جيىندا ءسوز باستاعان شاھار باسشىسى وتباسىنىڭ قوعام ءۇشىن ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. مەملەكەتتىڭ بەرىك ىرگەسى وتباسى ەكەنىن ايتىپ, ونى ساقتاۋ, دامىتۋ ادامزاتتىڭ بولاشاعىنا تونەتىن قاۋىپتىڭ الدىن الۋ ەكەنىن جەتكىزدى.
«وتباسى قۇندىلىقتارى كەز كەلگەن قوعام ءۇشىن شىن مانىندە ايرىقشا مانگە يە. ءاربىر وتباسىنىڭ تىرشىلىگى باياندى, ىرگەسى بەرىك بولسا, بۇل مەملەكەتتىڭ دە ەڭسەسىنىڭ تىك, شاڭىراعىنىڭ بيىك بولۋىنا سەبەپشى ەكەنى بەلگىلى. پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوز سوزىندە وتباسى ينستيتۋتىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك ەكەنىن, بۇل ءداستۇرىمىزدى, ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى جانە ۇرپاقتار ساباقتاستىعىن ساقتاۋ ءۇشىن وتە ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى», دەدى م.ايتەنوۆ.
جالپى, مۇنداي تاقىرىپتاعى باسقوسۋ مەگاپوليستە العاش رەت ۇيىمداستىرىلىپ وتىر. وسى ورايدا جيىنعا قاتىسۋشىلار وسىنداي ءىس-شارانىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ناسيحاتتاۋ جانە وتباسى ينستيتۋتىن قولداۋ مەن نىعايتۋدا ۇلكەن ءرول اتقاراتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.
«كورمە» الاڭىندا وتباسى ينستيتۋتىنا قاتىستى پروبلەمالار اشىق تالقىلانىپ, اعا بۋىن وكىلدەرى جاستار تاربيەسىنە بايلانىستى ءوز ويىن ورتاعا سالدى. ساليقالى پىكىرلەر ايتىلىپ, فورۋم ناعىز قوعامدىق ديالوگ مىنبەرىنە اينالدى.
ءوز كەزەگىندە قوعام قايراتكەرى, زاڭ سالاسىنىڭ بىلىكتى مامانى, ارداگەرى بەكەت تۇرعاراەۆ جاستاردى ەڭبەككە باۋلۋعا شاقىرىپ, ءوز ومىرىنەن ادەمى مىسال كەلتىردى.
«بالا كەزىمدە اكەم ەكى قويان اپەرىپ, وسىعان قارا دەپ تاپسىردى. ول كەزدە مەن نەبارى ءبىرىنشى سىنىپتا وقيمىن. سودان بەسىنشى سىنىپقا بارعاندا ەكى قويان 300-گە كوبەيدى. وسىلايشا, شارۋا ارقىلى وزىمىزگە كەرەكتى زاتتى ءوزىمىز ساتىپ الاتىنبىز. بۇل اتا-اناعا دا كوپ جاردەمىن بەردى. كەلەشەكتە ەڭبەكتى ءسۇيىپ وسكەننىڭ ناتيجەسىندە عىلىم سالاسىندا دا كوپ جەتىستىككە جەتتىم. قۇدايعا شۇكىر, بۇگىنگى جاعدايىم سول ەڭبەكتىڭ, تىنىمسىز ارەكەتتىڭ ناتيجەسى دەپ ۇعىنامىن. سول سەبەپتى بۇگىنگى تاڭدا اتا-انالار بالالارىن ەڭبەككە ءۇيىر قىلىپ ءوسىرۋى كەرەك. بالا جاستايىنان ەڭبەكتەنىپ وسسە, ەسەيگەندە بىرەۋگە ماسىل بولمايدى, تىلەمسەكتىك, جامان قاسيەت بويىنا جولامايدى. ەشكىمگە الاقان جايمايتىن, ءوز كۇشىنە سەنەتىن ۇرپاق قالىپتاسسا, مەملەكەتتىڭ دە كەلەشەگى كەمەل بولادى دەگەن ءسوز. جاستار – قوعامنىڭ قوزعاۋشى كۇشى. ەگەر جاستار ەرىك-جىگەرلى, ءبىلىمدى بولىپ جەتىلسە, مۇنداي جاستارى بار ەلدى ەشقاشان ىشكى-سىرتقى جاۋ الا المايدى. ءبىلىم دەمەكشى, بۇگىنگى تاڭدا وسكەلەڭ ۇرپاقتى كىتاپ وقۋعا قۇمارتىپ ءوسىرۋ وتە وزەكتى ماسەلە بولۋعا ءتيىس. ويتكەنى ءبىلىمدى ۇلت ارقاشان الدا جۇرەدى, زامان كوشىنىڭ سوڭىندا قالىپ كەتپەيدى. كەيدە كەيبىر جايتتار كوڭىلگە قاياۋ تۇسىرەتىنى راس. بۇل – بۇگىنگى بالا تاربيەسىنە قاتىستى پروبلەمالار. سونىڭ ءبىرى – بەسىكتەن بەلى شىقپاعان بالاعا جىلاماسىن دەپ قولىنا تەلەفون بەرىپ قويۋ. قازىر وسى جايت جاپپاي ءۇردىس الىپ كەتتى. جاس اتا-انالار بالا داۋىسىنا شىداي الماي تەلەفونمەن الدايدى. ول وسكەندە بالانى ۆيرتۋالدى الەمنىڭ ق ۇلىنا اينالدىرۋى مۇمكىن. سوندىقتان بالا جىلاسا دا ارقالاپ ءجۇرىپ جۇباتاتىن بۇرىنعى اتا-اجەلەرىمىزدەي كىشكەنتاي بۇلدىرشىندەردى تەلەفونمەن الداۋسىراتۋدى قويعانىمىز ءجون. وتباسى تىرەگى – انا. قاي سالانى الىپ قاراساق تا, ايەل ادامدى كورەمىز. سول ءۇشىن قىزداردى جىلاتپاۋىمىز كەرەك. ولارعا بارىنشا جاعداي جاساۋعا تىرىسۋىمىز قاجەت. ويتكەنى اتا-بابامىز «ايەل – وتباسىنىڭ شىراقشىسى» دەپ بەكەر ايتپاعان. ايەل تۇزەلسە, وتباسى دۇرىس بولادى. ونداي ونەگەلى وتباسىنان قۇرالاتىن قوعام دا ىزگىلىك پەن مەيىرىمدىلىككە تۇنىپ تۇرادى», دەدى ب.تۇرعاراەۆ.
ەندىگى جەردە وسى فورۋم نەگىزىندە «ۇزدىك وتباسى» سىيلىعى تاعايىندالادى. ول قالا تۇرعىندارىنىڭ ۇزدىك وتباسى بولۋعا دەگەن ىنتاسىن ارتتىرادى دەگەن سەنىممەن قولعا الىنىپ وتىر. وسى رەتتە «ۇزدىك وتباسى» سىيلىعى جىل سايىن ءداستۇرلى تۇردە ۇيىمداستىرىلادى.
قالا اكىمىنىڭ ايتۋىنشا, ءۇش جىل بۇرىن رەسپۋبليكادا العاشقى بولىپ «شىمكەنت جاستار ليگاسى» اتتى بىرەگەي جوبا باستالعان. ول ءساتتى جۇزەگە اسىپ, مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ, مۇعالىمدەر مەن اتا-انالاردىڭ ۇلكەن قولداۋىنا يە بولدى. ءداستۇرلى تۇردە ۇيىمداستىرىلىپ كەلە جاتقان تۋرنير ارقىلى جاستاردىڭ بۇقارالىق سپورتقا دەگەن قىزىعۋشىلىعى ارتتى, مىڭداعان بالا سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋعا بەت تۇزەدى. سوندىقتان وتباسى فورۋمىنىڭ اياسىندا جۇزەگە اساتىن جوبالار دا قوعامدىق قولداۋعا يە بولىپ, وتباسى قۇندىلىقتارىنا بۇكىل قوعامنىڭ نازارىن اۋداراتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.
قالاداعى №55 ورتا مەكتەپتە ۇستازدىق ەتەتىن باتىرحان نازاروۆ تا فورۋمنىڭ ارتىقشىلىعىن ءسوز ەتتى. ونىڭ ويىنشا, وتباسى ينستيتۋتىن بەرىك قالىپتاستىرۋ ارقىلى بۇگىنگى جاھاندانۋ داۋىرىندە ادامزاتقا قاۋىپ توندىرگەن جامان قاسيەتتەردەن ارىلۋعا بولادى.
«مەكتەپ تە – تاربيە ورتاسى. بىراق نەگىزىنەن تاربيەنى بالا ءوزىنىڭ وتباسىندا الادى. سوندىقتان وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى كۇشەيتۋىمىز قاجەت. قازاقتا «ۇيادا نە كورسەڭ, ۇشقاندا سونى ىلەرسىڭ» دەگەن ادەمى ءسوز بار. ستاتيستيكا بويىنشا تاربيەنىڭ 60 پايىزىن بالا وتباسىنان الادى. قالعانىن سىرتقى ورتا ارقىلى بويىنا سىڭىرەدى. سول سەبەپتى بالاعا كىشكەنتاي كەزىنەن وتباسىندا جاقسى تاربيە بەرسەك, وسكەندە ءتارتىپتى, العىر, يماندى, ەلگەزەك, ناعىز قازاقتىڭ مومىن بالاسى بولىپ شىعاتىنىنا كامىل سەنەمىن. ءبىر وكىنىشتىسى, قوعامدا اجىراسۋ كوپ. كەيدە ەرلى-زايىپتىلار بولماشى نارسەگە بولا كوبىنەسە الەۋمەتتىك پروبلەمانىڭ كەسىرىنەن ايىرىلىسىپ جاتادى. بۇل دۇرىس ەمەس. ادام قيىندىققا ءتوزىپ ۇيرەنۋ كەرەك. سابىر ساقتاۋ قاجەت. توزىمدىلىكپەن قيىندىقتى جەڭە بىلسە, كەلەشەكتە جاس جۇبايلاردىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن ماحابباتى مەن سەنىمى دە كۇشەيە تۇسەدى. بۇرىن اتا-بابالارىمىزدىڭ باسىنان نە وتپەدى؟ بىراق ولار سابىر مەن ءتوزىم ارقىلى بار قيىندىقتى بىرگە كوتەردى. ءبىز دە سولاردان ۇلگى الىپ, وتباسىن ساقتاۋعا تىرىسۋىمىز كەرەك. ويتكەنى اجىراسقان جۇبايلاردان كەيىن ورتادا قاتتى قينالاتىن – بايعۇس بالا. مۇندايدا اتامىز قازاق «ۇيلەنۋ وڭاي, ءۇي بولۋ قيىن» دەپ بەكەر ايتپاعان», دەدى ارداقتى ۇستاز.
بۇل رەتتە شىمكەنت قالاسىندا وتباسى ينستيتۋتىن نىعايتۋ باعىتىندا ناقتى ءىس-شارالار اتقارىلىپ كەلەدى. ەڭ ماڭىزدى جۇمىستىڭ ءبىرى – تۇرعىن ۇيگە مۇقتاج وتباسىلاردى باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ. وتكەن جىلى قالامىزدا 1 ملن 67 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرىلدى. ناتيجەسىندە, 3 246 پاتەر سالىنىپ, ونىڭ 748-ءى الەۋمەتتىك ءالسىز توپقا جاتاتىن وتباسىلارعا, 857 پاتەر جۇمىس ىستەپ جۇرگەن جاستارعا ارەندالىق باسپانا رەتىندە بەرىلگەن. ال 1 641 وتباسى «باقىتتى وتباسى», «شاڭىراق» جانە «7-20-25» سەكىلدى مەملەكەتتىك باعدارلامالار بويىنشا جەڭىلدەتىلگەن شارتتارمەن نەسيەلىك پاتەرگە قول جەتكىزدى. جوسپار بويىنشا 2026 جىلعا دەيىن بيۋدجەت ەسەبىنەن 2 ملن شارشى مەتردى قۇرايتىن الەۋمەتتىك تۇرعىن ءۇي سالىپ, وعان مۇقتاج وتباسىلار باسپانامەن قامتاماسىز ەتىلەدى.
بۇگىندە مەملەكەت الەۋمەتتىك تۇرعىدا از قامتاماسىز ەتىلگەن وتباسىلارعا تەك جاردەماقى بەرۋمەن شەكتەلمەي, ولاردىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋىنا نەمەسە ءوز بيزنەسىن باستاۋىنا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتىپ جاتىر. وسى ورايدا شىمكەنت قالاسىندا 2022 جىلى 65 799 ادام جۇمىسپەن قامتۋ شارالارىنا قاتىستى. سونىڭ ىشىندە 7 مىڭعا جۋىعى ۋاقىتشا جۇمىس ورىندارىنا جولدانسا, 18 مىڭ ازامات كاسىپتىك قايتا دايارلاۋ كۋرستارىندا وقىپ شىقتى. سونداي-اق 40 مىڭنان اسا ازامات تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاستى. مىنە, بۇل مەملەكەتتىڭ وتباسى ينستيتۋتىن نىعايتۋ ماقساتىندا اتقارىپ جاتقان جۇمىسىنىڭ جەمىسى دەۋگە بولادى.
«قازاق – وتباسىنا ەرەكشە ءمان بەرگەن, ۇلكەنگە قۇرمەت, كىشىگە ىزەت كورسەتكەن حالىق. اسىرەسە اتا-انانى قادىرلەۋ, ولارعا قىزمەت ەتۋدى ءاربىر ازامات پەرزەنتتىك پارىزىم دەپ بىلگەن. وكىنىشتىسى, كەيىنگى كەزدەرى وسى ءداستۇرىمىزدى جالعاي الماي قالىپ جاتقان كەزدەرىمىز دە بار», دەدى قالا اكىمى.
ماسەلەن, شىمكەنت قالاسىندا بالالارىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان 500-دەن اسا قاريا بار. وسىنداي كىسىلەر پانالايتىن ارنايى مەكەمەلەر تۇركىستان وبلىسىنىڭ يەلىگىندە تۇر. سوندىقتان بيىل 50 ورىندى ورتالىق سالىنباق. ياعني مەملەكەت مۇنداي قاريالاردى قامقورلىقسىز قالدىرمايدى.
«جالپى, وتباسىنىڭ بەرىكتىگى ونىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىمەن عانا ولشەنبەيدى. سوندىقتان وتباسى ينستيتۋتىن قولداۋ تەك مەملەكەتتىڭ, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ مىندەتى دەپ قاراۋعا بولمايدى. مەملەكەتتەن قانشاما قولداۋ بولعانىمەن, ادام ءوز وتباسىن ساقتاپ, دامىتۋدا جاۋاپكەرشىلىك سەزىنبەسە, ميللياردتاپ ءبولىنىپ جاتقان قارجى مەن مەملەكەتتىڭ قامقورلىعى تۇككە دە تۇرمايتىنىن ءتۇسىنۋىمىز قاجەت», دەگەن ويمەن شاھار باسشىسى ءسوزىن تۇيىندەدى.
شىمكەنت
