حالىق قالاۋلىلارى نۇرجان اشىمبەتوۆ, جارقىنبەك امانتاي, نيكولاي ارسيۋتين, اجار ساعاندىقوۆا, يسلام سۇڭقار قول قويعان جاۋاپتى مينيسترلىككە جازعان دەپۋتاتتىق ساۋالدا كورسەتىلگەندەي, بيىلعى 13 ساۋىردە سالاارالىق سۋ بوساتۋ كوميسسياسىنىڭ وتىرىسى ءوتىپ, وندا «16 ساۋىردەن باستاپ جالپى كولەمى 4,59 تەكشە شاقىرىم بولاتىن, ۇزاقتىعى 22 كۇنگە سوزىلاتىن سۋ بوساتۋ تۋرالى شەشىم» قابىلدانعان. ءشۇلبى سۋ قويماسىنىڭ بۇيىرلىك اعىنىنىڭ كولەمى وزگەرە قالعان جاعدايدا كەستەگە شۇعىل تۇردە وزگەرىستەر ەنگىزۋ مۇمكىندىگىن ساقتاي وتىرىپ, ەرتىس وزەنىنىڭ جايىلماسىنا تابيعات قورعاۋ ماقساتىندا سۋ بوساتۋ كەزەڭى باستالىپ كەتتى. الايدا دەپۋتاتتاردى قازىرگى كەزدە ءۇلبى جانە وبا وزەندەرىندەگى بۇيىرلىك اعىندارىنىڭ كولەمى ازايعانى الاڭداتىپ وتىر. سونىڭ سالدارىنان 20 ساۋىردەن باستاپ سۋدىڭ اعىنىندا اۋىتقۋشىلىق تىركەلگەن. ياعني سەكۋندىنا 3000 تەكشە مەتر بولۋدىڭ ورنىنا, سۋدىڭ ەكپىنى 2500 تەكشە مەترگە دەيىن تومەندەپ كەتكەن.
بۇل ماسەلەنىڭ كوتەرىلۋىنە باستاماشى بولعان دەپۋتات نۇرجان اشىمبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, ەرتىس باسسەيندىك ينسپەكتسياسى 20 ساۋىردەن باستاپ بۇقتىرما سۋ قويماسىنان سۋ بوساتۋ ورتاشا ەسەپپەن سەكۋندىنا 500 تەكشە مەتردەن 381 تەكشە مەترگە دەيىن ازايعانىن حابارلاعان. بۇل ناۆيگاتسيالىق كەزەڭنىڭ باستالعانىنا وراي جاسالعان ءماجبۇرلى قادام دەپ ءتۇسىندىرىلىپ وتىر.
– كوپ جىلعى تالداۋ كورسەتكەندەي, سۋ بوساتۋدىڭ جوسپارلانعان كولەمى (4,59 تەكشە شاقىرىم) جايىلمالاردىڭ تەك 65-70 پايىزىن عانا باسادى دەپ بولجانىپ وتىر. الايدا جوسپارلانعان سۋ بوساتۋ نورمالارىنىڭ اۋىتقۋى ەرتىس وزەنى جايىلمالارىنىڭ سۋعا قانىعۋىن ەداۋىر تومەندەتىپ جىبەرەتىنى قازىردەن بەلگىلى بولۋدا. بۇل كەلەڭسىزدىك وزەن بويىنداعى جەرلەردىڭ ەكوجۇيەسىنە تەرىس اسەر ەتىپ, ونداعى فلورانىڭ ناشارلاۋىنا جانە شابىندىقتارداعى ونىمدىلىكتىڭ ازايۋىنا اكەلىپ سوقتىراتىنىنا كۇمانىمىز جوق. جوعارىدا ايتىلعان جايتتاردى ەسكەرە وتىرىپ, بۇقتىرما سۋ قويماسىنان سۋ بوساتۋ كولەمىن سەكۋندىنا 750 تەكشە مەتر دەڭگەيىنە جەتكىزىپ, بۇيىرلىك اعىن ۇلعايعان كەزدە 4-5 تاۋلىك بويى (كەستە بويىنشا ەكى تاۋلىك) ءشۇلبى سۋ قويماسىنان شىعىپ جاتقان سۋدى ماكسيمالدى تۇردە, ياعني سەكۋندىنا 3500 تەكشە مەتر كولەمىندە ۇستاپ تۇرۋ كەرەك دەپ سانايمىز. مۇنداي جوعارى اعىن وزەن بويىندا ۇلكەن تولقىندار تۋدىرىپ, قاتتى ەكپىنمەن كەلگەن سۋ جايىلمالارعا مولىنان شىعىپ ۇلگەرەدى. ەگەر ەكولوگيا مينيسترلىگى بۇل شەشىمىمىزدى قولداسا, پاۆلودار وبلىسىنىڭ اۋماعىنداعى جايىلىمداردىڭ 70-80 پايىزىن سۋ باسۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى, – دەيدى دەپۋتات.
نۇرجان كەمەر ۇلى مۇنداي ماسەلە 2012 جىلى دا تۋىنداعانىن ەسكە سالدى. بۇقتىرما سۋ قويماسى ءىس جۇزىندە 49-50 تەكشە شاقىرىم سۋ جيناۋعا قابىلەتتى بولعانىمەن, سول جىلى نەبارى 25 تەكشە شاقىرىم عانا سۋ جينالعان. سۋ قويماسىنىڭ يەلەرى وزەنگە سۋ جىبەرگىلەرى كەلمەي, قيعىلىق سالعان كورىنەدى. سويتسە, سۋ قويماسىنىڭ باسىندا ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرىپ وتىرعان كومپانيا ارتىق تابىس تاپپاق نيەتپەن قاقاعان قىستا سۋ بوساتۋ شارالارىن جۇرگىزگەن. مۇنى جەرگىلىكتى باسسەيندىك ينسپەكتسيا مۇلدە بايقاماعان. وسى جاعداي بيىل دا قايتالانىپ وتىرعانعا ۇقسايدى. سەبەبى رەسمي مالىمەتتە قويمادا 26-27 تەكشە مەتر سۋ عانا بار دەپ كورسەتىلگەن. سۋ قويماسىنىڭ قوجايىندارى ءۇلبى مەن ۋبا وزەندەرىنە كوكتەمدە تاۋدان مول سۋ اعىپ تۇسە مە دەپ ۇمىتتەنگەنگە ۇقسايدى.
«سۋدىڭ ەكپىنى از بولۋى سەبەپتى قازىرگى كۇنى بوساتىلعان سۋ ەرتىس وزەنى ارناسىمەن تومەنگى جاققا جاي عانا اعىپ كەتىپ جاتىر. ال بەكىتىلگەن نورما كولەمىندە جىبەرىلسە ارناعا سىيماعان مول سۋ جايىلمالارعا شىعىپ ۇلگەرەر ەدى. سوندىقتان الداعى 4-5 كۇندە شۇلبىدەن شىعاتىن سۋ ەڭ جوعارى كولەمدە جىبەرىلۋى كەرەك. سالاارالىق سۋ بوساتۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسىنا بۇل ماسەلەنى جاي قالدىرمايتىنىمىزدى, جاعداي ەكى-ءۇش كۇندە تۇزەلمەسە ەرتىس باسسەيندىك ينسپەكتسياسىنىڭ باقىلاۋسىزدىعى جايىندا باس پروكۋراتۋراعا شاعىم تۇسىرەتىنىمىزدى ەسكەرتتىم. مۇنىڭ ارتى جاقسى بولمايدى. ەگەر ينسپەكتسيانىڭ بۇقتىرما سۋ قويماسىن شىن مانىندە باقىلاۋدان شىعارىپ العانى, شاراسىزدىعى دالەلدەنسە, باسشىلارى قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك ارقالايتىنى انىق. ونىڭ ۇستىنە ەكولوگيالىق اپات تۋدىرعانى ءۇشىن دە لاۋازىمدى تۇلعالار جاۋاپ بەرەدى», دەيدى حالىق قالاۋلىسى.
ەكولوگيا مينيسترلىگى ەكولوگيالىق سۋ بوساتۋعا بايلانىستى تاۋەكەلدەرگە باسا نازار اۋدارۋى كەرەك. سەبەبى سالاارالىق سۋ بوساتۋ كوميسسياسىنىڭ بەكىتكەن سۋ بوساتۋ كەستەسىندە 29 ءساۋىر – 2 مامىر ارالىعىندا سۋدىڭ بوساتىلۋ ەكپىنى سەكۋندىنا 500 تەكشە مەترگە دەيىن تومەندەپ كەتۋ قاۋپى بار. ساراپشىلاردىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, سۋ بوساتۋدىڭ مۇنداي كۇرت تومەندەۋى ەرتىس وزەنىنىڭ ارناسىنداعى جاعالاۋلاردىڭ قۇلاۋىنا الىپ كەلەدى. بۇعان قوسا وزەن بويىنداعى ەلدى مەكەندەرگە, اتاپ ايتقاندا, ماي اۋدانىنداعى قاراتەرەك اۋىلىنا, اققۋلى اۋدانى ورتالىعىنا, جەلەزيندەگى باشماچنوە اۋىلىنا قاۋىپ توندىرەدى.
ءماجىلىس دەپۋتاتتارى قازىرگى كۇنى پاۆلودار وبلىسىنىڭ بيلىگى مەن مەردىگەر ۇيىمدار قانسورعىش جاندىكتەرگە قارسى وڭدەۋ جۇمىستارىنا قاۋىرت دايىندالىپ جاتقانىن, حيميالىق جانە بيولوگيالىق شارالاردىڭ ساپالى جۇرگىزىلۋى ءۇشىن سۋ بوساتۋدىڭ كۇنتىزبەلىك مەرزىمدەرى ساقتالۋى ماڭىزدى ءرول وينايتىنىن دا ەسكەرتىپ وتىر. شىبىن-شىركەيگە قارسى كۇرەس شارالارىن عىلىمي قولداۋ توبىنىڭ مالىمەتتەرىنە سۇيەنسەك, وڭدەۋ شارالارى ناتيجەلى بولۋى ءۇشىن جايىلعان سۋ 15 مامىردان كەشىكپەي ەرتىس وزەنى ارناسىنا قايتا ءتۇسىپ كەتۋى كەرەك.
پاۆلودار وبلىسى
