كوللاجدى جاساعان قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
قازاقستانعا قاتىستى سانكتسيا قاۋپى تۋرالى ماسەلە سوڭعى ەكى اي كولەمىندە ءبىر ەمەس, بىرنەشە رەت كوتەرىلدى. سونىڭ بارىندە مۇنى باتىس تاراپى كوتەردى. ءساۋىردىڭ سوڭىن الا ءبىزدىڭ ەلگە كەلىپ كەتكەن اقش قارجى ءمينيسترىنىڭ كومەكشىسى ەليزابەت روزەنبەرگ قازاقستان ءۇشىن قايتالاما سانكتسيا تاۋەكەلىنىڭ ءوسىپ كەلە جاتقانىن مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان رەسەيدىڭ سانكتسيالاردان جالتارۋعا تىرىسىپ جاتقانىن جانە ءوز كورشىسىن وسى جوسپاردا پايدالانىپ جاتقانىنا دۇرىستاپ ءمان بەرۋگە ءتيىس.
«قازاقستانعا, ونىڭ كومپانيالارى مەن بانكتەرىنە قاتىستى تاۋەكەل ءوسىپ كەلەدى. ءبىز رەسەيدىڭ سانكتسيالاردان دا, ەكسپورتتىق باقىلاۋدان دا جالتارۋعا تىرىسىپ جاتقانىن, ولاردىڭ بۇل تالپىنىستارى ءساتتى جۇزەگە اسىپ جاتقانىنا كوڭىل اۋدارۋىمىز قاجەت», دەگەن ەدى ە.روزەنبەرگ.
ول اقش ۇكىمەتى قازاقستانداعى ارىپتەستەرىمەن, جەكە سەكتوردىڭ وكىلدەرىمەن وسى بار تاۋەكەلدەردى, سونداي-اق رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ كومەگىمەن سانكتسيالار مەن ەكسپورتتىق باقىلاۋ ءىس-شارالارىنان جالتارۋعا بايلانىستى تۋىنداۋى مۇمكىن سالدارلاردى ناقتى بەلگىلەۋ ءۇشىن سەرىكتەستىكتە ەكەنىن ايتتى.
سونىمەن بىرگە ەلىمىزدىڭ جاۋاپتى ورىندارى دا بىرنەشە مارتە وسى ماسەلەگە قاتىستى زاڭدىق ۇستانىمدى رەسمي مالىمدەدى.
بۇعان دەيىن اقش ساۋدا ءمينيسترىنىڭ كومەكشىسى مەتتيۋ اكسەلرود تا اقش بيلىگىنىڭ رەسەيدە سانكتسيالانعان تاۋارلاردىڭ قازاقستانعا جەتكىزۋ كولەمىنىڭ وسۋىنە قاتىستى الاڭداۋشىلىعى تۋرالى ايتقان بولاتىن. ولار – نەگىزىنەن زىمىراندار مەن دروندارعا ارنالعان كومپونەنتتەر.
«قازىر رەسەي وزدەرىنىڭ قارۋلانۋ جۇيەسىن مودەرنيزاتسيالاۋعا قاجەتتى كومپونەنتتەر مەن تاۋارلاردى الۋ ءۇشىن ەكسپورتتىق باقىلاۋ مەن سانكتسيادان جالتارۋ ءىس-شارالارىن جۇزەگە اسىرىپ جاتىر. سونداي ارەكەتتىڭ ءبىرى – اتالعان تاۋارلاردى قازاقستان سياقتى ءۇشىنشى ەلدەر ارقىلى تاسىمالداۋ. ونداي تاۋارلاردى رف-عا قازاقستان اۋماعى ارقىلى جەتكىزۋ ەكسپورتتىق باقىلاۋ تالاپتارىن, سونداي-اق اقش زاڭناماسىن تىكەلەي بۇزۋ بولىپ سانالادى. ەگەر قاقتىعىس باستالعان كەز بەن قازىرگى ۋاقىت ارالىعىن سالىستىرار بولساق وندا مۇنداي تاۋارلاردى جەتكىزۋ ءوسىمى ايتارلىقتاي ۇلعايعان. ءبىز ەڭ كوپ الاڭداۋشىلىق تۋدىراتىن تاۋارلاردىڭ ءتىزىمى تۋرالى ايتىپ وتىرمىز. ءبىز مۇنى ەل ۇكىمەتىنە قازاقستاننان تىس جەرلەردە جۇرگەن ادامدار رەسەي فەدەراتسياسىنا قاتىستى تىيىم سالىنعان وپەراتسيالاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ءتۇرلى جولدارىن تابۋعا تىرىسىپ جاتقانى تۋرالى حابارلاۋ ءۇشىن جاسايمىز. ءبىز كومپيۋتەرلىك چيپتەر, سونداي-اق رەسەيلىك زىمىراندار مەن دروندارعا قاجەتتى ينتەگراتسيالانعان ەلەكتروندى جۇيەلەردە قولدانىلاتىن ەلەمەنتتەر سياقتى باسىم تاۋارلارعا نازار اۋدارامىز. ءبىز بۇگىن ايفون, كىر جۋعىش ماشينالار تۋرالى ەمەس, ەنەرگيامەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قولدانىلاتىن كومپيۋتەرلىك تەحنيكانىڭ ناقتى ەلەمەنتتەرى, سونداي-اق زىمىراندار مەن درونداردىڭ ناۆيگاتسياسى تۋرالى ايتىپ وتىرمىز», دەدى ول.
جاقىندا بۇل ماسەلە پارلامەنتتە دە كوتەرىلدى. ءماجىلىس دەپۋتاتى ازات پەرۋاشەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاننان رەسەيگە ەلەكتروندى تاۋارلار ەكسپورتىنىڭ 22 ەسە ءوسۋى ءبىزدىڭ حالىقارالىق سەرىكتەستەرىمىزدى الاڭداتىپ وتىر.
«شەتەلدىك ساراپشىلاردىڭ پايىمداۋىنشا, مۇنداي سەكىرىس «پاراللەل يمپورت» جانە جالعان ترانزيت سحەمالارى ارقىلى ءۇشىنشى ەلدەردەن سانكتسيالانعان ونىمدەردىڭ جاسىرىن كەرى ەكسپورتىنان تۋىنداۋى مۇمكىن, بۇل كەزدە ەۋروپادان تاۋار, ءتىپتى قازاقستانعا جەتپەيدى جانە جارتى جولدا رەسەيلىك كومپانيالار اتىنان تۇپكىلىكتى تاپسىرىس بەرۋشىلەرگە «قايتا ساتىلادى», دەگەن ەدى دەپۋتات.
ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى اقىلجان بايماعامبەتوۆ قايتالاما سانكتسيادان ءتونۋى مۇمكىن قاۋىپكە قاتىستى ءوز پىكىرىن بىلايشا ءبىلدىردى.
«ەلىمىزدى ەۋروپالىق جانە امەريكالىق سانكتسيالاردان اينالىپ وتەتىن قۇرال رەتىندە پايدالانعىسى كەلگەن كەزدە ءبىز بۇدان قۇتىلۋعا تىرىسامىز. سوندىقتان يمپورت تۋرالى ايتقان كەزدە ايىرماشىلىعى مەن شەكاراسىن ناقتىلاۋىمىز قاجەت: ەگەر تەك بىزدە يمپورت كولەمى ارتسا, وندا مۇنىڭ ءبارى رەسەيگە كەتەتىن پاراللەلدى يمپورت دەگەن تۇسىنىك تۋىنداماۋى كەرەك. مىسالى, ەگەر ءبىز رەسەيگە ەكسپورتتاۋ كولەمىنە قاراساق, وندا نومينالدى ەسەپتەۋدە, كەرىسىنشە 2021 جىلمەن سالىستىرعاندا 2022 جىلى جىلدىق ءوسىم جوق ەكەنىن كورەمىز», دەيدى.
دەگەنمەن ول ەلىمىزدىڭ رەسەيگە ەكسپورتىنىڭ قۇرىلىمى ءبىرشاما وزگەرگەنىن دە ايتادى. ماسەلەن, شيكىزاتتىق تاۋارلار ەكسپورتى اجەپتاۋىر قىسقارعان.
«ەلىمىزگە دايىن تاۋارلاردىڭ يمپورتى ارتىپ كەلەدى. بىراق بۇل اعىن ەشقانداي سانكتسياعا ۇشىراماعان قىتاي, اقش-تان كەلىپ جاتىر. سانكتسيالىق ساۋدا جۇرگەن كەزدە ءبىز ونداي نارسەنىڭ الدىن الۋعا تىرىسامىز. ءبىز سونداي-اق مەملەكەتتىك باسقارۋ تەتىكتەرىن قولدانا وتىرىپ قازاقستان اۋماعى ارقىلى رەسەيگە وتەتىن قوس ماقساتتاعى تاۋارلاردىڭ ەكسپورتىن توقتاتۋعا تىرىسامىز. ءيا, قايتالاما سانكتسيالار سول ەل ءۇشىن دە, بۇكىل ايماق ءۇشىن دە وتە كۇردەلى پروبلەمالار تۋدىرادى دەپ سانايمىن. سەبەبى بۇل ماشينالار مەن جابدىقتاردىڭ يمپورتىن توقتاتادى جانە ەكونوميكانىڭ ءوسۋى مەن ءوندىرىستىڭ وركەندەۋى جولىندا ۇلكەن قيىندىقتار تۋىندايدى», دەدى ۇلتتىق بانك وكىلى.
