ENRC-ءدىڭ قۇرامىنا كىرەتىن «قازحروم» تۇك» اق فيليالى – اقتوبە فەرروقورىتپا زاۋىتىندا جۇمىس بەرۋشى مەن جۇمىسشىلار اراسىندا ارنايى ۇجىمدىق ەڭبەك كەلىسىمشارتىن جاساسۋ ءبىرنەشە جىلدان بەرى داستۇرگە اينالىپ وتىر. وسى ۇجىمدىق كەلىسىمشارتتا كاسىپورىن ەڭبەككەرلەرىنە الەۋمەتتىك جەڭىلدىكتەر مولىنان قارالعان. ولار سوعان سايكەس ءوزدەرىنە ءتيىستى جەڭىلدىكتەرىن, كورسەتىلگەن كومەكتەردى, جالاقىلارىن دەر كەزىندە الادى. وسى ۇجىمدىق كەلىسىمشارت بويىنشا جۇمىسشىلاردى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان باعدارلاما 2006 جىلدان بەرى جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. 60 جۇمىسشى باعدارلاما اياسىندا «باتىس -2» اۋدانىندا سالىنعان 120 پاتەرلى كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيدەن باسپانالى بولسا, تاعى 10 جۇمىسشى پاتەرلەرگە جەڭىلدەتىلگەن ءبىر پايىزدىق نەسيەمەن قول جەتكىزدى. ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى وندىرىسكە اسا قاجەتتى جاس ماماندار. سولاردىڭ ءبىرى – شيكىقۇرام دايىنداۋ تسەحىنىڭ كران ءماشينيسى جاڭىل حاكيموۆا.
– مەن كوپ جىلدان بەرى شيكىقۇرام دايىنداۋ تسەحىندا كران ءماشينيسى بولىپ ەڭبەك ەتىپ كەلەمىن. باسپانالى بولۋ بۇگىنگى كۇنى وزەكتى ماسەلەسى بولىپ تۇرعانى شىندىق. كوپتەن بەرى ەكى بالاممەن پاتەر جالداپ تۇراتىن ەدىك. مىنە, زامان تالابىنا ساي سالىنعان جاڭا ۇيدەن ءبىر پايىزدىق نەسيەمەن ەكى بولمەلى پاتەرگە قول جەتكىزدىم. بۇل قاراپايىم ەڭبەك ادامىنا كومپانيا تاراپىنان كورسەتىلگەن ۇلكەن كومەك دەپ ەسەپتەيمىن, – دەيدى ول.
كومپانيانىڭ ەڭبەك ادامدارىنا ۇجىمدىقشارت بويىنشا ەڭبەكاقى تولەۋ, ەڭبەك جانە دەمالىس تارتىپتەرى, ءتۇرلى ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ ورىندارىندا ەم الىپ, دەنساۋلىقتارىن تۇزەتۋگە دە مۇمكىندىكتەر قاراستىرىلعان. ساۋىقتىرۋ ساناتوريلەرىندە ەمدەلگەن جۇمىسشىلاردىڭ جولداما قۇنىنىڭ بەلگىلى ءبىر بولىگىن كاسىپوداق ۇيىمى تولەيدى. ءتىپتى, جۇمىسشىلاردىڭ بالالارىنىڭ جازعى دەمالىستارىن ءتيىمدى, قىزىقتى وتكىزۋگە دە قولداۋ جاساۋى داعدىعا اينالدى. وتكەن جىلى 483 زاۋىت بالالارى جازعى دەمالىستارىن ۇتىمدى پايدالاندى, ونىڭ 280-ءى حرومتاۋداعى «مۇعالجار» لاگەرىندە, 123-ءى اقتوبە قالاسىنداعى «يۋكون» پروفيلاكتوريىندە دەنساۋلىقتارىن قالپىنا كەلتىرسە, 80 بالا «بەرەكە» لاگەرىندە تىنىقتى.
Cونداي-اق, ۇجىمدىق شارتتا ءارتۇرلى الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەر, جەڭىلدىكتەر, كومەكتەر, وتەماقىلار قاراستىرىلعان. كومپانيا بولىمشەلەرىنە تىكەلەي بالالار ۇيىنەن نەمەسە وقۋ ورنىن اياقتاي سالا جۇمىسقا كەلگەن جەتىم بالالارعا 20 ەڭ تومەنگى ەسەپتىك كورسەتكىش كولەمىندە بىرجولعى جاردەماقى تولەۋ, 1 قىركۇيەك – ءبىلىم كۇنىنە قارسى 18 جاسقا دەيىن 4 نەمەسە ودان دا كوپ بالاسى بار جۇمىسشىلارعا, جاسىنا قاراماي مۇگەدەك بالالار مەن كۇندىزگى بولىمدە وقيتىن ستۋدەنتتەردى قوسا ەسەپتەگەندە ءبىر وقۋشىعا 10 ەڭ تومەنگى ەسەپتىك كورسەتكىشى كولەمىندە ماتەريالدىق كومەك كورسەتىلەدى. سونىمەن قاتار, قاراۋىندا 18 جاسقا دەيىنگى مۇگەدەك بالاسى بار كومپانيا جۇمىسشىسىنا مۇگەدەك بالاسىنا 2 مەك كولەمىندە جاردەماقى, ەڭبەك ءوتىلىمى 10 جىل نەمەسە ودان دا كوپ ۇزدىكسىز ەڭبەك ەتكەن ەرلەرگە 50 مەن 60 جاس, ايەلدەرگە 50 مەن 55 جاس مەرەيتوي يەلەرىنە ورتاشا ايلىق جالاقى كولەمىندە بىرجولعى سىياقى تولەنەدى. كاسىپورىن جۇمىسشىلارىنىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن كوتەرۋگە قايتارىمدى قارجى كومەگى كورسەتىلەدى. ياعني ەمدەلۋگە, وقۋعا, تۇرمىستىق جاعدايىن جاقسارتۋعا قاراجات بولىنەدى. وتباسى مۇشەلەرىنىڭ قازاسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى بويىنشا 25 ەڭ تومەنگى كورسەتكىش كولەمىندە كومەك كورسەتىلەدى. ارداگەرلەر كەڭەسىندە ەسەپتە تۇرعان ۇوس جانە ەڭبەك, اۋعانستان سوعىسى ارداگەرلەرىنە, چەرنوبىل اەس اپاتىنا قاتىسقاندارعا دا وسىنداي ماتەريالدىق قامقورلىق جاسالادى. وسىنداي جەڭىلدىكتەرگە وتكەن جىلى تەك قانا زاۋىت كاسىپوداق ۇيىمىنان 36 ميلليون تەڭگەگە جۋىق قاراجات بولىنگەن. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, كاسىپورىنداعى كاسىپوداق ۇيىمىنىڭ ءرولى ايرىقشا, ال زاۋىتتىقتار ۇجىمدىق شارتتا كورسەتىلگەن جەڭىلدىكتەردىڭ يگىلىگىن كورىپ كەلەدى.
ساتىبالدى ءساۋىرباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
اقتوبە وبلىسى.