مي يمپلانتى مەديتسيناداعى عىلىمي جاڭالىق بولىپ وتىر. دەگەنمەن بۇل زەرتتەۋدىڭ تەك العاشقى ناتيجەلەرى ءارى عالىمدار قۇرىلعىنى ءالى جەتىلدىرۋ قاجەت دەپ سانايدى.
گەرت-يان وسكام 2011 جىلى اپاتقا ۇشىراپ, سال بولىپ قالعان. ال وسى مي يمپلانتى ارقىلى ول قايتادان تومەنگى دەنەنى باسقارۋعا مۇمكىندىك الدى. ول 12 جىل بويى جۇرە الماعان. قازىر جاڭا قۇرىلعىنىڭ كومەگىمەن قايتا جۇرە باستادى.
«Nature» جۋرنالىندا جاريالانعان زەرتتەۋدە شۆەيتساريالىق زەرتتەۋشىلەر وسكامعا ميعا اسەر ەتەتىن يمپلانتتاردى ورناتقان. قۇرىلعى ارقىلى وسكام تۇرىپ, ءجۇرىپ, كوتەرىلە الادى. يمپلانتتى ورناتقاننان كەيىن ءبىر جىلدان استام ۋاقىت وتكەن سوڭ, ول وسى قابىلەتتەرىن ساقتاپ قالعان جانە يمپلانتتى الىپ تاستاعاننان كەيىن دە ونىڭ فيزيكالىق قوزعالىسى قالپىنا كەلە باستاعان.
وسكامعا يمپلانتاتسيا جاساعان لوزاننا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ نەۆرولوگى دجوسەلين بلوح: «باسىندا بۇل مەن ءۇشىن ناعىز عىلىمي فانتاستيكا بولدى, بىراق بۇگىن ول شىندىققا اينالدى», دەيدى.
سوڭعى ون جىلدىقتا ج ۇلىن جاراقاتتارىن ەمدەۋدە بىرقاتار عىلىمي-تەحنولوگيالىق جەتىستىككە قول جەتكىزىلدى. ماسەلەن, 2016 جىلى دوكتور كۋرتين جەتەكشىلىك ەتكەن عالىمدار توبى سال اۋرۋىنا شالدىققان مايمىلداردىڭ ءجۇرۋ قابىلەتىن قالپىنا كەلتىرگەن بولاتىن, ال كەيىن سال اۋرۋىنا شالدىققان ەر ادامعا قوزعالىسىن قالپىنا كەلتىرۋگە كومەكتەستى. 2018 جىلى عالىمدار سال اۋرۋىنا شالدىققان ادامدارعا قايتادان جۇرۋگە كومەكتەسەتىن ەلەكترلى يمپۋلستىك گەنەراتورلار ارقىلى ميعا پارمەن بەرۋ ءادىسىن ويلاپ تاپتى.
وسكام العاش پروتسەدۋرالاردان وتكەننەن كەيىن ونىڭ ءجۇرۋ قابىلەتى بىرتىندەپ قالپىنا كەلە باستاعان. بىراق العاشقى ءتاسىل بارلىق جاعىنان ءساتتى بولا قويعان جوق. ول قۇرىلعى ارقىلى قوزعالعاندا ءبارىبىر ميى مەن دەنەسىنىڭ ەكى بولەك جۇمىس ىستەيتىنىن ايتقان.
ال جاڭا زەرتتەۋدىڭ ناتيجەسىندە قۇرىلعى ادامدى ەمەس, ادام قۇرىلعىنى باسقارا الادى. عالىمدار وعان جاساندى ينتەللەكتىنىڭ مۇمكىندىگىن پايدالانۋ ارقىلى قول جەتكىزگەن.
دوكتور دجەكسون سالا عالىمدارى ونداعان جىل بويى ميدى ج ۇلىن ستيمۋلياتورلارىنا قوسۋ تۋرالى تەوريالار قۇرعانىن, بىراق بۇل ولاردىڭ مۇنداي جەتىستىككە ءبىرىنشى رەت جەتكەنىن ايتتى. «مۇنى ايتۋ وڭاي, بىراق ونى جاساۋ الدەقايدا قيىن», دەيدى ول. بۇل ناتيجەگە جەتۋ ءۇشىن زەرتتەۋشىلەر الدىمەن وسكامنىڭ باسسۇيەگى مەن ومىرتقاسىنا ەلەكترودتاردى يمپلانتاتسيالاعان.
قۇرىلعى جاساندى ينتەللەكت ارقىلى ادامنىڭ ويى مەن ارەكەتىن سايكەستەندىرۋگە قابىلەتتى. زەرتتەۋشىلەر مي يمپلانتىن ج ۇلىن يمپلانتىنا قوسۋ ءۇشىن ارنايى الگوريتمدى قولدانعان. قۇرىلعى ادام دەنەسىنىڭ ءارتۇرلى بولىكتەرىنە ەلەكتر سيگنالدارىن جىبەرىپ, قوزعالىس تۋدىرادى. الگوريتم ءاربىر بۇلشىق ەتتىڭ جيىرىلۋى مەن رەلاكساتسياسىنىڭ باعىتى مەن جىلدامدىعىنداعى وزگەرىستەردى سەزە الادى. مي مەن ومىرتقا اراسىنداعى سيگنالدار ءار 300 ميلليسەكۋند سايىن بەرىلەدى.
زەرتتەۋشىلەر مي-ومىرتقا ينتەرفەيسىن جاياۋ ءجۇرۋ جانە تۇرۋ سياقتى نەگىزگى ارەكەتتەرگە جاقسىراق سايكەستەندىرۋ ءۇشىن جەتىلدىرە تۇسكەن. وسىنىڭ ناتيجەسىندە وسكامنىڭ ءجۇرىسى شيراپ, باسپالداقتار مەن پاندۋستاردا سالىستىرمالى تۇردە وڭاي شىعىپ-تۇسە باستاعان. سونىمەن قاتار ءبىر جىلدىق ەمدەۋدەن كەيىن قۇرىلعىنىڭ كومەگىنسىز قوزعالىستارىنىڭ ايقىن جاقسارعانى بايقالعان.
الايدا زەرتتەۋشىلەر مي يمپلانتىنىڭ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ەكەنىن ايتادى. ول ادامنىڭ بارلىق ويىن ءتۇسىنىپ, قوزعالىس تۋدىرا المايدى. سونداي-اق دەنەنىڭ جوعارعى بولىگىنىڭ قوزعالىسىن قالپىنا كەلتىرۋ مۇمكىندىگى جوق جانە سال اۋرۋىن تولىق ەمدەي المايدى. سوندىقتان عالىمدار ونىڭ مۇمكىندىكتەرىن جەتىلدىرۋدى كوزدەپ وتىر ءارى قولدانىسقا بەرىلگەننەن كەيىن ونىڭ بارلىق پاتسيەنتكە قولجەتىمدى بولۋىن قامتاماسىز ەتكىسى كەلەدى.
