ەلىمىزدە بيزنەستى قورعاۋ سالاسى تۇبەگەيلى جاڭعىرعالى تۇر. باس پروكۋرور بەرىك اسىلوۆتىڭ سوزىنشە, قازىر مۇددەلەرى قوزعالعان بيزنەس سۋبەكتىلەرىنە اۋديت قورىتىندىلارىمەن تانىسۋعا جانە شاعىمدانۋ قۇقىعىن بەرۋ ماسەلەسى زاڭنامالىق تۇرعىدا رەتتەلگەن. بۇعان قوسا كاسىپكەرلەرگە قاتىستى سالىق بۇيرىقتارىن شىعارۋدىڭ جانە فيسكالدىق ورگاننىڭ باقىلاۋ-كاسسالىق ماشينالاردى قولدانۋ ماسەلەلەرى بويىنشا تەكسەرۋ جۇرگىزۋدىڭ, سونداي-اق اكىمشىلىك جازا قولدانۋدىڭ زاڭسىز تاجىريبەسى توقتاتىلىپتى.
«مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن پروكۋرورلىق قاداعالاۋ كاسىپكەرلەردىڭ جانە ينۆەستورلاردىڭ ماسەلەلەرىن ءتيىمدى شەشۋگە باعىتتالعان. وسىنداي شارالاردىڭ ءبىرى – وتكەن جىلى قىركۇيەكتەگى فورۋمنىڭ ناتيجەسى بويىنشا بيزنەستى قورعاۋ جونىندەگى بىرلەسكەن ءىس-شارالاردىڭ كەشەندى جوسپارى قابىلداندى. وندا بيزنەس وكىلدەرىن مازالايتىن وزەكتى ماسەلەلەر قامتىلعان. بارلىعى 44 ءىس-شارا. ياعني سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋ ماسەلەلەرىنەن باستاپ, ولاردىڭ قۇقىقتارىنا نۇقسان كەلتىرەتىن كەز كەلگەن دەڭگەيدەگى اكتىلەردىڭ كۇشىن جويۋعا دەيىن. ناقتى كەيستەر قامتىلعان وسى ءىس-قيمىل جوسپارىن ىسكە اسىرۋعا 21 مەملەكەتتىك ورگان جۇمىلدىرىلعان», دەدى بەرىك اسىلوۆ.
ءىس-شاراعا «اتامەكەن» ۇلتتىق پالاتاسى پرەزيديۋمىنىڭ توراعاسى رايىمبەك باتالوۆ, قازاقستان كاسىپكەرلەرىنىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندەگى ۋاكىل رۋستام ءجۇرسىنوۆ, جوعارعى سوت, ورتالىق ۆەدومستۆولار مەن مينيسترلىكتەردىڭ باسشىلارى قاتىستى. جيىندا بيزنەس-ومبۋدسمەن رۋستام ءجۇرسىنوۆ پروكۋراتۋرا ورگاندارىمەن ىنتىماقتاستىقتىڭ تيىمدىلىگىن اتاپ ءوتتى. بۇعان قوسا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءىس-ارەكەتتەرى مەن شەشىمدەرىندەگى ولقىلىقتاردى تىزبەكتەدى.
«2015 جىلى شاعىمداردىڭ جالپى سانى شامامەن 175 مىڭ بولسا, 2022 جىلدىڭ 7 ايىندا 70 مىڭ شاعىم تۇسكەن. 2022 جىلى ادىلەت ورگاندارىنا مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ ارەكەتى مەن ارەكەتسىزدىگىنە بايلانىستى 20 مىڭنان اسا تالاپ ارىز ءتۇستى. بارلىق ارىزدىڭ 54 پايىزى – ورتالىق اتقارۋشى, 38 پايىزى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا تۇسكەن. بيزنەس كوبىنەسە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ تەكسەرۋلەرىنە, ايىپپۇلدارعا جانە مەملەكەتتىك ساتىپ الۋعا شاعىمدانادى. تەكسەرۋلەرگە توقتالساق, بيىلدان باستاپ بارلىق تاۋەكەلدى اۆتوماتتاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جۇيەنىڭ نورماسى كۇشىنە ەندى. اۆتوماتتاندىرۋ بولماعان جاعدايدا مەملەكەتتىك ورگاندار باقىلاۋداعى سۋبەكتىلەر سانىنىڭ 5%-دان اسپايتىن مولشەرىن تەكسەرۋگە قۇقىلى. باسقاشا ايتقاندا, بيىلدان باستاپ تەكسەرۋلەردىڭ 95%-ىن وسى تسيفرلىق جۇيە انىقتاۋى كەرەك. بىراق قازىر سالالىق تاۋەكەلدەردى باسقارۋ جۇيەسىنىڭ باسىم بولىگى ءالى جاسالىپ جاتىر. ۇكىمەت باسشىسى مەملەكەتتىك ورگاندارعا بۇل جۇمىستى 2023 جىلدىڭ ناۋرىزىنا دەيىن اياقتاۋدى تاپسىردى. بۇل سۇراق مەملەكەتتىك باقىلاۋدى اۆتوماتتاندىرۋ ماسەلەسىن تەجەيدى. بۇل تۇبەگەيلى ماسەلە – ەگەر ءبارى اۆتوماتتاندىرىلعان بولسا, ءبىز زاڭسىز تەكسەرۋلەرگە قاتىستى شاعىمداردىڭ سانىن ەداۋىر ازايتامىز», دەدى كاسىپكەرلەردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندەگى ۋاكىل.
سونداي-اق رۋستام ءجۇرسىنوۆ بيزنەسكە قاتىستى اكىمشىلىك ءوندىرىستىڭ وسۋىنە قاتىستى الاڭداۋشىلىعىن ءبىلدىردى. ونىڭ پايىمداۋىنشا, بىلتىر ءار ءۇشىنشى كاسىپكەر قۇقىق بۇزۋشى بولعان. ويتكەنى 2015 جىلى 253 مىڭ دەرەك بولسا, 2022 جىلى ولاردىڭ سانى 602 مىڭعا جەتكەن.
«2022 جىلى بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ جالپى سانى 1,8 ملن بولعانىن ەسكەرسەك, ءاربىر ءۇشىنشى كاسىپكەر قۇقىق بۇزعان. مەملەكەتتىك رەتتەۋ ادامداردىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا, ەكولوگياعا, قۇقىقتىق ءتارتىپ پەن ادامگەرشىلىككە قاۋىپ تونگەن جاعدايدا عانا جۇرگىزىلۋگە ءتيىس», دەپ ويىن تۇيىندەدى بيزنەس-ومبۋدسمەن.
باس پروكۋرور بەرىك اسىلوۆ كاسىپكەرلەردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ جونىندەگى ۋاكىلدىڭ ءسوزىنىڭ جانى بار ەكەنىن ايتىپ, وسى باعىتتا قوردالانعان ماسەلەلەر بار ەكەنىن جاسىرمادى.
«راس, جەرگىلىكتى جەرلەردە اكىمشىلىك كەدەرگىلەر بار. بۇل پروبلەما سول ايماقتاعى كاسىپكەرلەر مەن ينۆەستورلار ءۇشىن دە وتە وزەكتى. شىن مانىندە, وڭىرلەردەگى اكىمدىكتەر, باقىلاۋشى ورگاندار بيزنەس پەن ينۆەستورلارعا قولايلى جاعداي جاساۋعا تىرىسپايدى. بىرنەشە رەت كەزدەسۋ وتكىزدىم. كاسىپكەرلەر مەن ينۆەستورلار ماسەلە بارىن ايتادى. ۋاكىلەتتى ورگاندار, ونىڭ ىشىندە اكىمنەن باستاپ بارلىق بولىمشەگە دەيىن كاسىپكەرگە قالاي كومەكتەسۋگە بولاتىنىن ويلاپ باس قاتىرمايدى. بارلىعى بيۋدجەت قاراجاتىن پايدالانۋ ەسەبىنەن ەسكى تاسىلمەن جۇمىس ىستەيدى. ال كەيبىر قالتالى ازاماتتارعا تەك جەر مەن ينفراقۇرىلىم قاجەت. جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر ولارعا بەرمەيدى. «قايدا بارساق تا بارلىق جەر بوس ەمەس!» دەپ جان ايقايلارىن جەتكىزدى. جۇمىستى جۇيەلەۋ كەرەك. وسىعان بايلانىستى وبلىس پروكۋرورلارىنا بيزنەس پەن ينۆەستورعا تاۋلىك بويى قۇقىقتىق كەڭەس بەرۋدى تاپسىرامىن», دەدى باس پروكۋرور.
ايتا كەتەيىك, قاداعالاۋ اكتىلەرى بويىنشا 21 مىڭنان استام سالىق بۇيرىقتارىنىڭ جانە 13 مىڭ اتقارۋشىلىق ءوندىرىستىڭ كۇشى جويىلعان. 1 260 بيزنەس سۋبەكتىسى اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىكتەن بوساتىلىپتى. ال 150 مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرى مەن سوت ورىنداۋشىلار, ونىڭ ىشىندە 24 باسشى جازالانعان.
سونداي-اق ناۋرىز جانە ءساۋىر ايلارىندا قۇزىرلى ورگانداردىڭ ادال بيزنەس وكىلدەرىنە تىزەسىن باتىرۋىن دوعارۋ ءۇشىن باس پروكۋراتۋرانىڭ نارازىلىقتارى بويىنشا دەنساۋلىق ساقتاۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى, ەكولوگيا, قارجى, يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ مينيسترلىكتەرىنە 2 مىڭ كاسىپكەرگە بارۋمەن پروفيلاكتيكالىق باقىلاۋ جۇرگىزۋ تۋرالى 9 بۇيرىعىنىڭ كۇشى جويىلعان. بۇگىندە جالپى 4,5 مىڭنان استام زاڭسىز تەكسەرۋلەر مەن باقىلاۋدىڭ وزگە دە نىساندارىنىڭ جولى كەسىلگەن.
