ەلىمىزدە سوڭعى جىلدارى قۇرىلىس جۇمىستارى ەرەكشە قارقىن الىپ كەلەدى. قالانى بىلاي قويعاندا, دالادا, اۋىل-ايماقتاردا دا كوپتەپ تۇرعىن ۇيلەر, باسقا دا الەۋمەتتىك نىساندار تۇرعىزىلىپ جاتىر. قازاق دالاسىن قاق جارىپ ءوتىپ, الىپ ەلدەردىڭ بارىس-كەلىسىن جاقىنداتا تۇسكەن, ەل تىرشىلىگىنە ەرەكشە سەرپىن, شۋاق بەرىپ, ساۋدا-ساتتىققا جاڭاشا جاعداي جاساعان «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق كولىك ءدالىزى دە عاسىر قۇرىلىسىنا بالانىپ وتىر. وسىدان-اق ءبىزدىڭ ەلدە قۇرىلىس ماتەريالدارىنا دەگەن سۇرانىستىڭ تىپتەن جوعارى ەكەنىن ايتپاي-اق سەزەسىڭ.
سونىڭ ىشىندە ەلىمىزدەگى قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ تسەمەنتكە دەگەن سۇرانىسىنىڭ 15 پايىزعا جۋىعىن جامبىل وبلىسىنداعى «جامبىل تسەمەنت ءوندىرىسى كومپانياسى» جشس قامتاماسىز ەتىپ وتىر. بۇل – قازاقستان مەن فرانتسيانىڭ بىرلەسىپ, وتە ءساتتى جۇزەگە اسىرعان ينۆەستيتسيالىق جوبالارىنىڭ ءبىرى. بۇلاي دەپ ايتۋعا بىرنەشە سەبەپ بار. زاۋىتتىڭ قۇرىلىسى از ۋاقىتتىڭ ىشىندە اياقتالدى. ياعني, قىسقا مەرزىمنىڭ ىشىندە كاسىپورىن تولىق وندىرىستىك قۋاتىمەن جۇمىس ىستەۋگە قول جەتكىزدى.
وسى جوبانى قولعا العان فرانتسيا ەلىنىڭ «ۆيكات» كومپانياسى تۋرالى ازدى-كوپتى ايتا كەتەر بولساق, ونىڭ ىرگەتاسىن العاش رەت لۋي ۆيكا ءحىح عاسىردا قالاعان ەكەن. ول 1817 جىلى ءتۇرلى قوسپالاردان قازىرگى پايدالانىپ جۇرگەن تسەمەنتتى ويلاپ تاپقان ينجەنەر. بۇگىندە بىرنەشە مەملەكەتتە تسەمەنت زاۋىتتارى بار. ادەتتە, ينۆەستورلار بيزنەسىن وركەندەتۋ ءۇشىن وسى سالاعا وڭ كوزىمەن قارايتىن ەلدەرگە قارجى سالادى. فرانتسۋز كومپانياسىنىڭ قازاقستانعا قادام باسۋىنا ەلىمىزدەگى كاسىپكەرلىككە دەگەن كەڭ جاعدايدىڭ اسەر ەتكەنى انىق.
– پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جەكە قاداعالاۋىنىڭ ارقاسىندا جانە قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ قولداۋ كورسەتۋى ناتيجەسىندە وسى وندىرىستىك قۋاتتىلىققا قول جەتكىزدىك. مۇنداعى ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىق پەن جۇمىس ىستەۋگە قولايلى جاعداي ءوندىرىستى ءبىر ءسات تە توقتاتپاي, قايتا وركەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. زاۋىت كەزەكتى جوندەۋ جۇمىستارى كەزىندە عانا توقتايدى, قالعان ۋاقىتتا تسەمەنت وندىرەدى, – دەيدى بۇل جونىندە تسەمەنت زاۋىتىنىڭ ديرەكتورى اناتولي مەديۋكوۆ.
ەلىمىزدە «جامبىلتسەمەنت» برەندىن قالىپتاستىرعان كاسىپورىن بىلتىر 1 ميليون توننادان استام تسەمەنت ءوندىردى. وندىرىستىك قۋاتتىلىعى جىلىنا 1 ميلليون 200 مىڭ توننا. تسەمەنتتى قۇرعاق ادىسپەن شىعارادى. وزىندىك قۇنىن ازايتاتىن بۇل ءادىستى پايدالانۋعا جەرگىلىكتى شيكىزات مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. «جامبىلتسەمەنت» ءار كەز ساپاسىمەن ماقتانادى. باعاسى دا ارزان. تسەمەنتكە قاجەت شيكىزاتتى الىستان تاسىمايدى, جەرگىلىكتى جەردە مول قورى بار. ال ينجەنەر-وپەراتور نيكولاي گەپنەردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ولار بىرنەشە ەلدەگى وسىنداي ءوندىرىس ورىندارىن ارالاپ كورىپتى. «وسىدان كەيىن ەڭ وزىق تەحنولوگيا وسى ءبىزدىڭ زاۋىتتا دەپ ايتا الامىن. بارلىق جۇمىستى وسى ءبىر جەردەن باسقارامىز. كاسىپورىن بارلىق ەكولوگيالىق تالاپتارعا جاۋاپ بەرەدى. تسەمەنتتىڭ ساپاسىن ءار وندىرىستىك ساتى سايىن تەكسەرىپ وتىرامىز», دەيدى ول.
ەڭ باستىسى, بۇگىنگى كۇنى بۇل زاۋىت ءونىمىن قايدا ساتامىن دەپ قينالمايدى. ەلىمىزگە كەڭىنەن تانىمال «جامبىلتسەمەنت» ءونىمىن الماتى, استانا جاقتان كەلىپ, الدىن الا كەلىسىمشارتپەن الىپ كەتەدى ەكەن. زاۋىت ءونىمى «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق كولىك ءدالىزىنىڭ قۇرىلىسىنا دا كوپتەپ پايدالانىلىپ جاتىر. جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى كارىم كوكىرەكباەۆ جاقىندا زاۋىتقا بارعان ساپارىندا جەرگىلىكتى تۇرعىنداردى جۇمىسقا كوپتەپ تارتۋ ماسەلەسىن كوتەرگەن بولاتىن. بۇگىندە كاسىپورىندا 300-دەن استام ادام ەڭبەك ەتەدى. دەنى جەرگىلىكتى ازاماتتار. تىرلىگى العا باسىپ, تاسى ورگە دومالاعان كاسىپورىن مىڭارال كەنتىندە ۇلكەن الەۋمەتتىك جوبالاردى قولعا العان. بۇعان دەيىن قىزمەتكەرلەرىنە ارناپ شاعىن اۋدان تۇرعىزعان بولسا, ەندى الداعى ۋاقىتتا ونى كەڭەيتپەك جوسپارلارى بار.
ورالحان ءداۋىت,
«ەگەمەن قازاقستان».
جامبىل وبلىسى.
سۋرەتتى تۇسىرگەن
اقادىل رىسماحان.
سونىڭ ىشىندە ەلىمىزدەگى قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ تسەمەنتكە دەگەن سۇرانىسىنىڭ 15 پايىزعا جۋىعىن جامبىل وبلىسىنداعى «جامبىل تسەمەنت ءوندىرىسى كومپانياسى» جشس قامتاماسىز ەتىپ وتىر. بۇل – قازاقستان مەن فرانتسيانىڭ بىرلەسىپ, وتە ءساتتى جۇزەگە اسىرعان ينۆەستيتسيالىق جوبالارىنىڭ ءبىرى. بۇلاي دەپ ايتۋعا بىرنەشە سەبەپ بار. زاۋىتتىڭ قۇرىلىسى از ۋاقىتتىڭ ىشىندە اياقتالدى. ياعني, قىسقا مەرزىمنىڭ ىشىندە كاسىپورىن تولىق وندىرىستىك قۋاتىمەن جۇمىس ىستەۋگە قول جەتكىزدى.
وسى جوبانى قولعا العان فرانتسيا ەلىنىڭ «ۆيكات» كومپانياسى تۋرالى ازدى-كوپتى ايتا كەتەر بولساق, ونىڭ ىرگەتاسىن العاش رەت لۋي ۆيكا ءحىح عاسىردا قالاعان ەكەن. ول 1817 جىلى ءتۇرلى قوسپالاردان قازىرگى پايدالانىپ جۇرگەن تسەمەنتتى ويلاپ تاپقان ينجەنەر. بۇگىندە بىرنەشە مەملەكەتتە تسەمەنت زاۋىتتارى بار. ادەتتە, ينۆەستورلار بيزنەسىن وركەندەتۋ ءۇشىن وسى سالاعا وڭ كوزىمەن قارايتىن ەلدەرگە قارجى سالادى. فرانتسۋز كومپانياسىنىڭ قازاقستانعا قادام باسۋىنا ەلىمىزدەگى كاسىپكەرلىككە دەگەن كەڭ جاعدايدىڭ اسەر ەتكەنى انىق.
– پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جەكە قاداعالاۋىنىڭ ارقاسىندا جانە قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ قولداۋ كورسەتۋى ناتيجەسىندە وسى وندىرىستىك قۋاتتىلىققا قول جەتكىزدىك. مۇنداعى ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىق پەن جۇمىس ىستەۋگە قولايلى جاعداي ءوندىرىستى ءبىر ءسات تە توقتاتپاي, قايتا وركەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. زاۋىت كەزەكتى جوندەۋ جۇمىستارى كەزىندە عانا توقتايدى, قالعان ۋاقىتتا تسەمەنت وندىرەدى, – دەيدى بۇل جونىندە تسەمەنت زاۋىتىنىڭ ديرەكتورى اناتولي مەديۋكوۆ.
ەلىمىزدە «جامبىلتسەمەنت» برەندىن قالىپتاستىرعان كاسىپورىن بىلتىر 1 ميليون توننادان استام تسەمەنت ءوندىردى. وندىرىستىك قۋاتتىلىعى جىلىنا 1 ميلليون 200 مىڭ توننا. تسەمەنتتى قۇرعاق ادىسپەن شىعارادى. وزىندىك قۇنىن ازايتاتىن بۇل ءادىستى پايدالانۋعا جەرگىلىكتى شيكىزات مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. «جامبىلتسەمەنت» ءار كەز ساپاسىمەن ماقتانادى. باعاسى دا ارزان. تسەمەنتكە قاجەت شيكىزاتتى الىستان تاسىمايدى, جەرگىلىكتى جەردە مول قورى بار. ال ينجەنەر-وپەراتور نيكولاي گەپنەردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ولار بىرنەشە ەلدەگى وسىنداي ءوندىرىس ورىندارىن ارالاپ كورىپتى. «وسىدان كەيىن ەڭ وزىق تەحنولوگيا وسى ءبىزدىڭ زاۋىتتا دەپ ايتا الامىن. بارلىق جۇمىستى وسى ءبىر جەردەن باسقارامىز. كاسىپورىن بارلىق ەكولوگيالىق تالاپتارعا جاۋاپ بەرەدى. تسەمەنتتىڭ ساپاسىن ءار وندىرىستىك ساتى سايىن تەكسەرىپ وتىرامىز», دەيدى ول.
ەڭ باستىسى, بۇگىنگى كۇنى بۇل زاۋىت ءونىمىن قايدا ساتامىن دەپ قينالمايدى. ەلىمىزگە كەڭىنەن تانىمال «جامبىلتسەمەنت» ءونىمىن الماتى, استانا جاقتان كەلىپ, الدىن الا كەلىسىمشارتپەن الىپ كەتەدى ەكەن. زاۋىت ءونىمى «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق كولىك ءدالىزىنىڭ قۇرىلىسىنا دا كوپتەپ پايدالانىلىپ جاتىر. جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى كارىم كوكىرەكباەۆ جاقىندا زاۋىتقا بارعان ساپارىندا جەرگىلىكتى تۇرعىنداردى جۇمىسقا كوپتەپ تارتۋ ماسەلەسىن كوتەرگەن بولاتىن. بۇگىندە كاسىپورىندا 300-دەن استام ادام ەڭبەك ەتەدى. دەنى جەرگىلىكتى ازاماتتار. تىرلىگى العا باسىپ, تاسى ورگە دومالاعان كاسىپورىن مىڭارال كەنتىندە ۇلكەن الەۋمەتتىك جوبالاردى قولعا العان. بۇعان دەيىن قىزمەتكەرلەرىنە ارناپ شاعىن اۋدان تۇرعىزعان بولسا, ەندى الداعى ۋاقىتتا ونى كەڭەيتپەك جوسپارلارى بار.
ورالحان ءداۋىت,
«ەگەمەن قازاقستان».
جامبىل وبلىسى.
سۋرەتتى تۇسىرگەن
اقادىل رىسماحان.
