وسى ورايدا شىمكەنتتىك تۇرعىنداردى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان كاسىپورىن «سۋ رەسۋرستارى-ماركەتينگ» جشس-نىڭ ۇلگىلى تاجىريبەسىن مىسالعا كەلتىرسەم دەيمىن. كاسىپورىن توقسانىنشى جىلداردىڭ اياعىندا قۇرىلعان. سودان بەرى شيرەك عاسىردان استام ۋاقىت ىشىندە حالىققا قالتقىسىز قىزمەت ەتىپ كەلەدى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا كومپانيا ۇلكەن جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدى. جاڭعىرتۋ جوبالارى ارقىلى حالىقتى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋدە ۇلكەن ساپالى ءىس تىندىردى. قوسىمشا ينۆەستيتسيالاردىڭ كومەگىمەن توزىعى جەتكەن اۋىز سۋ قۇبىرلارىنىڭ جۇيەلەرى اۋىستىرىلىپ, ءاربىر مەكەمە مەن ۇيگە ەسەپتەۋىش قۇرالدار قويىلىپ, حالىق سۋدىڭ راقاتىن كورىپ وتىر. «سۋ رەسۋرستارى-ماركەتينگ» جشس باس ديرەكتورى اناربەك ورماننىڭ ايتۋىنشا, كاسىپورىن مەگاپوليستىڭ ءبىر ميلليوننان استام تۇرعىنىنا قىزمەت كورسەتەدى. مەكەمە قالاعا اۋىز سۋ بەرىپ قانا قويمايدى, سونىمەن بىرگە قالدىق سۋلاردى جيناپ, تازالاپ, اۋىل شارۋاشىلىعى قاجەتتىلىگى ءۇشىن ەگىستىكتەرگە قايتا جىبەرىلەدى ەكەن.
«ينۆەستيتسيا تارتۋ جاعىنا كەلسەك, ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىمەن 14 جىلدان بەرى قويان-قولتىق جۇمىس ىستەپ كەلەدى. وسى اتالعان قارجى ينستيتۋتىنان 18 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا ەسەبىندە نەسيە العان. ونىڭ 13 ملرد تەڭگەسىن جاۋىپ ۇلگەرىپتى. قالعان سوماسى اۋىز سۋ مەن كارىز جۇيەلەرىن جاڭالاۋعا جۇمسالاتىن بولادى. ينۆەستيتسيا قاراجاتىن جاڭعىرتۋ جوبالارىنا ارناۋ – كاسىپورىننىڭ باستى قاعيداتى. سوندىقتان ءاربىر قاراجات تيىنىنا شەيىن جوسپارعا ساي يگەرىلىپ جاتىر», دەيدى كاسىپورىن باسشىسى.
جاڭعىرتۋ ءىسىن تولىق جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن مەملەكەت تاراپىنان دا ارنايى باعدارلاما شەڭبەرىندە قولداۋ كورسەتىلىپتى. ونىڭ كولەمى 4,5 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. كاسىپورىن قۇرىلعالى وسى سالاعا 38 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا قۇيىلعان. ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنەن الىنعان قاراجاتقا مىڭ شاقىرىمنان استام سۋ قۇبىرى جاڭارتىلىپ, 90 شاقىرىمعا جۋىق كارىز جۇيەسى اۋىستىرىلىپتى. ال ەكولوگيا جاعدايىن جاقسارتۋ ماقساتىندا 100 مىڭ تەكشە مەترلىك تازالاۋ قوندىرعىسى جاڭارتىلعان. مەكەمە پولشاداعى ارىپتەستەرىمەن بايلانىس ورناتىپ, سول ەلدىڭ وزىق تەحنولوگياسىن ەندىرگەن. زاماناۋي تەحنولوگيانىڭ ناتيجەسىندە كارىز جۇيەلەرىندە جاعىمسىز ءيىس جوعالدى. كاسىپورىن كارىز جۇيەسىنەن اققان جامان سۋلاردى دا كادەگە جاراتىپ جاتىر. ياعني قالدىق سۋلاردان بيوگاز ءوندىرىپ, ودان ساعاتىنا 3,5 ملن كۆت ەلەكتر ەنەرگياسىن الىپ وتىر. بۇل دەگەن ءسوز جالپى قالا تۇتىناتىن ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ ءبىرشاما بولىگىن وزدەرى ءوندىرىپ جاتىر. شاھار اۋماعىنىڭ كەڭەيۋىنە بايلانىستى قوسىمشا 50 مىڭ تەكشە مەتر قۋاتتىلىعى بار تازالاۋ قوندىرعىسى ىسكە قوسىلىپ, جالپى قۋاتتىلىق كولەمى 150 مىڭ تەكشە مەترگە جەتكىزىلىپتى. سونىمەن بىرگە بىلتىر گەرمانيادان تابيعي گازدان ەلەكتر قۋاتىن الاتىن قوندىرعى اكەپ ورناتقان. ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ قۋاتى تاعى ساعاتىنا 4 ملن كۆت-عا ءوسىپ, كاسىپورىن تازالاۋ قوندىرعىسىنا كەتەتىن ەلەكتر ەنەرگياسى شىعىندارىنىڭ 95 پايىزىن ءوز ەسەبىنەن جاۋىپ وتىر.
مەكەمە باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, توقسانىنشى جىلداردىڭ اياعىندا قالا 105 ملن تەكشە مەتر اۋىز سۋ تۇتىنىپتى. سونىڭ وزىندە تولىق قامتاماسىز ەتە الماعان. جازدىڭ كۇندەرى جوعارعى قاباتتارعا سۋ بارماي قالاتىن. ويتكەنى اۋىز سۋ بەيپىل بولعانىمەن كولدەنەڭ شىعىندار وتە كوپ بولدى. حالىق سۋدى بەيبەرەكەت پايدالانىپ, ىسىراپشىلىققا كوپ جول بەرەتىن. الايدا جاڭعىرتۋ مەن قايتا قۇرۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىندە ءاربىر ۇيدە ەسەپتەۋىش قۇرالدارى پايدا بولىپ, سول ارقىلى ادامدار سۋدىڭ سۇراۋى بار ەكەنىن تەرەڭ ۇعىندى. ءاربىر اققان سۋدىڭ اقىسىن قالتادان شىعارىپ تولەۋ كەرەك بولعان سوڭ, بارىنشا ۇنەمدەۋدى ۇيرەندى. بىرىنشىدەن, سۋ جۇيەلەرىنىڭ ەسكىلىگىنەن جانە قايتا-قايتا جارىلۋىنان, ەكىنشىدەن قۇر بوس شىعىنداردىڭ سالدارىنان حالىقتى اۋىز سۋمەن ساپالى تۇردە قامتاماسىز ەتۋ مۇمكىن بولماي جاتقاندا تىعىرىقتان وسى مودەرنيزاتسيا مەن قايتا قۇرۋ باستاماسى الىپ شىققان. سول ارقىلى كاسىپورىن 36 ملن تەكشە مەتر سۋدى ۇنەمدەپ قالا الدى. سول العاشقى قۇرىلعان جىلدارى مەكەمە يەلىگىندە 2 ەكسكاۆاتور مەن 15 اپاتتارعا ارنالعان كولىك بولسا, ينۆەستيتسيا ەسەبىنەن وسكەن كومپانيادا قازىر تەحنيكالار سانى ونداعان ەسەگە ارتقان. توقسانىنشى جىلداردىڭ سوڭىندا قالادا ەسەپسىز سۋ شىعىندارى 42 پايىزدى قۇراسا, بۇگىندە ول 17 پايىزدىڭ كولەمىندە. بۇل ەڭ تومەنگى كورسەتكىش بولىپ سانالادى. سەبەبى ءتىپتى تمد مەملەكەتتەرىنىڭ وزىندە بۇل سان 30 پايىزدان جوعارى ەكەن. شىعىن دەمەكشى, سول تۇستا ءبىر ادامعا تاۋلىگىنە 456 ليتر سۋ جۇمسالىپ وتىرىپتى. تۇرعىنداردىڭ ۇنەمشىلدىككە ءمان بەرمەگەنى سونشالىق, جازدىڭ كۇنگى كۇن ىستىقتا ۇيىندە سالقىن ميكروكليمات قالىپتاستىرىپ, ءسويتىپ تۇندە تەرلەمەي جاتۋ ءۇشىن كۇنى بويى ۆاننا بولمەسىندەگى سەبەزگىدەن سۋ اعىزىپ قوياتىن بولعان. ال شاھارداعى 3-4 كانال جاز بويى سۋعا تولىپ جاتاتىن. ويتكەنى قۇبىرلار ءجيى جارىلاتىن. ەسكى قۇبىرلاردى جاڭالاپ, ەسەپتەۋىش قۇرالداردى ورناتقان سوڭ مۇنداي ىسىراپشىلدىق وزىنەن-ءوزى ساپ تىيىلىپتى. بۇگىنگى تاڭدا 1 ادام شامامەن 125 ليتر سۋ پايدالانادى. بۇرىن ءار تۇرعىنعا 260 ليتر بويىنشا ەسەپتەلىپ, 950 تەڭگەدەن تولەگەن بولسا, قازىر تاريفپەن ەسەپ ايىرىسىپ, 430 تەڭگە تولەيدى. مۇنىڭ ءبارى سۋدى ۇنەمدەپ جۇمساۋدىڭ ناتيجەسى. سوندا 56 ملرد تەڭگە تۇرعىنداردىڭ قالتاسىندا قالىپ وتىر.
– قالادا 5 سۋ ارناسى بولسا, جۇزگە جۋىق سورعى كۇندىز-ءتۇنى توقتاماي جۇمىس ىستەپ تۇردى. ءبىر جىلدا ساعاتىنا 97 ملن كۆت پايدالاندى. قازىرگى تاڭدا كاسىپورىننىڭ قالالىق ەلەكتر جۇيەسىنەن پايدالانىپ جاتقان ەلەكتر قۋاتى بار جوعى ساعاتى 9,4 ملن كۆت قۇرايدى. اۋىز سۋ قۇبىرىنىڭ ۇزىندىعى 750 شاقىرىمنان 5 547 شاقىرىمعا ۇزاردى. كارىز جۇيەسى دە 880 شاقىرىمعا ءوستى. ينۆەستيتسيا ناتيجەسىندە قۇبىرلاردىڭ توزىعى 68 پايىزدان 47 پايىزعا ازايدى. ەلىمىز نارىقتىق جۇيەگە وتكەندە گاز, جىلۋمەن قامتاماسىز ەتۋشى كوممۋنالدىق كاسىپورىندار قيىن جاعدايدا قالدى. گاز دا, جارىق تا بولمادى. جۇرت دالاعا شىعىپ تاماق ىستەدى. ال بىراق سۋ بولدى. ول ءبىر كۇندە توقتاعان جوق. وسىنىڭ ءوزى سول كەزدەگى مەكەمە جۇمىسشىلارىنىڭ ايلىقتارى ەكى مىڭ تەڭگە بولسا دا قىزمەتتەرىن تاستاماعانى ءۇشىن ناعىز پاتريوت ەدى دەپ ايتۋعا بولادى, – دەدى «سۋ رەسۋرستارى-ماركەتينگ» جشس باسشىسى اناربەك ورمان.
تابىس كوزى كاسىپورىندا سوناۋ توقسانىنشى جىلداردىڭ اياعىندا 348 ملن تەڭگەنى قۇراپتى. 2022 جىلدىڭ قورىتىندىسىمەن ول 10 ملرد تەڭگەگە جەتتى. مەملەكەتكە العاشقى كەزدە 100 ملن تەڭگە سالىق تولەسە, بىلتىر بيۋدجەتكە كاسىپورىننان 1ملرد 757 ملن تەڭگە سالىق تابىسى تۇسكەن. سول ءبىر قيىن كەزەڭدە زاۋىت-فابريكالار توقتاپ, ادامدار ايلىق الا الماي جاتقان ۋاقىتتا تۇرعىنداردىڭ 60 پايىزى عانا سۋ اقىسىن تولەۋگە مۇمكىندىگى بولعان. بۇگىنگى تاڭدا تولەماقىنىڭ دەڭگەيى 99,5 پايىزعا ۇلعايدى. سونىمەن بىرگە قازىرگى كەزدە تۇتىنۋشىلاردىڭ 82 پايىزى Kaspi Gold ارقىلى تولەيدى. ال بۇرىن كاسساعا بارۋشى ەدى, كەزەككە تۇرىپ, قانشاما ۋاقىتىن جوعالتاتىن. سونداي-اق تەكسەرۋشىلەر تۇتىنۋشىلاردىڭ ەسىگىن قاقپايتىن بولدى. ابونەنتتەردىڭ 72 پايىزىنا چات-بوت ارقىلى ەلەكتروندى حابارلاما كەلەدى. جوعارىدا ايتىلعانداي, كاسىپورىن تازالاۋ قوندىرعىلارىنىڭ دەڭگەيىن ءبىرشاما جاقسارتتى. بۇرىن ولار ەكولوگيالىق سانيتارلىق تالاپتارعا ساي ەمەس ەدى. زاماناۋي تەحنولوگيالاردى پايدالانۋدىڭ ناتيجەسىندە شىمكەنتتە رەسپۋبليكا تۇرماق تمد بويىنشا ەڭ الدىڭعى قاتارلى تازالاۋ قوندىرعىلارى جۇمىس ىستەپ تۇر. سونداي-اق قازاقستاندا كارىز جۇيەسىندەگى قالدىق سۋلاردان بيوگاز الىپ جاتقان تەك وسى كاسىپورىن عانا.
وتكەن جىلى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلوردادا «سۋ رەسۋرستارى-ماركەتينگ» جشس ەكولوگياعا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن «پارىز» سىيلىعىنىڭ التىن جۇلدەسىمەن ماراپاتتادى.
«شىمكەنت قالاسىنان رەسپۋبليكالىق «پارىز» سىيلىعىنا ۇمىتكەر رەتىندە 23 مەكەمە ءوتىنىم بەرگەن ەدى. بىراق ەڭبەك نارىعىندا جۇيەلى جۇمىسىمەن, ۋاقىت تالابىنا ساي ءوندىرىستى جانداندىرىپ وتىرعان ۇزدىك ۇجىمداردىڭ ىشىنەن ءبىز العا سۋىرىلىپ شىقتىق. جاسىراتىنى جوق, سوڭعى 5 جىلدا «سۋ رەسۋرستارى-ماركەتينگ» كاسىپورنى اۋقىمدى جۇمىس اتقارىپ, ەڭبەكتىڭ ءتاتتى جەمىسىن تاتتىق. پرەزيدەنت قولىنان العان ماراپاتتى اۋەلى ءبىزدىڭ ۇجىمنىڭ ەكولوگياعا قوسقان ۇلەسىنىڭ ناتيجەسى دەپ ۇققان ابزال. ويتكەنى كارىز سۋىن تازالاپ, قالدىق سۋلاردان بيوگاز ودان ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ ەكولوگيانى جاقسارتۋعا باعىتتالعان ەڭ پايدالى ءىس دەپ قابىلداعان ءجون», دەدى كاسىپورىننىڭ باس ديرەكتورى ا.ورمان.
ەندىگى رەتتە قالانىڭ وسۋىنە بايلانىستى مەكەمە تازالاۋ قوندىرعىلارىنىڭ قۋاتتىلىعىن 200 مىڭ تەكشە مەترگە جەتكىزگەلى وتىر. ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىمەن نەسيە ماسەلەسىندە كەلىسىپ, ءتيىستى قارجى الدى. ونىڭ 50 پايىز قاراجاتىنا ۇكىمەت قولداۋ كورسەتەدى. بۇيىرتسا, 2025 جىلعا قاراي ىسكە قوسىلاتىن بولادى. رەسپۋبليكا بويىنشا سۋدى جەر استىنان شىعارىپ تازالاپ حالىققا جەتكىزىپ بەرۋدەگى 1 تەكشە مەترگە كەتەتىن شىعىنى جاعىنان شىمكەنت 49 تەڭگەمەن ەڭ سوڭعى ورىندا تۇر. ماسەلەن, قاراعاندىدا 120 تەڭگە ەكەن. ايتپەسە سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسى ەكى قالادا دا بىردەي. كاناليزاتسيا بويىنشا 1 تەكشە مەتر سۋدى تازالاۋعا كەتەتىن شىعىن جاعىنان 27 تەڭگەمەن مەگاپوليس تاعى دا رەسپۋبليكادا سوڭعى ورىن الادى. ال سول قاراعاندى قالاسىندا ونىڭ باعاسى 126 تەڭگەگە تەڭ.
جالپى, «سۋ رەسۋرستارى-ماركەتينگ» جشس دە 83 شاقىرىم سۋ قۇبىرىن جاڭعىرتۋعا – 2,5 ملرد. تەڭگە, 18 شاقىرىم سۋ بۇرۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋعا 29,8 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا سالۋى قاجەت. ناتيجەسىندە, اۋىز سۋ جۇيەسىنىڭ توزۋ دەڭگەيى 21 پايىزعا تومەندەيدى. وسى مىندەتتەردى ورىنداۋ ماقساتىندا باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ شىمكەنت قالاسى بويىنشا دەپارتامەنتىمەن بىرلەسە وتىرىپ, ءتيىستى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر.
