مينيستر كەزدەسۋ بارىسىندا پوليتسەيلەردىڭ تاۋلىك بويى اتقاراتىن قىزمەتىنىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىزدە قىلمىس دەڭگەيى جىل باسىنان بەرى 19 پايىزعا, ال رەسپۋبليكانىڭ ءۇشىنشى قالاسىندا 37 پايىزعا ازايعانىن ايتتى. سونىمەن بىرگە قىلمىستىڭ جاسالۋىنا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق فاكتورلاردىڭ اسەرى باسىم. سوندىقتان وعان ىقپال ەتەتىن سەبەپتەر مەن جاعدايلاردى جويۋ ماڭىزدى. وسى رەتتە ءىىم قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى قوعاممەن سەرىكتەستىكتە قامتاماسىز ەتۋدىڭ تۇجىرىمداماسىن ازىرلەپ جاتىر. «قۇجاتتا ازاماتتاردىڭ سۇرانىسى ەسكەرىلىپ, قۇقىق بۇزۋشىلىقتار پروفيلاكتيكاسى بويىنشا باسقا دا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى بەكىتىلەدى», دەدى مينيستر. ول سونداي-اق تۇجىرىمداما 3 ستراتەگيالىق, اتاپ ايتقاندا, قاۋىپسىز قوعام, مەملەكەتتىك جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋى جانە پوليتسيانى ترانسفورماتسيالاۋ باعىتتارىن قامتيتىنىن مالىمدەدى.
باس پوليتسەي بايانداعانداي, قىلمىستاردىڭ سەبەپتەرى مەن سالدارىنا اسا نازار اۋدارىلدى. بۇل ءۇشىن تۇجىرىمداما بويىنشا جۇمىسقا حالىقارالىق ۇيىمدار, قوعام وكىلدەرى مەن ساراپشىلار, مەملەكەتتىك ورگاندار تارتىلدى. م.احمەتجانوۆ تۇرعىندارمەن كەزدەسۋ كەزىندە ازاماتتاردى الاڭداتقان كۇردەلى ماسەلەلەرگە توقتالدى. سولاردىڭ ىشىندە ينتەرنەت الاياقتىقپەن كۇرەس, ەسىرتكى ساتۋ, تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق, جول-كولىك وقيعالارى مەن مەملەكەتتىك ورگاندارداعى جەمقورلىق تۋرالى ءبىراز جايتتان حابار بەردى.
«تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا قاتىستى دەرەكتەر سوڭعى 5 جىلدا ەلىمىزدە 3 ەسەگە ءوسىپتى. ويتكەنى كوپ جاعدايدا جابىرلەنۋشىلەر پوليتسياعا ارىز جازۋدان باس تارتادى, سول سەبەپتى ءۇيدىڭ بەرەكەسىن قاشىراتىنداردى جاۋاپقا تارتۋ قيىنعا سوعاتىن. ەندى زاڭعا جاڭا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلمەكشى. ياعني ء«وتىنىش بەرۋ» تاسىلىنەن «انىقتاۋ» فورماتىنا كوشەدى. سوندا بۇدان بىلاي زاڭ بۇزعان ادامدى ارىزسىز-اق جاۋاپقا تارتۋعا مۇمكىندىك تۋادى. سونىمەن بىرگە قايتا تاتۋلاسۋ مۇمكىندىگى شەكتەلەدى. اكىمشىلىك جانە قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك كۇشەيەدى», دەدى مارات احمەتجانوۆ.
حالىقپەن جۇزدەسۋدە ۆەدومستۆو باسشىسى قىلمىستاردىڭ باسىم كوپشىلىگى ماس كۇيدە جاسالاتىنىنا توقتالدى. دەرەك بويىنشا سوڭعى 5 جىلدا الكوگولدى ىشىمدىككە تويىپ الىپ قىلمىسقا بارعان ادامداردىڭ قولىنان 2 360 ازامات قازا تاۋىپتى. ماسەلەن, بيىل شىمكەنتتە بىرەۋ ماس بولىپ كورشىسىنە پىشاق سۇعىپ العان. مينيستر ادامداردىڭ ىشىمدىككە اۋەس بولۋىنا الكوگولدى سۋسىنداردىڭ باقىلاۋسىز ساتىلۋى جانە ماسكۇنەمدەردى ەمدەيتىن ورىنداردىڭ تاپشىلىعى سەبەپ ەكەنىن جەتكىزدى. «وسى رەتتە قۇزىرلى ورگاندار الكوگوليزمدى ەمدەۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرىن ەنگىزۋ قاجەت», دەدى ول. ماسەلەن, بيىل سوت 31 ادامعا قاتىستى ماجبۇرلەپ ەمدەۋدى تاعايىنداعان. دەي تۇرعانمەن مەگاپوليستە الكوگولدى ىشىمدىككە سالىنىپ كەتكەندەردىڭ ەسەبىندە 2 مىڭعا جۋىق ادام تۇر. سونىمەن بىرگە شاھاردا 25,5 كيلو ەسىرتكى مەن 6,5 كيلو ونىڭ «سينتەتيكالىق» ءتۇرى تاركىلەنگەن. بۇل ۋلى زاتتاردىڭ جالپى قۇنى 47 ملن تەڭگەنى قۇراسا, مولشەرى 9 مىڭ ادامعا ارنالعان دوزاعا تەڭ. سالا باسشىسى بايانداماسىندا وسىنداي دەرەكتەر كەلتىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, قالادا 5 اي ىشىندە 316 مارتە كيبەرقىلمىس جاسالىپتى. وسىعان بايلانىستى بايلانىس وپەراتورلارىمەن بىرگە اۋىسپالى ابونەنتتىك نومىرلەرمەن قوڭىراۋ شالۋعا توسقاۋىل قويىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە 18,5 ملن قوڭىراۋ بۇعاتتالعان. پوليتسيا كيبەرقىلمىستارمەن كۇرەسۋ ءۇشىن استانا قالاسىندا «كيبەرپول» قاناتقاقتى جوباسىن ىسكە قوستى. ەندى جوبانى الماتى مەن شىمكەنت قالالارىنا ەنگىزۋ جوسپارلانىپ جاتىر. سونداي-اق مارات احمەتجانوۆ مەگاپوليستەگى كريمينوگەندىك جاعدايعا توقتالىپ, جىل باسىنان بەرى 872 قىلمىس تىركەلگەنىن, ونىڭ ىشىندە 101 پاتەرگە ۇرىلار تۇسكەنىن باياندادى.
ء«بىزدىڭ ماقساتىمىز – ۇرلىقتىڭ سەبەپتەرىن انىقتاپ, سالدارىن جويۋ. بيزنەس-قاۋىمداستىقپەن بىرلەسىپ, ۇرلانعان م ۇلىكتى ساتۋعا مۇمكىندىك بەرمەيتىن تەتىكتەردى قاراستىرىپ جاتىرمىز. ۇرلىقتىڭ ورىن الۋىنا تاعى ءبىر سەبەپ – مەنشىك يەلەرىنىڭ ءوز زاتىنا يە بولا الماي, نەمقۇرايلى قارايتىنى. ماسەلەن, پاتەر ۇرلىعىنىڭ كوپشىلىگى بەينەكامەراسى, دوموفونى, دابىلقاققىشى جوق, ولارمەن مۇلدە جابدىقتالماعان ۇيلەردە تىركەلىپ جاتادى», دەدى مينيستر.
ءوز كەزەگىندە ءىىم بەينەباقىلاۋ جۇيەسىن دامىتۋعا ەرەكشە ءمان بەرىپ وتىر, بۇل باعىتتاعى جۇمىستار جالعاسا بەرمەك. قازىرگى تاڭدا شىمكەنت قالاسىندا 195 مىڭ كامەرا بار. ولاردىڭ كومەگىمەن 194 قىلمىس اشىلىپ, 18,6 مىڭ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ جولى كەسىلىپتى. سونداي-اق ءىىم جول ءجۇرۋ ەرەجەلەرىن بۇزعانداردى انىقتاپ, جول اپاتتارىنىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا العاش رەت مەگاپوليستە «قورعاۋ» جۇيەسىن ىسكە قوسقان بولاتىن. مينيستر جۇيە جالعان نومىرلەرمەن جۇرگەن, ايىپپۇلدارى تولەنبەگەن, ساقتاندىرۋسىز, ىزدەستىرۋدەگى كولىكتەردى انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرگەنىن جەتكىزدى. ايتالىق, وسى ۋاقىتقا دەيىن 97 جالعان مەملەكەتتىك ءنومىر انىقتالىپ, 114 مەملەكەتتىك ءنومىر الىنعان جانە 1 600 جۇرگىزۋشى كۋالىگىنەن ايىرىلىپ, 8 مىڭ كولىك ارنايى تۇراققا قامالىپتى. سونىمەن بىرگە جىل باسىنان بەرى جول ءجۇرۋ قاعيدالارىن 69 رەت بۇزىپ, 2,5 ملن تەڭگە ايىپپۇلدى تولەمەگەن جۇرگىزۋشى ۇستالىپ, كولىگى ايىپ تۇراعىنا قويىلعان. دەگەنمەن شىمكەنتتە جول-كولىك وقيعالارى 16, جاراقات العاندار 23 پايىزعا ازايعان. ال بىراق, وكىنىشكە قاراي, 22 ادام قايتىس بولدى.
بايانداماسىندا مينيستر كوكتەمدە جۇرتتىڭ جۇرەگىن اۋىرتىپ, قوعامدىق رەزونانس تۋعىزعان اۆتوبۋس اپاتى جايلى دا پىكىر ءبىلدىردى.
ء«ومىر – باعا جەتپەس قۇندىلىق. وكىنىشتىسى سول, ونى كەيدە باعالاي بەرمەيمىز. ەڭ ۇلكەن مىندەت – ول بىرەۋدىڭ تاعدىرىنا جاۋاپكەرشىلىك. سوندىقتان ونى بارشامىز سەزىنە ءبىلۋىمىز كەرەك. ادامنىڭ ءومىرى كىمگە سەنىپ تاپسىرىلسا, ول سوعان بار جاۋاپكەرشىلىگىمەن, سەنىممەن قاراۋعا ءتيىس. بۇل – كەشەگى كوكتەمدە بولعان وقيعاعا قاتىستى اڭگىمە. سوندا جۇرگىزۋشىنىڭ نەمقۇرايلىعى كەسىرىنەن باسقارۋسىز اۆتوبۋس 5 ادامنىڭ ءومىرىن قيدى, ونىڭ ەكەۋى – كىشتەنتاي بالا. جۇرگىزۋشى قازىر اباقتىدا وتىر. ءىس ءالى تەرگەلىپ جاتىر. قايعىلى جاعدايدىڭ ورىن الۋىنا سەبەپ بولعان اۆتوبۋس اۆتوپاركىنىڭ لاۋازىمدى تۇلعالارى بىرنەشە رەت اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە دە تارتىلدى. وتكەن جىلى اۆتوبۋس جۇرگىزۋشىلەرى جول ەرەجەلەرىن 800 رەت, ال 5 ايدا 850 رەت بۇزعانىن ارنايى تەكسەرىس كورسەتىپ وتىر. وسى رەتتە اۆتوپاركتىڭ جول قوزعالىسى قاۋىپسىزدىگى بولىمىنە قويىلار سۇراقتار بار. ماسەلەن نە ءۇشىن رەيس الدىنداعى نۇسقاۋلار ساپاسىز وتكىزىلەدى؟ نەلىكتەن جۇرگىزۋشىلەردىڭ ەڭبەك دەمالىسى ءتارتىبى دۇرىس ورىندالمايدى؟ سونىمەن بىرگە كولىكتىك باقىلاۋ ينسپەكتسياسى, دەنساۋلىق ساقتاۋ ورگاندارى تاراپىنان اۆتوپاركتىڭ قىزمەتىن تەكسەرۋ بويىنشا ناقتى ىستەر كورىنبەيدى. ەندىگى جەردە مۇنداي وكىنىش, قايعى قايتالانباۋى كەرەك. اكىمدىك, پوليتسيا دەپارتامەنتى جانە پروكۋراتۋرا قوعامدىق كولىكتەردىڭ قاۋىپسىزدىگىن ۇنەمى باقىلاۋدا ۇستاۋ قاجەت», دەدى مارات احمەتجانوۆ.
بۇدان بولەك, مينيستر جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا جول ينفراقۇرىلىمىنا جانە جول بەلگىلەرىنىڭ ورناتىلۋىنا نازار سالۋ كەرەك دەدى.
ەلىمىزدىڭ باس پوليتسەيىمەن كەزدەسۋدە ادامدار كوپتەگەن ماسەلە كوتەردى, جالپى سالاعا قاتىستى ۇسىنىس-ويلارىن ءبىلدىرىپ, جەكە سۇراقتارى بويىنشا دا شاعىمدارىن ايتتى. ماسەلەن, پەداگوگ مارتەبەسى سەكىلدى پوليتسيانىڭ دا ار-نامىسىن قورعايتىن مارتەبە بولۋ كەرەك دەگەن ۇسىنىس بىلدىرگەندەر بولدى. سونىمەن بىرگە قالا ىرگەسىندەگى ماياتاس ەلدى مەكەنىنىڭ تۇرعىنى سامات ەرەجەپوۆ اۋىلىنىڭ توڭىرەگىنەن تۇركىستان وبلىسىنا قاراستى گاز-بۋ قوندىرعىسىن ورناتۋعا ماياتاستىقتار تۇگەل قارسى ەكەنىن جەتكىزدى. الايدا ەكولوگيا مينيسترلىگى ەلدى مەكەن تۇرعىندارى حاتتامالىق جينالىستا قارسىلىق بىلدىرمەۋىنە بايلانىستى جوبانى ىسكە اسىرۋعا رۇقسات بەرگەن. بۇعان سامات ەرەجەپوۆ تە, ەلدى مەكەن ازاماتتارى دا اڭ-تاڭ. ويتكەنى ونىڭ ايتۋىنشا, حاتتاما ولاردىڭ قاتىسۋىنسىز جاسالعان جانە ەشبىر ادام وعان قول قويماعان. الايدا قالاي بولعانى بەلگىسىز, حاتتاما تۇرعىنداردىڭ سىرتىنان تولتىرىلىپ جىبەرىلگەن. وسىعان بايلانىستى ماياتاس ەلدى مەكەنىنىڭ تۇرعىندارى ءتيىستى ورگاندارعا ارىز جازعان. ەندىگى جەردە سوڭعى ۇمىتتەرىن وسى جينالىسقا ارقالاپ كەلىپ وتىر ەكەن. سونىمەن بىرگە كەزدەسۋدە ءمينيستردىڭ الدىنا كىرە الماي سىرتتا قالىپ قويعان ازاماتتار دا كوپ بولدى. سونىڭ ءبىرى ايدار تۇيمەباەۆپەن تىلدەسكەنىمىزدە ول «لومبارد24» قارجى ۇيىمىنان جاپا شەككەن, ەندىگى ادىلدىكتى وسى جەرگە ىزدەپ كەلىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. «وسى قارجى ۇيىمى ارقىلى جاعدايدى تۇزەۋگە بولادى دەگەنگە سەنىپ, 3 ملن تەڭگەدەن استام اقشامدى سولارعا قۇيدىم. الايدا ءبىراز ۋاقىت وتكەن سوڭ الگى ۇيىم جابىلىپ قالدى. باسشىلارى ۇستالىپ قامالدى. بىراق سونشاما ادامدى سورلاتىپ كەتتى. ەندى «جەپ» قويعان حالىقتىڭ اقشالارىن كىم قايتارادى؟ وسى ماسەلەنىڭ اياعى نەمەن بىتەدى؟ مەن ءوزىم سەكىلدى جاپا شەككەن ازاماتتارمەن بىرگە ءالى كۇنگە دەيىن ادىلدىك ىزدەپ ءجۇرمىز. جانە سوڭىنا دەيىن بارۋعا بەل بايلاپ وتىرمىز. كەزدەسۋگە ءبىر ۇمىتپەن كەلگەن سەبەبىمىز دە سول», دەدى جابىرلەنۋشى.
حالىقپەن كەزدەسكەن سوڭ ىشكى ىستەر ءمينيسترى م.احمەتجانوۆ جۋرناليستەرگە ارنايى بريفينگ وتكىزىپ, ساۋالدارىنا جاۋاپ بەردى. كەيىننەن ءارتۇرلى ماسەلەمەن كەلگەن قالا تۇرعىندارىن جەكە قابىلدادى.
قىزمەتتىك ساپار سوڭىندا ەلىمىزدىڭ باس پوليتسەيى شىمكەنت قپد-نىڭ جەكە قۇرامىمەن كەزدەسۋ وتكىزىپ, قىزمەت بارىسىنداعى كەمشىلىكتەر مەن ارتىقشىلىقتاردى اشىپ ايتتى. سونداي-اق قىزمەت بارىسىندا جوعارى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزگەن ۇلتتىق ۇلان, قىلمىستىق-اتقارۋ جۇيەسى مەن پوليتسيا دەپارتامەنتى قىزمەتكەرلەرىن ماراپاتتادى. سودان سوڭ جەدەل باسقارۋ ورتالىعىنا كەلىپ, قالا تىرشىلىگىن بەينەكامەرالار ارقىلى باقىلادى.
شىمكەنت
