كوللاجدى جاساعان زاۋرەش سماعۇل, «EQ»
مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇل مالىمدەمەسى وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردى قۋانتىپ تاستاعانى داۋسىز. الايدا مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندار پرەزيدەنت تاپسىرماسىن ورىنداۋعا ونشا اسىقپايتىن ءتارىزدى. جوعارى لاۋازىمدى شەنەۋنىكتەر قۇددى ەرتەگىدەگى شىق بەرمەس شىعايبايشا: ء«پىس, قازانىم, بەس اي!..», دەسكەندەي بولىپ, ماڭىزدى ءىستى ادەيى سوزباققا سالىپ وتىرعانداي اسەر قالدىرادى. بىراق ولاردى الدار كوسەشە ون اي ومالا وتىرىپ كۇتۋگە وتاندىق كاسىپكەرلەردىڭ جۇيكەلەرى شىداعانىمەن, شارۋالارى قوجىراپ, جاعدايلارى قيىنداپ تۇر. سول سەبەپتى جۋىردا پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, بەلگىلى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى باقتىقوجا ىزمۇحامبەتوۆ ۇكىمەتكە دەپۋتاتتىق ساۋال جولداۋعا ءماجبۇر بولدى.
«Amanat» پارتياسىنىڭ 2023-2027 جىلدارعا ارنالعان «حالىقپەن بىرگە» سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا وتاندىق ءوندىرىستى دامىتۋ, بيزنەستىڭ اينالىم قارجىسىن قامتاماسىز ەتۋ, ءونىم شىعارۋشىنىڭ قازاقستاندىق ۇستانىمعا ۇمتىلىسىن قورعاۋ كوزدەلگەن. سوندىقتان مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ شارتىن, دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنىڭ حالىقارالىق ساۋدا ەرەجەلەرىن ساقتاي وتىرىپ, ىشكى ءونىمدى ءوندىرۋدىڭ ۇتىمدى جاقتارىن قاراستىرۋ باستى نازاردا بولۋى قاجەت. مەنىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالىم مال جۇنىنەن ساپالى جامىلعىلاردى دايىندايتىن وتاندىق كاسىپكەردىڭ ءونىمىن قورعاۋعا قاتىستى. مىسالى, اتىراۋ قالاسىندا يتاليالىق تەحنولوگيامەن 300 توننا قويدىڭ, 100 توننا تۇيەنىڭ ءجۇنىن تازالاپ, بوياپ, ءيىرىپ, دۇنيەجۇزىلىك ستاندارتقا سايكەس جامىلعى شىعاراتىن تاماشا ءوندىرىس اينالىم قارجىسىنىڭ جەتپەۋىنەن قيىندىق كورىپ تۇر. سەبەبى تەمىرجول, بالاباقشا, اۋرۋحانا, مەكتەپ-ينتەرناتتار, دەمالىس ورىندارى باعاسى تومەنىرەك سينتەتيكالىق جامىلعىلاردى ساتىپ الادى. ول جامىلعىلار شەتەلدەردەن كەلەدى. بۇل جەردە كوررۋپتسيالىق قىزىعۋشىلىق تا جوق ەمەس. پارتيامىزدىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ كەزىندە ايقىنداۋشى كورسەتكىش – باعا ەمەس, ونىڭ ساپاسى بولۋى كەرەك ەكەنى ايتىلعان. ساتىپ الۋ شارتىندا دەنساۋلىققا پايدالى تابيعي ماتەريالدان جاسالعان جامىلعى بولۋى كەرەك ەكەنى قاراستىرىلسا, تاپسىرىس بەرۋشىلەر جەرگىلىكتى تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ ساپالى ونىمدەرىن عانا ساتىپ العان بولار ەدى. ونىڭ ۇستىنە, ەلىمىزدە مال ءجۇنىن پايدالانۋ ماسەلەسى دە اسا ماڭىزدى ەكەنىن ەسكەرىپ, «مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ تۋرالى» زاڭعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزگەندە ىشكى ءونىمدى قولدايتىن وسىنداي ۇسىنىستاردى ەسكەرۋدى سۇرايمىن», دەدى ماجىلىسمەن.
اتىراۋداعى ءجۇن وڭدەۋ فابريكاسىندا وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن ءبىز دە بولىپ, كوپ اۋىلدا كادەگە اسپاي جاتقان قوي مەن تۇيە جۇنىنەن تاماشا ونىمدەر شىعارىلىپ جاتقانىن ءوز كوزىمىزبەن كورىپ, ءتانتى بولعانبىز. كەيبىر مەيمانداردىڭ قىزىققاندىعى سونداي, تۇيە جۇنىنەن جاسالعان جامىلعىنىڭ 5-10 داناسىن ءبىر-اق ساتىپ الىپ جاتتى. سول جولى اتالعان كاسىپورىننىڭ كەلەشەگى جارقىن بولاتىنىنا ۇلكەن ءۇمىت ارتىپ اتتانعان ەدىك. وكىنىشكە قاراي, باقتىقوجا ىزمۇحامبەتوۆتىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالىنان ونىڭ قازىرگى جاعدايى ءماز ەمەس ەكەنى اڭعارىلىپ تۇر.
دەپۋتاتتىق ساۋالعا ۇكىمەتتىڭ قايتارعان جاۋابىندا: «قازىرگى ۋاقىتتا قارجى مينيسترلىگى ساتىپ الىناتىن تاۋارلاردىڭ, جۇمىستار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ەڭ تومەنگى باعاسىنان ساپانىڭ, سونداي-اق جەرگىلىكتى قامتۋدىڭ باسىم بولۋىن كوزدەيتىن «مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ تۋرالى» جاڭا زاڭدى ازىرلەۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋدە. وسىلايشا, «مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىنىڭ رەتتەۋشىلىك ساياساتتىڭ كونسۋلتاتيۆتىك قۇجاتىندا وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردى قولداۋ, سونداي-اق ساپالى تاۋارلاردى ساتىپ الۋ ماقساتىندا تاپسىرىس بەرۋشىگە وتاندىق ءونىم بەرۋشىلەر وندىرەتىن بىرنەشە تاۋاردىڭ فيرمالىق اتاۋلارىن كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەرۋ كوزدەلگەن. قازىرگى كەزدە اتالعان زاڭ جوباسى مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن كەلىسىلۋدە», دەلىنگەن.
مەملەكەت باسشىسى اتالعان زاڭدى ازىرلەۋ قاجەتتىگىن ءوز جولداۋىندا ايتقاننان بەرى سەگىز ايدان استام ۋاقىت ءوتتى. الايدا زاڭ جوباسى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ قاراۋىنا ءالى تۇسكەن جوق. وسى ورايدا پرەزيدەنتتىڭ بيىلعى 19 ساۋىردە ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىكەكونوميكالىق دامۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى كەڭەيتىلگەن كەڭەستە سويلەگەن سوزىندە: «جاريا ەتىلگەن كوپتەگەن رەفورما ءالى دە باياۋ ءجۇرىپ جاتىر. ونى مويىنداۋىمىز كەرەك. سوندىقتان ۇكىمەت ەسكى جۇمىس ءتاسىلىن تۇبىرىمەن جويۋ ءۇشىن ەرىك-جىگەر تانىتۋعا ءتيىس», دەگەنى ەرىكسىز ەسكە تۇسەدى.
پايىمداپ قاراساق, دەپۋتات باقتىقوجا ىزمۇحامبەتوۆتىڭ ۇكىمەتكە جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىنداعى: «بۇل جەردە كوررۋپتسيالىق قىزىعۋشىلىق تا جوق ەمەس», دەگەن ءسوزى دە بەكەردەن-بەكەر ايتىلماسا كەرەك. سەبەبى وتاندىق ءوندىرىستى وتىز جىل بويى ورگە باستىرماي كەلگەن باستى فاكتور – سىبايلاس جەمقورلىق بولعانى بەلگىلى. «دانىككەننەن قۇنىققان جامان» دەمەكشى, جوسىقسىز كاسىپكەرلەرمەن ىم-جىمى ءبىر كەي شەنەۋنىكتەر ەسكى جۇيەنىڭ «بارماق باستى, كوز قىستىسىنا» ابدەن ۇيرەنگەن ادەتتەرىنەن ەندى «توقپاقتىڭ كۇشتىلىگىنەن» عانا ارەڭ ارىلىپ جاتقان سياقتى...
