سالىقتىڭ سالماعى

اۋىل تۇرعىندارى ەلىمىزدە ەندى-ەندى كۇش الا باستاعان جەر رەفورماسى كوپتەن بەرى قاجىتقان جايىلىم ماسەلەسىنىڭ قاراپايىم ەلدىڭ پايدا­سىنا شەشىلۋىنە سەپ بولىپ قالار دەگەن ۇمىتتە وتىر. سالىق كودەكسىنە 2018 جىلى ەنگەن وزگەرىس بويىنشا ەلدى مەكەننىڭ اۋماعىندا تۇرعان جەردى پاي­دالانۋشى ەندى بۇرىنعىداي ءار گەكتارىنا ەمەس, ءار شارشى مەترى ءۇشىن سالىق تولەيدى. ناتيجەسىندە, مۇنداي شارۋاشىلىقتاردىڭ مەملەكەتكە تولەيتىن سالىعى ءجۇز ەسەلەپ كوبەيىپ كەتىپ وتىر.

ماسەلەن, بيىل قوستاناي وبلى­سىندا شابىندىعى مەن ەگىنى ەلدى مەكەندەردىڭ اۋماعىنا كىرە­تىن 140-تان استام شارۋا ءوزى پايدالانىپ جاتقان جەرىنىڭ ءار شارشى مەترى ءۇشىن 6 تەڭگە 27 تيىن سالىق تولەۋگە ءتيىس ەكەنى تۋرالى ەسكەرتپە حات العان. وڭىردە ەلدى مەكەندەرگە تيەسىلى جەرلەرگە مىڭ گەكتارلاپ ەگىن ەگىپ وتىرعان جيىرما شاقتى شارۋاشىلىق بار ەكەن. ولاردىڭ سالىققا كەتەتىن شىعىنى شاش ەتەكتەن.

– مىسالى, «نادەجدينكا» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سە­رىكتەستىگى بۇرىن 992 گەكتارعا جىلىنا 120 مىڭ تەڭگە سالىق تولەپ كەلسە, ەندى بۇل 6 ملن تەڭ­گەگە شىعىپ كەتىپ وتىر. سونداي-اق دەنيسوۆ اۋدانىنداعى «فرۋن­زەنسكوە» سەرىكتەستىگى 1 892 گەكتار جەرىنە جىل سايىن 194 مىڭ تەڭگە سالىق تولەپ كەلگەن. ەندى 9 ملن تەڭگە تولەمەك. دەمەك, اتالعان جەر تەلىمدەرىندە ەگىن نەمەسە مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسۋ اۆتوماتتى تۇردە ءتيىمسىز بولىپ شىعادى, – دەيدى وبلىستىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ءبولىم باستىعى ءازىمحان بايىمبەتوۆ.

اي امان, جۇرت تىنىشتا توبەدەن جاي تۇسكەندەي بول­عان شا­رۋاشىلىق باسشىلارى وبلىس­تىق كاسىپكەرلەر پالا­تاسىنا جۇگىنىپ, ۇكىمەتكە سا­لىق كودەك­سىنىڭ 503 جانە 506-باپتارىن وزگەرتۋ تۋرالى ۇسىنىس جىبەرۋدى سۇراپ وتىر.

– مەن مۇنداي قيىندىققا سوناۋ 2014 جىلى تاپ بولعانمىن. بۇل ماسەلە اۋىل تۇرعىندارىنىڭ جايىلىم جەتىسپەي جاتىر دەگەن شاعىمىنان تۋىنداعان. ەندى, مىنە, جەردى ءوز ەركىڭمەن بەرە­سىڭ نەمەسە ءماجبۇرلى تۇردە كەرى قاي­­تا­راسىڭ دەگەن جاعدايعا كەلىپ تۇرمىز, – دەيدى وبلىستىق «فەر­­مەرلەر قاۋىمداستىعى» وب­لىس­تىق فيليالىنىڭ توراعاسى ما­رات احمەتوۆ.

وبلىستىق اۋىل شارۋاشى­لىعى باسقارماسىنىڭ مالىمە­تىنشە, بۇگىندە ەلدى مەكەندەرگە تيەسىلى اۋىل شارۋاشىلىعى ماق­ساتىنداعى 31 مىڭ گەكتار جەر شارۋا قوجالىقتارىنىڭ ەنشىسىندە ەكەن. ولاردىڭ ىشىندە قوسىمشا كەلىسىمشارتقا قول قويعان 25 شارۋا جاڭا سالىق كودەكسىنىڭ تا­لاپتارىنا كونگەندەي سىڭاي تانىتىپ وتىرعان كورىنەدى.

– ءيا, شارۋشىلىق باسشىلارى كۇندەردىڭ كۇنىندە وسىنداي كەلەڭسىز جاعدايعا تاپ بولاتىنىن ءاۋ باستان جاقسى ءبىلدى. ەندى بۇل تىعىرىقتان شىعۋدىڭ ەكى-اق جولى بار. سالىق تولەۋگە كەلىسەدى نەمەسە جەردى قايتارادى. ويتكەنى ول جەرلەر جايىلىم, شابىندىق, باۋ-باقشا وسىرۋگە, ياعني اۋىل تۇرعىندارىنىڭ يگىلىگىنە ارنال­عان, – دەيدى وبلىستىق اۋىل شا­رۋا­شىلىعى باسقارماسى جەر قاتىناستارى ءبولىمىنىڭ باستىعى عابدىلقادىم ماعزۇموۆ.

ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, زاڭ بويىنشا ەلدى مەكەندەردىڭ اۋماعىنا كىرەتىن جايىلىم مەن شابىندىق جەرلەر مەملەكەتتىڭ مەنشىگىندە بولۋعا ءتيىس. بىراق سوعان قاراماستان, كەزىندە جەكەنىڭ قۇزىرىنا زاڭسىز ءوتىپ كەتكەن جەرلەر كوپ. قازىر سونى كەرى قايتارىپ الۋدىڭ جولدارى قا­­راستىرىلىپ جاتىر. ەلدى مەكەن­دەردىڭ اۋماعىنداعى جەرگە سالىقتى ەسەلەۋ دە سونىڭ ءبىر امالى بولۋى مۇمكىن.

– جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك­تىڭ وكىلدەرى اۋىلعا قاراستى جەر­دىڭ جالپىعا تيەسىلى ەكەنىن بىلە تۇرا كەزىندە اۋكتسيون ارقىلى كاسىپ­كەرلەرگە بەرىپ جىبەردى. سو­نىڭ سالدارىنان تالاي جايى­لىمدار ەگىس القاپتارىنا اينالىپ كەتىپ, اۋىل تۇرعىندارى جايىلىمسىز قالدى. سول كەزدە مەن شىرىلداپ ءجۇرىپ بۇل اۋك­تسيوندار جەر كودەكسى تالاپ­تارىنا قايشى كەلەتىنىن, اۋىل اۋماعىنداعى جەر­دى جەكە كا­سىپ­كەرلەرگە بەرۋگە بولمايتىنىن ايتىپ, ءبىراز تا­بال­دىرىقتى توز­دىرعانمىن. ەش­كىم قۇلاق اسپادى. اقىرى, مىنە, سول كەزدەگى قا­تەلىك ەندى الدىمىزدان شىعىپ وتىر, – دەيدى ساراپشى ۆلاديمير درانچۋك.

سونداي-اق ليساكوۆ قالاسى مەن وبلىستىڭ 10 اۋدانىندا جالپى اۋماعى 19 مىڭ گەك­تار­عا جاقىن جەردى پايدالانىپ وتىرعان 63 كاسىپكەر دە سا­لىق­تىڭ اۋىر سالماعىن كوتەرۋ مۇمكىن ەمەس دەيدى. بۇعان قوسا سالىعىن مەر­زىمىندە تولەمەگەن كەي­بىر كاسىپ­كەرلەر سوڭعى 3 جىل­دىڭ سا­لىعىن جاڭا تالاپ بويىن­شا ەسەلەپ تولەۋگە ءماجبۇر بولىپ وتىر. كاسىپكەرلەر پالا­­تاسىنداعى ما­مانداردىڭ پىكى­رىنشە, مۇنىڭ ارتى كەيبىر كاسىپ­ورىنداردىڭ بان­كروتقا ۇشى­راۋىنا اكەپ سو­عۋى مۇمكىن.

سالىق كودەكسىنە وزگەرىس ەن­گىزۋ دەگەن كۇردەلى ماسەلە تەك ۇكىمەت وتىرىستارىندا عانا قا­­­را­لا­تىنىن ايتقان وبلىستىق كاسىپ­­كەرلەر پالاتاسىنىڭ وكىل­دەرى ارنايى ۇسىنىس حات ازىر­لەپ, «اتا­مەكەننىڭ» استانا قالا­سىن­داعى باس كەڭسەسىنە جولداماق.

قوستاناي وبلىسى