ەل مۇددەسى – ەكونوميكالىق مۇددە
جاقىندا سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ رەسمي وكىلى ايبەك سمادياروۆ قىتاي ازاماتتارى ءۇشىن قازاقستانعا 14 كۇنگە دەيىن ۆيزاسىز كىرۋ مۇمكىندىگى وتكەن جىلعى جازدا بەرىلگەنىن, سول ۋاقىتتان بەرى ەلارالىق بارىس-كەلىستە جۇيەسىزدىك بولماعانىن جانە ۆيزاسىز رەجىم مەرزىمىن 30 كۇنگە دەيىن ۇزارتۋ قازاقستان ءۇشىن ءتيىمدى ەكەنىن ايتتى.
«قىتاي – ەكونوميكاسى الپاۋىت ەل. قازاقستان جانە ورتالىق ازيا ەلدەرى ءۇشىن نەگىزگى ساۋدا سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى. ەگەر ەكى ەل اراسىندا ءوزارا ۆيزاسىز رەجىم ەنگىزىلسە, جەكە ازاماتتار عانا ەمەس, جۇك كولىگىن جۇرگىزۋشىلەر دە شەكارادان ۆيزاسىز وتە الادى. بۇل ءبىراز ماسەلەنى شەشەدى. اراداعى ساۋدا-ساتتىق ءوسىپ, وڭىرارالىق ىنتىماقتاستىق نىعايادى, ەكونوميكامىزعا وڭ اسەر ەتەدى. قازاقستان – ورتالىق ازيادا قىتايمەن ۆيزاسىز رەجىم ورناتقان جالعىز مەملەكەت. مۇنى ءبىز ديپلوماتيالىق جەڭىس دەپ ەسەپتەيمىز», دەدى ءسىم وكىلى.
رەسمي دەرەكتەرگە سايكەس 2022 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستان, قىتاي جانە ورتالىق ازيا ەلدەرى اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 31,9 پايىزعا ءوسىپ, 32,1 ملرد دوللاردى (2021 جىل – 24,3 ملرد دوللار) قۇرادى.
قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى ساۋدا اينالىمى رەكوردتىق كورسەتكىشتەرگە جەتىپ, وتكەن جىلى 24 ملرد دوللاردان استى. قازاقستاندىق ءونىم ەكسپورتى ءوسىپ, 13,2 ملرد دوللاردى قۇراعان. سول سياقتى ەلىمىزدە قىتاي تاۋارلارىنا دەگەن قاجەتتىلىك ارتىپ كەلەدى. يمپورت 33,5 پايىزعا ءوسىپ, 11 ملرد دوللارعا جەتىپ وتىر.
قىتاي نارىعى – ءبىزدىڭ ونىمدەرىمىزدىڭ سەنىمدى تۇتىنۋشىسى. قازاقستان 1 ملرد دوللاردان استام سوماعا 135 قوسىمشا تاۋار پوزيتسياسى بويىنشا ونەركاسىپتىك جانە اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىنىڭ كەڭ اسسورتيمەنتىن ۇسىنۋعا دايىن. ماماندار ۆيزاسىز رەجىمدى ەنگىزۋ ەكونوميكالىق بايلانىستاردى نىعايتۋعا وڭ اسەر ەتە الاتىنىن ايتىپ وتىر. ماسەلەن, ەلىمىزدىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرى ءۇشىن كوپتەگەن مۇمكىندىك اشىلماق: ەندى ترانسشەكارالىق الىس-بەرىس جىلدامدىعى بىرنەشە ەسەگە ارتادى. ۆيزا راسىمدەۋ سالدارىنان ۇنەمى كىدىرىستەر ورىن الىپ, ۇزاق كەزەكتەر تۋىنداپ قالىپ جۇرسە, ەندى قىتايمەن اراداعى وتكىزۋ پۋنكتتەرىندە جاعدايدى جاقسارتۋعا مۇمكىندىك تۋماق.
بۇل وزگەرىستەردىڭ تاعى ءبىر ءتيىمدى تۇسى – ەلىمىزگە قىتاي تۋريستەرىن كوپتەپ تارتۋ. ماماندار ءاربىر قىتاي ءتۋريسى ەلىمىزگە كەلگەندە ورتاشا ەسەپپەن 1 مىڭ دوللار قاراجات جۇمسايتىنىن ايتادى. ەگەر ءار تۋريستەن تۇسەتىن قاراجاتتى ەسەپتەسەك, مۇنىڭ ءوزى ەكونوميكاعا كەلگەن قوماقتى كىرىس بولار ەدى. ماسەلەن, «Kazakh Tourism» كومپانياسى بەرگەن مالىمەتتەرگە قاراعاندا, وتكەن جىلى ەلىمىزگە قىتايدان كەلەتىن تۋريستەردەن تۇسكەن كىرىس 16 ملن دوللاردى قۇراعان. بۇل 2021 جىلعى كورسەتكىشتەن ەكى ەسەگە كوپ.
– بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندى كورگىسى كەلەتىن شەتەلدىكتەردىڭ قاتارى ارتىپ وتىر. سونىڭ ىشىندە قىتايلار دا بار. ۆيزاسىز كىرۋ مەرزىمىن 14 كۇننەن 30 كۇنگە ارتتىرۋ سايكەسىنشە بيزنەسكە تۇسەتىن تابىستى دا كوبەيتەتىنى بەلگىلى. قازىر تەك قىتاي ەمەس, باسقا دا ەلدەردەن ساياحاتشىلاردى تارتۋ جۇمىستارى بەلسەندى جۇرگىزىلىپ جاتىر, – دەيدى كومپانيا ديرەكتورى دانيەل سەرجان ۇلى.
قىتاي مەن قازاقستاننىڭ ترانزيتتىك اينالىمى 42 پايىزعا ارتقانىن قارجى ۆيتسە-ءمينيسترى ەرجان ءبىرجانوۆ تا ايتتى.
– بۇگىنگى تاڭدا ترانزيتتىك قۇرالداردىڭ سانى 33 پايىزعا ارتتى. 2021 جىلى كولىك قۇرالدارىنىڭ سانى قازاقستان ارقىلى ترانزيتتىك كولىك سانى 153 مىڭ بولسا, 2022 جىلى 204 مىڭ كولىك بولدى. 2021 جىلى قىتايمەن ترانزيت بويىنشا 75 مىڭ كولىك وتسە, 2022 جىلى 107 مىڭ كولىك ءوتتى. بۇل 35 مىڭعا ۇلعايىپ, 42 پايىز بولدى, – دەدى ۆيتسە-مينيستر.
دەرەككە سايكەس كەدەندىك باج سالىعىنان قازاقستان بيۋدجەتىنە 1 ساۋىردەگى جاعداي بويىنشا 10 سالدو 160 ملرد تەڭگە قاراجات ءتۇستى.
– «نۇرلى جول» كەدەن بەكەتى اشىلعاننان بەرى باق-تا كوپتەگەن شاعىم بولدى. ءبىزدىڭ كولىكتەر ول جاققا وتە المايدى. ءبىزدىڭ 15 مىڭ كولىك كەزەكتە تۇردى. قازىرگى تاڭدا ءبىز ءوز تاراپىمىزدان جۇمىس كەزەڭىن ۇلعايتتىق. قىتاي كونسۋلدىعىمەن كەزدەسىپ, قازاقستاندىق تاسىمالداۋشىلارعا ۆيزا سانىن اپتا سايىن 500-گە دەيىن جەتكىزۋدى ۇسىندىق. قازاقستاندىقتاردىڭ ۆيزاسىز وتۋىنە جەڭىلدىك جاسالسا, ساۋدا-ساتتىقتىڭ دامۋىنا اسەرى مول, – دەدى ەرجان ءبىرجانوۆ.
ال بلوگەر ياكوۆ فەدوروۆ كەشەگى پاندەميانىڭ توقىراۋىنان كەيىن بۇكىل الەم ەلدەرى قىتاي تۋريستەرىنىڭ قايتا كەلۋىن كۇتىپ وتىرعانىن جازادى.
– ءبىز جاپونيادا بولعاندا سول ەلدەگى ءتۋريزمنىڭ پاندەميادان قالاي زارداپ شەككەنىن كوردىك. 2019 جىلى جاپونياعا قىتاي مەن گونكونگتەن 12 ميلليون تۋريست كەلگەن. كوروناۆيرۋسقا بايلانىستى شەكارالار جابىلعاندا ەل ەكونوميكاسى ميللياردتاعان دوللار شىعىنعا ۇشىرادى. تەك جاپونيا ەمەس, جالپى بۇكىل الەمدە قىتاي تۋريستەرىن قۇشاق جايا قارسى الادى. ويتكەنى بىرىنشىدەن, ولار كوبىنە توپ-توبىمەن جۇرەدى. ياعني كەز كەلگەن قوعامدىق ورىن ءۇشىن كەلۋشىلەردىڭ كوپتىگى كىرىستىڭ ارتۋىنا سەبەپشى. ەكىنشىدەن, ءاربىر توپپەن ۇيىمداستىرۋشى بىرگە جۇرەدى. بۇل ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىز ءۇشىن قوسىمشا جۇمىس ورىندارى. ۇشىنشىدەن, قىتايلىق تۋريستەر قاي ەلگە بارسا دا, تىلدىك كەدەرگىلەرگە تاپ بولادى. بۇل كەمشىلىك بولىپ كورىنگەنمەن, ءبىز ءۇشىن كەرىسىنشە ارتىقشىلىق. سەبەبى ولارعا ءوز اۋدارماشىلارىمىز قىزمەت كورسەتەتىندىكتەن, بۇل تاعى دا قوسىمشا جۇمىس ورنى دەگەن ءسوز, – دەيدى ول.
بلوگەردىڭ ايتۋىنشا, 2019 جىلى, ياعني پاندەمياعا دەيىن قىتاي تۋريستەرى 170 ميلليون رەت شەتەلگە شىعىپ, الەم ەكونوميكاسىنا 253 ميلليارد دوللار قارجى قۇيعان. قازىرگى كۇنى سول تۋريستەر اعىنىن قايتادان قالپىنا كەلتىرىپ, ونىڭ ءبىر بولىگىن ەلىمىزگە قاراي بۇرۋعا كۇش سالۋ كەرەك. جالپى, مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, 2023 جىلدىڭ قاڭتار-ناۋرىز ايلارى ارالىعىندا ەلىمىزگە قىتايدان 8 مىڭنان استام تۋريست كەلگەن.
