كوكتەمگى ەگىس قارساڭىنداعى كيكىلجىڭ

«زەرەندى-استىق» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ مەحانيزاتور­لارى ەگىستىك القاپقا ىلعال جابۋعا تۇسەر كەزدە پاي يەلەرى قارسىلىق ءبىل­دىرىپ, جولاتپاعان. ولار, ياكي 2 200 گەكتار ەگىستىك القاپقا يەلىك ەتەتىن پاي يە­لەرى «قوشقارباي» جاۋاپكەرشىلىگى شەك­تەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ قۇرامىنا كىرىپ, ءوز مەنشىكتەرىندەگى جەردى وسى شارۋا­شىلىققا سەنىپ تاپسىرىپ وتىر. وزدەرى­نىڭ ايتۋلارىنا قاراعاندا, وسى نيەت­تەرىن 2022 جىلدىڭ 5 ءساۋىر كۇنى زەرەندى سەلوسىندا وتكەن پاي يەلەرىنىڭ كەزەكتەن تىس جالپى جينالىسىندا مالىمدەگەن. بۇل جينالىسقا قوشقارباي اۋىلىنىڭ تۇرعىندارىنان باسقا بىرلەستىك, قارساق, قىزىلەگىس, سەروفيموۆكا, ۇلگىلى ءتا­رىز­دى بىرنەشە ەلدى مەكەندە تۇراتىن 543 ادام جينالعان. كەزەكتەن تىس جالپى جينالىستىڭ حاتتاماسىندا جوعارىدا اتالعان سەرىكتەستىكتەن شىعۋعا 229 ادام بەل بايلاپ داۋىس بەرگەن, 314-ءى قالىس قالىپتى.

مىنە, وسىلايشا 76 پاي يەسى «قوش­قارباي» سەرىكتەستىگىنە وزدەرى­نىڭ پاي ۇلەستەرىمەن كىرەتىن بولىپ, شارۋاشىلىق باسشى­لىعىنا جەرگىلىكتى تۇرعىن, كا­سىپكەر قايىركەن حاسەنوۆ­تى سايلايدى. اۋدان اكىمشىلىگىنىڭ قاۋلىسى, جەردىڭ مەملەكەتتىك اكتىسى, باسقا دا قاجەتتى قۇجاتتار تەگىس بار. جالعىز-اق «ازا­مات­تارعا ارنالعان ۇكىمەت» مەم­لە­كەت­تىك كورپوراتسياسى» كەاق-عا جەردى پايدالانۋ تۋرالى شارتتى تىركەتۋ كەرەك ەدى. مىنە, وسى جەردە ءوز الدىمىزعا ۇجىم بولامىز دەگەن پاي يەلەرىن توسىنسىي كۇتىپ تۇرعان بولىپ شىقتى. ماسەلەنىڭ ءمانىسى مىنادا: «زەرەندى-استىق» جاۋاپكەرشىلىگى شەك­تەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ باسشىلارى پاي يەلەرىنىڭ كەلىسىمىنسىز قىرۋار جەردى بانككە كەپىلدىككە قويعان. ال كەپىلدىكتەگى جەردى قالاي الارسىز؟

«قوشقارباي» سەرىكتەستىگىنىڭ ادۆوكاتى اسقار ءامىرجانوۆتىڭ ايتۋىنشا, ءدال قازىرگى ۋاقىتتا «ازاماتتارعا ار­نالعان ۇكىمەت» مەملەكەتتىك كورپورا­تسيا­سى» كەاق-ىنا جاڭا جەر پايدالا­نۋ شارتىن تىركەۋ كەدەرگى بولىپ وتىر. پاي يەلەرى وزدەرىنىڭ كون­ستي­تۋ­­تسيا­لىق قۇقىعىن پايدالانا وتىرىپ, ءبىر سەرىكتەستىكتىڭ قۇرامىنان شى­عىپ, ەكىنشى سەرىكتەستىكتىڭ قۇرامىنا كىرە­دى. «قوشقارباي» سەرىكتەستىگىنىڭ باس­شى­لىعى بارلىق دەڭگەيدە جەردى پايدالانۋ قۇقىعىن راسىمدەگەن. اۋدان اكىمدىگىنىڭ قاۋلىسى شىقتى. جاڭا جەر پايدالانۋ شارتى دايىندالدى. «زەرەندى-استىق» سەرىكتەستىگى ءۇش ايدىڭ ىشىندە ءوزى­نىڭ جەردى پايدالانۋ قۇقىعىن اۋدان اكىمدىگىنىڭ جاڭا قاۋلىسىنا جانە جاڭا جەر پايدالانۋشىنىڭ تالاپتارىنا سايكەس كەلتىرۋى تۋرالى كەاق-تى حا­­باردار ەتۋگە ءتيىس بولاتىن. الايدا اتال­­عان سەرىكتەستىك باسشىلىعى بۇل تالاپتى ورىنداعان جوق. ياعني قازاقستان رەس­پۋبليكاسى جەر كودەكسىنىڭ 66-بابى بۇزى­لىپ وتىر.

ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 30 مامىر كۇنى «قوش­قارباي» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ وندىرىستىك ۋچاسكەسىندە ۇلەس­­كەرلەردىڭ جينالىسى وتكىزىلدى. شىن­­­تۋايتىندا پاي يەلەرىنىڭ كوڭىلى كۇپتى. ويتكەنى كوكتەمگى ەگىس باستالۋعا جاقىن. جەر داۋى ءالى ءبىر شەشىمىن تاپقان جوق. وسى اۋىلدىڭ تۇرعىنى قاسىمبەك جىلقىباەۆ پاي يەلەرىنىڭ «قوشقارباي» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ توڭىرەگىندە توپتاسقانىن قالايدى.

– ءوز باسىم «زەرەندى-استىق» سەرىك­تەس­تى­گىنىڭ پايشىلارعا دەگەن كوزقاراسىنا ريزا ەمەسپىن. مىسالى, وتكەن كۇزدە 11 گەكتار جەرىم ءۇشىن 500 كيلو ارپا-بيداي ءتيدى. مال ازىعىنا قاجەتتى سابان دا بەرىلگەن جوق. مەن وسى ۇجىمدا 25 جىل بويى كومباينشى بولىپ جۇمىس ىستەدىم, – دەيدى قاسىمبەك جىلقىباەۆ, – وسىدان التى جىل بۇرىن جۇمىستان شىعۋىما تۋرا كەلدى. سەبەپ, كوكتەمگى ەگىس پەن كۇزگى ەگىن وراعى كەزىندە عانا جۇمىس ىستەپ, تابىس تاباسىڭ, قالعان ۋاقىتتا جالاقى جوق. وسىدان كە­يىن و­تباسىمىز بولىپ وزىمىزگە تيەسىلى جەر ۇلەسىن «قوشقارباي» سەرىكتەستىگىنە بەرۋ تۋرالى شەشىم قابىل­دا­دىق. بۇل تارتىس وتكەن جىلدان بەرى جالعاسىپ كەلە جاتىر. ءبىز, پاي يەلەرى جەرىمىزدىڭ بانك­تە كەپىلدىكتە تۇرعانىن ەستىپ ءبىلىپ, تاڭ-تاماشا قالدىق. بۇل تۋرا­­­­لى ەشقانداي كەلىسىم بولعان ەمەس. مەن جۇمىس ىستەگەن كەزدە «زەرەندى-استىق» سەرىكتەستىگىنىڭ بەس رەت باسشىسى اۋىستى. كەيىنگى التى جىلدا تاعى دا ەكى-ءۇش ديرەكتور كەلىپ كەتتى. سولاردىڭ بارلىعى اۋىلدىڭ تۇرمىستىق جاعدايىن جاقسارتامىز دەپ كول-كوسىر ۋادە بەرەتىن. ءبىرى دە ورىندالعان جوق. وعان ءتىپتى دا­لەل ىزدەۋدىڭ دە قاجەتتىگى بولا قويماس. مىنە, قاراڭىزدارشى وسى سەرىكتەستىك قۇرا­مىنداعى ايدابول, قىزىلەگىس, ورتا­عاش, سەرافيموۆكا ءتارىزدى اۋىلدار مۇلدە جۇدەپ كەتتى. كەيبىر اۋىلداردىڭ ءبىلىم وشاقتارى جابىلۋعا شاق تۇر. ءبىزدىڭ قوش­قارباي اۋىلى دا قۇلدىراۋدا. ەلدى مەكەندە مەديتسينالىق پۋنكت جوق. وتكەن جىلى مەكتەپ جابىلىپ قالدى. جاستار كوشىپ جاتىر.

ءدال وسىنداي پىكىردى مەحانيزاتور تولەمىس جاناتاەۆ تا قۋاتتايدى. ونىڭ دا وكپە­سى قارا قازانداي.

– زەرەندى-استىق» سەرىكتەستىگى ءبىزدىڭ جەرىمىزدى ۇزاق جىلدان بەرى جالعا الىپ كەلە جاتىر, – دەيدى تولەمىس جاناتاەۆ, – سەرىكتەستىك اۋىلداردىڭ الەۋمەتتىك-تۇر­مىستىق جاعدايىن جاقسارتۋ تاراپىندا ەشتەڭە ىستەمەدى. كوكتەمگە ەگىن ەگىپ, كۇزدە جيناپ الادى. قايتىپ قاراسىن كور­مەيسىڭ. مىنە, وسىنداي جاعدايدى كورىپ وتىرعاننان كەيىن ءبىز ەلدىڭ بار اۋىرت­پا­لىعىن بىرگە ارقالاساتىن جەر­گىلىكتى شارۋاشىلىققا پاي ۇلەسىمىزدى بەرەمىز دەپ شەشتىك. قازىرگى ۋاقىتتا «قوشقارباي» سەرىكتەستىگىندە مە­حا­­نيزاتور بولىپ جۇمىس ىستەيمىن, جالا­قى­مىز ۋاقىتىندا تولەيدى. ەڭ باستىسى, قىسى-جازى جۇمىس بار.

«زەرەندى-استىق» سەرىكتەستىگى – 8 اۋىل تۇر­عىندارىنىڭ پاي ۇلەسىن بىرىكتىرىپ, جۇ­مىس ىستەپ وتىرعان ءىرى شارۋاشىلىقتىڭ ءبىرى. جيىرما جىلدىق تاريحى بار سە­رىك­تەستىك ەرتەرەكتە «قازاق ەكسپورت اس­تىق» حولدينگىنىڭ قۇرامىندا ەدى. 2021 جىلدان باستاپ «قازاقستان اس­تىق» كونسورتسيۋمى قۇرامىندا. كون­سور­تسيۋم تۋرالى سايتتان اقپارات ىزدە­سە­ڭىز, مىنانداي دەرەكتى كوزىڭىز شالار ەدى. «قازاقستاننىڭ استىق كونسورتسيۋمى «Agro Group COLLECTION» كول­لەكتورلىق اگەنتتىگىمەن بىرلەسىپ, «قاز­ەكس­پورتاستىق» حولدينگى» كومپانيالار توبىن قالپىنا كەلتىرۋ جانە ساۋىقتىرۋ جونىندەگى ستراتەگيالىق جوسپاردى ىسكە اسىرۋدا «قازاقستاننىڭ استىق كونسورتسيۋمى» «قازەكسپورتاستىق» حولدينگىنىڭ بەرەشەگىن باسقا كرەديتورلاردان, ءبىرىنشى كە­زەكتە ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردەن دايەكتى تۇردە ساتىپ الادى.

«زەرەندى-استىق» سەرىكتەستىگىنىڭ ديرەكتورى قايرات احمەتوۆتىڭ پىكىرىنشە, جەر داۋى قولدانىستاعى زاڭ اياسىندا شەشىلۋگە ءتيىس. سەرىكتەستىكتىڭ باسشىسىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, زەرەندى اۋدانى اكىمدىگىنىڭ قاۋلىسى, جەردىڭ مەملەكەتتىك اكتىسى, جەر­دى پايدالانۋ قۇقىعىن مەملەكەتتىك تىر­كەۋ جانە جالداۋ شارتتارى نەگىزىندە جەردى پايدالانۋدىڭ زاڭدى قۇقىعى «زە­رەندى-استىق» سەرىكتەستىگىنە تيەسىلى. «قوش­قارباي» سەرىكتەستىگى «ازاماتتارعا ارنال­عان ۇكىمەت» مەملەكەتتىك كورپوراتسياسى» كەاق-تا جەردى پايدالانۋ شارتتارى تىر­كەل­مەگەن. جاڭا سەرىكتەستىككە تىركەۋدەن باس تارتىلىپ تا وتىر. سەبەبى, جەر بانك كەپىلدىگىندە تۇر.

شىن مانىندە بۇل «قازەكسپورتاستىق» حولدينگىنىڭ ارتىندا قالعان بەينەتى بەسباتپان مۇرا. وسىدان ەكى جىل بۇرىن اتالعان سەرىكتەستىك «قازاقستاننىڭ استىق كونسورتسيۋمى» حولدينگىمەن شارت جاساسىپتى. كونسورتسيۋم باسشىلىعى اۋىلعا بەت بۇرماق. بۇل سەرىكتەستىك باسشىسى قايرات احمەتوۆتىڭ پىكىرى.

الداعى ۋاقىتتا ديرەكتوردىڭ جەكە باستاماسى بويىنشا ءاربىر وندىرىستىك جىلعا سەرىكتەستىك پەن پايشىلار اراسىندا ءوزارا ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلى­سىم­دەر جاساسۋ تاجىريبەگە ەنگىزىلمەك. ماسە­لەن, ءاربىر اۋىلدا پايشىلار كەڭەسى قۇرى­لادى. جەردى پايدالانعانى ءۇشىن سىياقى تولەۋ بۋنكەرلىك سالماق ەسەبىنەن جۇر­گىزىلەدى. بۇدان باسقا دا بىرقاتار جايلار ەسكەرىلەدى. الەۋمەتتىك نىسانداردى كۇر­دەلى جوندەۋدەن وتكىزۋ دە قولعا الىن­باق. ونداي جۇمىس قوشقارباي اۋىلىنان باستالادى.

– ۇلەسكەرلەردىڭ ءوز ۇلەستەرىن بەرۋ ماسە­لەسىنە كەلەتىن بولساق, مەن ولاردىڭ شە­شىمىن قۇرمەتتەپ قانا قويماي, تولى­عى­مەن قولدايمىن, – دەيدى قايرات احمەتوۆ, – ءوزىم دە اۋىل تۇرعىنىمىن, پاي يەسىمىن. سون­دىقتان ەشكىمدى ۇستامايمىن, كەدەرگى دە جا­سامايمىن. بارلىعى زاڭ اياسىندا بولسا ەكەن دەيمىن.

زەرەندى اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى اسەت قۇرمانعوجيننىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, قازىرگى ۋاقىتتا «قوشقارباي» جاۋاپ­كەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى باس­­­شىسىنىڭ قولىندا جاڭا, جارامدى مەملەكەتتىك جەر اكتىلەرى بار. ياعني مەم­­لەكەتتىك ورگاندار شارتتى جەر ۇلەسى يەلەرىنىڭ قالاۋىنا وراي زاڭ شەڭبەرىندە جاردەم كورسەتپەك.

– اكتسيونەرلەر سەرىكتەستىك قۇرا­مى­نان شىعۋعا نيەت ءبىلدىردى, جينالىس وتكىزدى, حاتتاما جاسادى, – دەيدى اسەت قۇرمانعوجين, – اۋدان اكىمدىگى ولار­دىڭ حاتتاماسى نەگى­زىن­دە ءتيىستى قاۋ­لى­لار قابىلدادى. راس, «زەرەندى-استىق» سەرىك­تەس­تىگىنىڭ وكىلدەرى ورىن الىپ وتىرعان جاعدايلار تۋرالى دەر كە­زىندە حاباردار ەتپەدى. سوندىقتان كوك­تەم­گى ەگىس باستالار­دا كيكىلجىڭ تۋىپ وتىر.

قازاقستان رەسپۋبليكاسى فەرمەرلەر وداعى وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى نارتاي ىسقاقوۆتىڭ پىكىرىنشە, زەرەندىدە ورىن العان جەر داۋى جالعىز ءبىزدىڭ وبلىسقا عانا ءتان دۇنيە ەمەس, مۇنداي كە­لەڭ­­سىز كورىنىس ەلىمىزدىڭ بىرقاتار ايماق­تارىندا بار. جەر داۋى ارينە, جاعىم­سىز پىكىر قالىپتاستىرادى. قاۋپى دە از ەمەس. ۇزاق جىلداردان بەرى جەرمەن جۇ­مىس ىستەپ كەلە جاتقان تاجىريبەلى فەر­مەردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, كەيبىر ءىرى كاسىپورىنداردىڭ ءوزى تىعىرىققا تىرەلۋى ءجيى. ويتكەنى ۇلكەن جەر تەلىمدەرىن وڭدەۋ, يگەرۋ قيىن. دەمەك, اۋىلدىق جەرلەردە بارلىق اگروتەحنيكالىق شارالاردى تالاپتى ساي وتكەرە الاتىن كاسىپورىندار قۇرعان ءجون. اۋىل تۇرعىندارى وزدەرىنىڭ شارۋا قوجالىعىن ۇيىمداستىرىپ, ءوز جاع­د­ايلارىن وزدەرى جاسايمىز دەسە, كە­دەر­گى جاساماعان ءجون. ءارى ولاردى قولداۋ كەرەك. ايتپەسە بيزنەس دامي المايدى.

– ۇلەسكەرلەردىڭ ءبىر سەرىكتەستىكتەن ەكىن­شى سەرىكتەستىككە اۋىسۋ ماسەلەسىنە كەلگەندە ەكى جاقتىڭ دا ءۋاجىن مۇقيات تىڭداپ, تارازى باسىنا تارتقان ءجون, – دەيدى نارتاي ىسقاقوۆ, – مەنىڭ ويىمشا اكتسيونەرلەردىڭ سەرىكتەستىك قۇرامىنان شىعۋى انشەيىن كوڭىل-كۇيدىڭ اسەرى ەمەس, بۇل ادامداردىڭ بار جاعدايدى تارازى باسىنا تارتىپ, وڭ-سولىن بارلاپ, ەكشەگەن شەشىمى. سون­دىق­تان قالاي بولعاندا دا ولاردىڭ ۇستا­نىمىن قۇرمەتتەپ, قابىلداعان ءجون. ءوز باسىم شارۋاشىلىقتى سول اۋىلدا تۇرا­تىن ادام باسقارىپ, يە بولعانى ءجون دەپ ساناي­مىن.

جەر داۋىنىڭ سوڭعى نۇكتەسىن قويۋعا ءالى ەرتە. داۋ-شار بىتەتىن ەمەس, ال كوكتەمگى ەگىس تاياپ قالدى. ەكى جاق ءبىر ىمىراعا كەلە الماي, «سەن سالار دا مەن سالار, اتقا جەم­دى كىم سالار؟» دەپ جۇرگەندە, ەگىن ەگىل­مەي قالسا, ىرىزدىق كەميدى. بىراق «قوشقارباي» سەرىكتەستىگىنىڭ باسشىسى قايىركەن حاسەنوۆ بيىل باسى داۋلى بولىپ تۇرعان 2 200 گەكتار جەر ەگىلمەي قالسا دا, پاي يەلەرىنە اقىسىن تولىق تولەيمىن دەپ ۋادە بەرىپ وتىر.

ەلگە ەگىنجايدىڭ ەگىلگەنى كەرەك. ايتپەسە, وزگەسىن بىلاي قويعاندا, مالىنا ازىق, ءتىپتى تاۋىعىنا جەم تابىلماي قالۋى عاجاپ ەمەس.

اقمولا وبلىسى,

زەرەندى اۋدانى