سۇحبات • 25 مامىر، 2023

وفيتسەر بولۋ وڭاي ما؟

203 رەت كورسەتىلدى

اسكەري فورما كيگەن سىرىقتاي جىگىتتەر ساپ تۇزەپ كەتىپ بارا جاتقانىن كورگەندە انە-مىنە ورتا مەكتەپتى اياقتاپ، ۇلكەن ومىرگە قادام باسقالى جۇرگەن جاستىڭ ارمانىنا قانات ءبىتىپ، يىعىنا جۇلدىزدى پوگون تاققىسى كەلەتىنى راس. وسى ورايدا مەكتەپ ءبىتىرۋشى تۇلەكتەرگە باعىت-باعدار بولسىن دەپ ۇلتتىق ۇلاننىڭ «شىعىس» وڭىرلىك قولباسشىلىعى قولباسشىسىنىڭ تاربيە جانە الەۋمەتتىك-قۇقىقتىق جۇمىستارى جونىندەگى ورىنباسارى، پولكوۆنيك اتابەك قۋاندىق ۇلى ساليحباەۆپەن اڭگىمەلەسكەن ەدىك.

– بيىلعى وقۋ جىلى دا اياقتالدى. تۇلەكتەر ءۇشىن ەڭ جاۋاپتى كەزەڭ. الدارىندا ۇلكەن تاڭداۋ، ۇلكەن سىن تۇر. ولاردىڭ ىشىندە ساردار بولۋدى ارمانداپ جۇرگەندەر دە جوق ەمەس. ءسىزدى اڭگىمەگە تارتىپ وتىرعانىمىز دا سول، بۇگىنگى وقۋشى ەرتەڭگى وفيتسەر بولۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟

– وفيتسەرلىككە ءبىلىمى مەن دەنە دايىندىعى ساي بالالار كەلەدى. ماسەلەن، پەتروپاۆل ۇلتتىق ۇلان اكادەمياسىنا وقۋعا تۇسكەن تۇلەكتىڭ وقۋى، جاتار ورنى، كيەر كيىم، ىشەر تاماعى تەگىن. ءتورت جىل وقىپ، جوعارى ءبىلىمىن، لەيتەنانت شەنىن الىپ شىعادى. اتالعان وقۋ ورنى 26 جىل تاريحىندا 4 142 وفيتسەر دايارلاپ شىعارعان. ونىڭ 283 تۇلەگى ۇزدىك وقىسا، 49-ى التىن مەدالعا تامامداعان. ۇلتتىق ۇلاننىڭ «شىعىس» وڭىرلىك قولباسشىلىعىنىڭ ورىنباسارلارى دا سول اكادەميانى اياقتاعان. ال سۇراققا كەلەر بولساق، وفيتسەر بولۋدى كوزدەگەن تۇلەك جەرگىلىكتى جەرى بويىنشا اسكەري بولىمگە بارىپ قۇجاتتارىن وتكىزەدى. سول جەردەن جولداماسىن الىپ، مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن ءوتۋى شارت. سودان كەيىن بارىپ، ارنايى تەكسەرۋدەن وتەدى، ۇبت تاپسىرادى. تەستىلەۋدەن كەمى 50 ۇپاي الۋى كەرەك. وقۋعا تۇسكەننەن كەيىن جىل ون ەكى اي ستيپەنديا الادى.

– ۇلتتىق ۇلان اكادەميا­سىنا مەكتەپ ءبىتىرۋشى تۇلەك­تەردەن باسقا جوعارى ءبىلىمى بار ازاماتتار تاپسىرا الا ما؟ جالپى، وقۋدان سوڭ جۇمىسقا ورنالاسۋ جاعى قالاي بولا-
دى؟

– اكادەميادا اسكەر قاتا­رىن­دا بولماعان، 17 جاسقا تول­عان ازاماتتار وقي الادى. جا­سى جيىرما ەكىدەن اسپاۋى كەرەك. اكادەميادا وقۋ-جات­تى­عۋ­دان بولەك ءتۇرلى كونتسەرت­كە، قويىلىمعا قا­تىسا­دى. مادەني ءىس-شارالار، سپورت­تىق جارىستار جۇيەلى تۇر­دە ۇيىم­داستىرىلىپ تۇرادى. دە­ما­لىس كۇندەرى كينوعا، تەاتر­عا بارادى. ەڭ باستىسى، وقۋ­دى اياقتاي سالا ۇلتتىق ۇلان قاتارىنا جۇمىسقا ورنالاسادى. ەگەر سا­باقتى جاقسى وقىعان بولسا، تاڭداعان قالاسىنا جۇمىسقا بارادى. ايتا كەتەرلىگى، باسقا دا كۇشتىك قۇرىلىمدارعا قىزمەتكە كىرۋگە مۇمكىندىك بار. اتاپ ايت­­ساق، مەملەكەتتىك كۇزەت، قور­عا­نىس مينيسترلىگى، شەكارا قىز­مەتى، «بۇركىت»، «ارىستان»، «سۇڭ­قار» سەكىلدى ارنايى جاساق قۇرا­مىندا قىزمەت ەتە الادى. جالا­قىسى تۇراقتى بولادى، پا­تەر­­اقىسى تولەنەدى. قىزمەت­تىك باسپالداق مۇندا دا بار. قىزمەت وتىلىنە قاراي ۆزۆود كومانديرىنەن روتا كومانديرىنە دەيىن وسە الادى. ەگەر تاربيە جاعىنان ورىنباسار بولسا، باتالون كومانديرىنىڭ ورىنباسارى بولىپ تا قىزمەت ەتە الادى. زەينەتكە دە ەرتە قامدانادى. مىسالى، پودپولكوۆنيك بول­ساڭىز 48 جاستان، پولكوۆنيكتەر 55 جاستان شىعادى. جالپى، بۇل سالاعا بەت بۇرماس بۇرىن جان-جاقتى ويلانىپ العانى ءجون. سەبەبى قاجىر-قاي­راتتى، ءبىلىمدى قاجەت ەتەتىن سالا.

– البەتتە، ساردار بولۋ وڭاي ەمەس. وسى ورايدا ويعا ورال­عان ساۋال – اسكەردەگى الىم­جەتتىك. اسىرەسە بۇل ماسەلە اتا-انالاردى ءجيى الاڭداتادى.

– قازىر اسكەري قىزمەتكە اق­پاراتتىق شابۋىلداردىڭ بارى راس. ساربازداردىڭ ءوز-وزدەرىنە قول سالۋ سەكىلدى اقپارات كوپ تاراپ جاتىر. قايعىلى جاعدايدى بولدىرماۋ ءۇشىن تاربيە جۇمىستارى جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلەدى. سار­بازداردىڭ كۇن ءتارتىبى بەلگى­لەنگەن. ءار اسكەري بولىمدە جاڭا كەلگەن ساربازدارمەن پسيحولوگ­تار جۇمىس ىستەيدى. ەگەر سارباز­دىڭ مىنەز-قۇلقى وزگەرسە، ءبىر جىل بويى پسيحولوگتىڭ قاداعا­لاۋىندا بولادى. ناۋقاس رە­تىن­دە ەمەس، شاي ءىشىپ وتىرىپ سىرلاسۋى مۇمكىن دەگەندەي. ءادىسى كوپ. الىمجەتتىك دەپ قال­دىڭىز، بۇگىنگى تاڭدا ول زامان كەتتى. قازىر ءتارتىپ تەمىردەي. ونىڭ ۇستىنە اسكەري قىزمەت ءبىر جىل عانا. الىمجەتتىككە ۋاقىت جوق. ونى قويىپ، ءبىر-بىرى­مەن سوي­لەسۋگە ۋاقىت تاپپايدى. ءار كۇنى كەستەگە ءتۇسىرىلىپ، بەلگى­لەنىپ قويعان. وقۋلارىن وقي­دى، جاۋىنگەرلىك دايىندىققا بارا­دى، قىزمەتكە تۇسەدى. تۇن­گە دەيىن قىزمەتتە جۇرەدى. ايت­قان­داي، ۇلتتىق ۇلانبىز دەپ ەمىن-ەركىن جۇرە بەرمەيدى. بەلگى­لەن­گەن اۋماقتارىنداعى ءتارتىپ­تى قاداعالايدى. قانشاما قىلمىستى اشتى، ازاماتتاردى ورتتەن قۇتقاردى. ولاردىڭ ءجۇ­رىس-تۇرىسىن وفيتسەرلەر جوسپار بويىنشا تەكسەرىپ وتىرادى.

الىمجەتتىكتىڭ جوقتىعىنا اتا-انالار دا كوز جەتكىزىپ وتىر. شىنىن ايتساق، ءار اسكە­ري بو­لىم­­دەردە اتا-انالارعا ارنال­عان «WhatsApp» توپتار بار. ساربازدار «تاماعىم توق، كيىمىم ءبۇتىن» دەپ جەكسەنبى كۇندەرى حابارلاسادى. بۇل جەردە دۇرىس تۇسىنىستىك تانىتۋىمىز كەرەك. سارباز «بۇركىت»، «ارىستان» سەكىل­دى ارنايى جاساقتا قىزمەت ەتسە دە، قايدا بولسا دا انا ءۇشىن بالا. سوندىقتان دا اكە-شەشەسىمەن بايلانىس بولۋ كەرەك. ءبىز دە جوعارىعا ءۇي ىشىمەن سويلەستى دەپ ەسەپ بەرەمىز.

– «وتان وتباسىنان باستالادى» دەيمىز. ال وتباسىن اسى­راۋ ءۇشىن ءار ازاماتتىڭ الەۋ­مەتتىك جاعدايى جاقسى بولۋى شارت. ول دەگەنىمىز – جالاقى. وفيتسەرلىك وقۋدى وقى­­دى دەلىك. قىزمەتتەگى ءوسۋ باس­پال­داعىن ايتتىق. جالاقى جاعىنا توقتالىپ وتەيىكشى.

– راس، وتە ماڭىزدى سۇراق. ءۇش جىل كولەمىندە وفيتسەرلەردىڭ جالاقىسى 70 پايىزعا ءوستى. ءالى دە ارتادى. اسكەري شەنگە، اسكەر ساپىنداعى قىزمەت وتىلىنە قاراي ەسەپتەلەدى. ساناتى، وقۋ ورنى ەسەپكە الىنادى. ءاپ دەپ جۇمىسقا ورنالاسقاندا 190-200 مىڭ كولەمىندە جالاقى الادى. قوسىمشا الەۋمەتتىك پاكەت بارىن جوعارىدا ايتىپ وتتىك. جاس وفيتسەرلەر ەرتە ۇيلەنىپ، ءۇي الىپ جاتقاندار قانشاما؟ دەمەك، وفيتسەرلەر ءۇشىن مەملەكەت تاراپىنان جاسالىپ جاتقان جاعداي جامان ەمەس.

 

اڭگىمەلەسكەن

مەرەي قاينار ۇلى،

«Egemen Qazaqstan»

ۇقساس جاڭالىقتار