رۋحانيات • 24 مامىر, 2023

ەراعاڭنىڭ ەرەكشە ساتتەرى

342 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

1962 جىلدىڭ قىسى, اقتوبە وبلىستىق فيلارمونياسىنا كوركەمسوز وقۋشى بو­لىپ ورنالاسقان كەزىم. مادەني-اعارتۋ ۋچيليششەسىندە وقىپ, جاتىق سوي­لەۋ­دى­­ ۇيرەنىپ جۇرگەن, داۋىسىم دا ءتاپ-ءتاۋىر, تاجىريبەم ازداۋ بولاتىن. تاپ سول جى­لى ارتىستەردى اتتەستاتسيادان وتكىزۋگە الماتىدان كوميسسيا كەلە قالدى.

ەراعاڭنىڭ ەرەكشە ساتتەرى

فيلارمونيانىڭ رەپەتيتسيا­ زالىندا قازاق كسر-ءىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ارتىستەرى جالەكەش ايپاقوۆ پەن راحيلا اقجاروۆانىڭ بريگاداسىنداعى 20-دان اسا جەلىگى باسىلا قويماعان جاس ءبيشى مەن ءانشى الما­تىلىق قوناقتارمەن امانداستى. فيلارمونيا ديرەكتورى تۇردىبەك وسپانوۆ ۇجىمداعىلار ونەرىن بايقاۋعا كەلگەن كومپوزيتور, «قازاقكونتسەرت» بىرلەستىگىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى ەركەعالي راحماديەۆ پەن قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى نۇرسۇلۋ تاپالوۆاعا جاس ونەرپازداردى تانىستىرىپ, ولار اعا بۋىندى ۇلگى تۇتاتىنىن ايتتى.  سونىمەن اتتەستاتسيا باستالىپ, اركىمنىڭ ونەرىنە ساي باعا بەرىلدى. ادەمى ءبىر كەش ءانشى قۇرمانباي بالماعانبەتوۆتىڭ ۇيلەنۋ تويىندا جالعاستى. ەركەعالي اعا دا, نۇرسۇلۋ اپاي دا كوپتى كورگەندەر ەمەس پە, تويدىڭ ءسانىن كىرگىزدى. ءۇشىنشى كۇنى ديرەكتور شاقىرىپ جاتىر دەگەن سوڭ باردىم, اڭگىمەنى ەراعاڭ باستادى.

– تۇرەكە, مىنا سارى بالانى الىپ كەتكەلى وتىرمىن. «گۇلدەر» ءانسامبلى قۇرىلعالى جاتىر, سوعان كونفەرانسە تابىلماي جاتىر.

– اپىر-اي, بۇل سارى بالا قۇداي ايداپ ولكەلىك تەلەراديودان كەلگەنىنە ءبىر جىل بولعان جوق ەدى, امال جوق, قيماساق تا بەرەمىز, – دەدى تۇردىبەك. سودان كوپ ۇزاماي الماتىعا اتتاندىم. «قازاق­كونتسەرت» مەكەمەسىنە كەلىپ, ەركەعالي اعاعا جولىقتىم. كادر بولىمىنە قۇجاتتار وتكىزىپ, ەرتەڭىنە روزا باعلا­نو­ۆامەن كەزدەسەتىن بولدىم. التى الاشقا داڭقى جايىلعان ايگىلى ءارتىستىڭ كونتسەرتىن جۇرگىزۋدى كىم ارماندامايدى؟ تاڭەرتەڭ ەركەعالي اعانىڭ كابينەتىنە كىرگەن بويدا: «ال كەتتىك!» دەپ, كوريدوردى بويلاپ وتى­­رىپ, «ديرەكتور» دەگەن ەسىكتىڭ كىرەبەرىسىندە «سەن كۇتە تۇر!» دەدى دە, باستىققا بەتتەدى. سالدەن سوڭ ەسىك اشىلىپ, ەراعاڭ بەلگى بەرگەن سوڭ ىشكە كىرىپ امانداستىم.

– ال كانە تىڭدالىق ولاي بولسا, – دەپ ءانشى اپاي باس-اياعىمدى كوزىمەن ءبىر ءسۇزىپ ءوتتى. رەپەرتۋارىمداعى ديحان ابىلەۆتىڭ «رەسپۋبليكام مەنىڭ» دەگەن ولەڭىن وقي جونەلدىم.

– نيچەگو, – دەپ ءسوزىن شولت قايىردى دا ديرەكتورعا ايتار شارۋاسى بارداي ىڭعاي تانىتتى, ءبىز قوشتاسپاي شىعا بەردىك. سول-اق ەكەن روزا تاجىبايقىزىنىڭ:

– توۆاريشش ۆايسمان, يا پو پروفەسسي پەۆيتسا, ا تى پو پروفەسسي كتو؟ – دەگەن ىزعارلى داۋسى ەستىلدى. ەراعاڭ ماعان قاراپ كوزىن قىستى. تەز-تەز باسىپ سىرتقا بەتتەدىك. ەرتەڭىنە ەراعاڭا قايتا كەلدىم.

– روزا اپايىڭنىڭ مىنەزىن بايقادىڭ با؟ ديرەكتورمەن قالاي سويلەسەدى, ءا! ءبىر ەسەپتەن ول كىسىنىڭ ايتقانى ءجون, ەكى اپتادان كەيىن گاسترولدىك ساپارى باستالادى, ال ءانسامبلدىڭ كيىمدەرى ءالى دايىن ەمەس, ديرەكتور اقشانى ۇنەمدەپ, اقىرى باسىنا پالە تىلەپ الىپ وتىر, – دەپ تەمەكىسىن تۇتاتىپ, بۋداقتاتىپ الدى. مەن بولسام ۇندەمەي تىڭداپ وتىرمىن.

– 22-گە كۇزدە تولام.

– بىلاي ەتسەك قايتەدى, سەن 4-5 كۇن كوللەكتيۆپەن تانىس, رەپەتيتسيا وتەدى, سولاردى تىڭدا, سودان سوڭ جولعا دا­يىندال, گاسترولگە, كەلىستىك پە؟

سول 4-5 كۇن ۇمىتىلماستاي اسەر قالدىردى, رەپەتيتسيا زالىنداعى كوركەمدىك جەتەكشى ەركەعالي اعانىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن گاسترولگە شىعار الدىنداعى دايىندىقتى ونەر شىڭداۋ مەكتەبى دەسە بولار.

ەراعا سوليستەردى, ال اتاقتى رەجيسسەر اسقار توقپانوۆ ءسوز ونەرىن, داڭقتى شارا جانداربەكوۆا ءبيدى بابىنا كەلتىردى. بۇل جەردى ناعىز ونەر اكادەمياسى دەسە بولار! ءبىر كەزدە زالدىڭ الدىڭعى قاتارىندا وتىرعان اقساقالدار سىرتقا بەتتەي بەردى.

مەن بولسام جۇرەگىم الىپ ۇشىپ قاستارىنا جاقىنداپ امانداستىم. بۇل ەكى اقساقال قازاق ونەرىنىڭ كوري­فەيلەرى جۇسىپبەك ەلەبەكوۆ پەن عاريفوللا قۇرمانعاليەۆ ەدى. ەراعاڭمەن ۋاعدالاسقان 4-5 كۇن دە ءوتىپ, گاسترولگە دايىندىققا كىرىستىم. ساپار باعىتى – گۋرەۆ وبلىسى, بريگادا جەتەكشىسى – اتاقتى وپەرا ءانشىسى, قازاق كسر حالىق ءارتىسى ءۇريا تۇردىقۇلوۆا, بريگادا قۇرامىندا بەلگىلى كۇيشى مۇرات وسكەنباەۆ, تاتارستاننىڭ ەڭبەگى سىڭگەن ءارتىسى عابدوللا راحيم­قۇ­لوۆ بار.

ارادا شيرەك عاسىر ءوتتى. وسى مەز­گىلدە ەراعاڭ قانشاما كلاسسيكالىق شىعارمالار جازدى, «الپامىس», «قامار سۇلۋ» وپەراسى, «قۇداشا», «دۋمان» سيمفونيالارى ومىرگە كەلدى. وسىناۋ ەڭبەگى ەسكەرىلىپ, كونسەرۆاتوريا رەكتورى, مادەنيەت ءمينيسترى, قازاقستان كومپوزيتورلار وداعىنىڭ توراعاسى, كسرو جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى بولدى, تاۋەلسىزدىك العان جىلدارى قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى اتاندى.

1990 جىل, ماسكەۋ, كرەمل. كوكپ XXVIII ءجۇرىپ جاتقان كەز. مۇح­تار شاحانوۆتىڭ سوزىنەن كەيىن دەپۋتاتتاردىڭ كوڭىلى ىشتەي جىلى­عا­نىمەن, سىرتقى كوڭىلى سالقىنداۋ. ماعان پار­لا­مەنت ءتىلشىسى رەتىندە سۇحبات الۋعا كوبى ىڭعاي بەرمەي, سىتىلىپ شىعادى. مۇندايدا وزىمە ءىش تارتىپ تۇراتىن 3-4 دەپۋتاتىم بار. سولاردىڭ ءبىرى – ەراعاڭ. اندا-ساندا كوپتىڭ كوزىنشە: «وسى قورعانوۆتى اقتوبەدەن ۇل­كەن­ ونەرگە اكەلگەن – مەن» دەپ ايتىپ قويا­تىنى بار. وندايدا مەرەيىم ءوسىپ, جانىم سەمىرىپ قالادى.

 

قاجى قورعان ۇلى,

تەلەجۋرناليست 

سوڭعى جاڭالىقتار