جاستاردى اۋىلعا شاقىرعانىمىزبەن, نيەت بىلدىرەتىندەر نەكەن-ساياق (سەبەبى قالالىق جەردە جوعارى ءبىلىمدى ماماندارعا جۇمىس كوپ). سوندىقتان دا جۇمىسپەن قاتار جايلى باسپانا, قوماقتى كوتەرمە اقى ۇسىنىلۋعا ءتيىس شىعار.
ەڭ باستىسى, شەتكەرى جاتقان اۋداندار مەملەكەت باسشىسىنىڭ نازارىنا ءىلىنىپ, شەشىم جاسالدى. ەندىگى قامداناتىن قادام – جالىندى جاستاردىڭ اۋىلدارىنا جاناشىرلىق جاساپ, حالىق سانىن قايتا قالپىنا كەلتىرۋگە ۇلەس قوسۋى, تۋعان جەردە قىزمەت قىلۋى.
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
كاتونقاراعاي – مارقاكول
