بۇل ماسەلە «اتىراۋ ەكولوگيا ديالوگى: ەكولوگيا جانە ونەركاسىپ. قوعام يگىلىگى جولىنداعى سەرىكتەستىك» تاقىرىبىنداعى كونفەرەنتسيادا كەڭىنەن تالقىعا ءتۇستى. كونفەرەنتسيادا قوعام وكىلدەرى, ەكو-بەلسەندىلەر مەن ۆولونتەرلەر, ەكولوگيا سالاسىن زەرتتەپ جۇرگەن عالىمدار, ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ۆيتسە-ءمينيسترى نۇرلان قۇرمالاەۆ, وبلىس اكىمى سەرىك شاپكەنوۆ, پارلامەنت سەناتى مەن ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى, «قازمۇنايگاز» ۇك اق مەن ەنشىلەس كاسىپورىندارىنىڭ باسشىلارى قاتىستى.
«قازمۇنايگاز» ۇك اق باسقارما توراعاسى ماعزۇم مىرزاعاليەۆتىڭ ايتۋىنشا, اتالعان كومپانيانىڭ اتىراۋ وبلىسىنداعى كاسىپورىندارى كومىرقىشقىل گازى شىعارىندىسىن 2031 جىلعا دەيىن 400 مىڭ تونناعا تومەندەتەدى. بۇل – كومپانيانىڭ بارلىق ەنشىلەس كاسىپورنى بويىنشا تومەندەتۋگە بولاتىن كومىرتەك وكسيدىنىڭ ۇشتەن ءبىرى (37%). الداعى ون جىل ىشىندە كومپانيالار توبى بويىنشا CO₂ شىعارىندىسىن 1,6 ملن تونناعا قىسقارتۋدى جوسپارلاپ وتىر.
– قورشاعان ورتانى قورعاۋ ماسەلەسى – ءبىز ءۇشىن اسا ماڭىزدى باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى. بۇرىنعى ەكولوگيا ءمينيسترى رەتىندە بۇل سالاداعى, ونىڭ ىشىندە اتىراۋ وڭىرىندەگى قوردالانعان وزەكتى ماسەلەلەردى جاقسى بىلەمىن. ءبىز ونى جوققا شىعارىپ, جاسىرۋعا نەمەسە جابۋلى قازان كۇيىندە ءۇنسىز قالدىرۋعا تىرىسپايمىز. ماسەلەنىڭ بارىن اشىق مويىندايمىز. ونى كوپشىلىكپەن تالقىلاۋعا دايىنبىز. ال ەڭ باستىسى – ونى شەشۋ جولدارىن تاۋىپ, جۇزەگە اسىرۋ. بۇعان ءبىزدىڭ بۇگىنگى اشىق ديالوگ الاڭىمىز دالەل بولا الادى, – دەدى ماعزۇم مىرزاعاليەۆ.
كونفەرەنتسيادا كومپانيانىڭ اتىراۋ وبلىسىنداعى اكتيۆتەرىندە قورشاعان ورتاعا بولىنەتىن زاتتاردى ازايتۋ شارالارى كەڭىنەن تالقىلاندى. ونىڭ ىشىندە اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىندا وتىن-ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستاردى تۇتىنۋدى قىسقارتۋ جوسپارى ۇسىنىلدى. ماسەلەن, كاسىپورىن شىعارىندىلار شارالار كەشەنىنىڭ, اسىرەسە پەشتەردى تەحنيكالىق قايتا جاراقتاندىرۋ مەن قوندىرعىلارداعى تەحنيكالىق ەسكىرگەن وتتىقتاردى اۋىستىرۋ ناتيجەسىندە 2023-2027 جىلدارى 327,8 مىڭ تونناعا ازاياتىن بولادى.
زاۋىتتىڭ باس ديرەكتورى مۇرات دوسمۇراتوۆتىڭ ايتۋىنشا, 2025 جىلعا دەيىن رەزەرۆۋارلاردان كومىرسۋتەك بۋلارىنىڭ اتموسفەرادا بۋلانۋىن ازايتۋ ءۇشىن پونتوندار ورناتۋ جوباسى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. جوبا كومىرسۋتەكتەردىڭ بۋلانۋىن ءار رەزەرۆۋاردان 80%-عا دەيىن ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. زاۋىتتاعى ءتورت تەحنولوگيالىق قوندىرعى لاستاۋشى زاتتار شىعارىندىلارىنىڭ نەگىزگى كوزى رەتىندە اتالادى. سول سەبەپتەن, اۆتوماتتاندىرىلعان مونيتورينگ جۇيەسىن ەنگىزۋ كوزدەلىپ وتىر. مونيتورينگ جۇيەسى پەشتەر مەن قازاندىقتاردان ءتۇتىن گازدارىنىڭ قۇرامىنداعى كۇكىرت انگيدريدى, كۇيە, مەتان, ازوت وكسيدتەرى, كومىرتەگى وكسيدى بويىنشا تالداۋ ناتيجەلەرىن اۆتوماتتى رەجىمدە باقىلاۋشى ورگاندارعا جىبەرەدى. بۇل كاسىپورىننىڭ ەكولوگيا سالاسىندا اشىقتىعىن ارتتىرۋعا جول اشادى.
– زاۋىت سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانۋ بويىنشا جاۋاپكەرشىلىك الىپ وتىر. وسى ماقسات ءۇشىن 2028 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن اعىندى سۋلاردى تازارتۋ قوندىرعىسىن سالۋ جوسپارلاندى. بۇل جوبا جايىق وزەنىنەن سۋ تۇتىنۋ كولەمىن 57%-عا ازايتۋعا, تازارتىلعان اعىندى سۋدى وندىرىستە قايتا قولدانۋ ارقىلى زاۋىتتىڭ سارقىندى سۋدى اعىزۋ كولەمىن 70%-عا دەيىن تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. مۇنىڭ ناتيجەسىندە 2028 جىلعا قاراي وزەننەن الىناتىن سۋ كولەمى جىلىنا 7 ملن توننادان 3,9 ملن تونناعا دەيىن تومەندەيدى, – دەيدى مۇرات دوسمۇراتوۆ.
ال «ەمبىمۇنايگاز» اق-نىڭ جابدىقتارى ءۇشىن قازاندىق-پەش وتىنىن قولدانۋ كولەمىن تومەندەتۋ ارقىلى ونىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جولدارى قاراستىرىلىپ جاتىر. قازىر بۇعان دايىندىق كەزەڭى اياقتالعان. بۇل كاسىپورىن 2027 جىلى مەتاننىڭ اعىپ كەتۋىن انىقتاۋ جانە جويۋ تەحنولوگياسىن (LDAR) ەنگىزۋدى جوسپارلاعان.
كونفەرەنتسيا الاڭىندا «قازمۇنايگاز» ۇك اق مەن اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمدىگى اراسىندا مەموراندۋمعا قول قويىلدى. قۇجاتقا سايكەس ءۇش جىل ىشىندە مۇنايلى ءوڭىر اۋماعىندا 10 مىڭعا دەيىن كوشەت ەگۋ قولعا الىنادى.
– ءبىزدىڭ كومپانيا اتموسفەراعا بولىنەتىن زاتتاردى باسقارۋ جونىندەگى شارالاردان بولەك شيكى گازدى الاۋ تۇرىندە جاعۋدى ازايتادى. سۋ رەسۋرستارىن قايتا پايدالانۋدى, رەكۋلتيۆاتسيا جۇمىستارىن قولعا الدى. 2030 جىلعا قاراي تۇراقتى الاۋ جاعۋ كولەمىن نولگە دەيىن جەتكىزۋدى كوزدەپ وتىر. قازىردىڭ وزىندە 2017 جىلمەن سالىستىرعاندا شيكى گازدى الاۋ تۇرىندە جاعۋ كولەمى 89%-عا تومەندەدى. بۇل كورسەتكىشكە نەگىزىنەن «ەمبىمۇنايگاز» اق-دا گاز وڭدەۋ قوندىرعىسىن پايدالانۋعا بەرۋ ارقىلى قول جەتكىزىلدى. مۇناي ءوندىرۋشى كاسىپورىنداردىڭ كەن ورىندارىندا بۇرىننان جينالعان مۇنايمەن لاستانعان جەرلەردى تازارتۋ بويىنشا ءبىرشاما جۇمىس اتقارىلدى. سوڭعى 2 جىلدا 1,2 ملن توننادان استام مۇناي قالدىقتارى ۋتيليزاتسيالانىپ, 192 گەكتار جەر قالپىنا كەلتىرىلدى, – دەپ ءمالىم ەتتى م.مىرزاعاليەۆ.
اتىراۋ وبلىسى
